İslam Tetkikleri Dergisi 2717-6967 2717-6967 İstanbul Üniversitesi 10.26650/iuitd.2020.862298 Religious Studies Din Araştırmaları How Eastern Literature Came To Influence Western Literature Doğu Edebiyatının Batı Edebiyatına Etkisi Üzerine Bazı Mülahazalar https://orcid.org/0000-0001-8368-8282 Bulut Ali İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ 03 31 2021 11 1 51 70 01 15 2021 03 08 2021 Copyright © 1953, İslam Tetkikleri Dergisi 1953 İslam Tetkikleri Dergisi

This study examines the influence of eastern literature on western literature. The introduction explores the impact of translation as an influential factor in enticing western interest. Two sections precede the Appendix at the end of the article, comparing Tolstoy and the three-story question of Sa'dî-i Shirazi. Section one explores the work of nine western writers influenced by eastern literature. Section two looks at western writer-translators who admittedly took eastern content as their own.

Doğu edebiyatının Batı edebiyatına etkisine dair bazı mülahazaları ele almayı amaçlayan bu makale, tercüme faaliyetleri ve ilk etkilenmenin ele alındığı bir girişten sonra iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Doğu’dan etkilenen başlıca Batılı yazarlar ele alınmış, burada dokuz yazar ve eserleri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. İkinci bölümde ise Batılı bazı bilim adamlarının Doğu’dan alınan bilgiye dair kabullerine yer verilmiştir. Bir de makalenin sonunda Ek1 başlığı altında Tolstoy’un eseriyle Sa'dî-i Şîrâzî’nin eserinde geçen Üç soru hikâyesi, baş, orta ve sondan alınan birer paragrafla karşılaştırmalı olarak verilmiştir.

 Doğu Batı Edebiyat Etki Eastern Literature Western Literature Literary Interaction Goethe Tolstoy Açıkgenç, Alparslan. “İslâm Bilim Geleneğinin Batı Bilim Geleneğinin Doğuşundaki Rolü Bilim Epistemolojisi ve Sosyolojisi Açısından Tarihi Bir Değerlendirme”. Yeni Türkiye. 88 (2016), 1-24. google scholar Açıkgenç, Alparslan. “İslâm Bilim Geleneğinin Batı Bilim Geleneğinin Doğuşundaki Rolü Bilim Epistemolojisi ve Sosyolojisi Açısından Tarihi Bir Değerlendirme”. Yeni Türkiye. 88 (2016), 1-24. google scholar Ağırakça, Ahmet; http://www.fikriyat.com/yazarlar/akademi/ahmet-agirakca/2017/10/13/avrupanin-islam-dunyasindan-ilm-intihalleri google scholar Ağırakça, Ahmet; http://www.fikriyat.com/yazarlar/akademi/ahmet-agirakca/2017/10/13/avrupanin-islam-dunyasindan-ilm-intihalleri google scholar el-Akkâd, Abbas Mahmud. et-Ta‘rîf bi-Şeksbir Kahire: Müessesetü Hindâvî li’t-Ta‘lîm ve’s-Sekâfe, 2012. google scholar el-Akkâd, Abbas Mahmud. et-Ta‘rîf bi-Şeksbir Kahire: Müessesetü Hindâvî li’t-Ta‘lîm ve’s-Sekâfe, 2012. google scholar el-Akîkî, Necîb. el-Müsteşrikûn. Mısır: Dâru’l-Meârif, 1964. google scholar el-Akîkî, Necîb. el-Müsteşrikûn. Mısır: Dâru’l-Meârif, 1964. google scholar Alper, Ömer Mahir. “Mâşâallah b. Eserî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 28: 104. İstanbul: TDV Yayınları, 2003. google scholar Alper, Ömer Mahir. “Mâşâallah b. Eserî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 28: 104. İstanbul: TDV Yayınları, 2003. google scholar Amâyira, İsmail Ahmed. Buhûs fi’l-İstişrâk ve’l-Luga. Amman: Dâru’l-Beşîr, 1417/1996. google scholar Amâyira, İsmail Ahmed. Buhûs fi’l-İstişrâk ve’l-Luga. Amman: Dâru’l-Beşîr, 1417/1996. google scholar Aydın, Mustafa. “Müveşşah”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 32: 229-231. İstanbul: TDV Yayınları, 2006. google scholar Aydın, Mustafa. “Müveşşah”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 32: 229-231. İstanbul: TDV Yayınları, 2006. google scholar Bulut, Ali. “Arap Dili ve Belagatı”. İlahiyat Atlası. editörler: Bayramali Nazıroğlu vd, İstanbul: Ensar Neşriyat, 2018, 243-262. google scholar Bulut, Ali. “Arap Dili ve Belagatı”. İlahiyat Atlası. editörler: Bayramali Nazıroğlu vd, İstanbul: Ensar Neşriyat, 2018, 243-262. google scholar Bulut, Yücel. “Oryantalizm”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 33: 428-437. İstanbul: TDV Yayınları, 2007. google scholar Bulut, Yücel. “Oryantalizm”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 33: 428-437. İstanbul: TDV Yayınları, 2007. google scholar Can, Adem, “Homeros Destanları İle Dede Korkut Hikâyeleri Arasındaki Kurgu, Yapı, Tip ve Tema Benzerlikleri”, Turkish Studies, Volume 6/2 Spring (2011), 263-286. google scholar Can, Adem, “Homeros Destanları İle Dede Korkut Hikâyeleri Arasındaki Kurgu, Yapı, Tip ve Tema Benzerlikleri”, Turkish Studies, Volume 6/2 Spring (2011), 263-286. google scholar Cerrahoğlu, İsmail. “Oryantalizm ve Batıda Kur’an ve Kur’ân İlimleri Üzerine Araştırmalar”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. XXXI, cilt: 95 (1989), 95-136. google scholar Cerrahoğlu, İsmail. “Oryantalizm ve Batıda Kur’an ve Kur’ân İlimleri Üzerine Araştırmalar”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. XXXI, cilt: 95 (1989), 95-136. google scholar Dallmayr, Fred, “Doğu-Batı Divanı: Goethe ve Hâfız Diyaloğu”, Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, 9, (2000), 113-131. google scholar Dallmayr, Fred, “Doğu-Batı Divanı: Goethe ve Hâfız Diyaloğu”, Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, 9, (2000), 113-131. google scholar Demirkıvıran, Sine, “Ortaçağda Batıda Yapılan İlk Kur’an Çevirileri ve Çevirmenlerin Kur’an Stratejileri”, Akademik İncelemeler Dergisi (Journal of Academic Inquiries, 9/1 (2014), 233-247. google scholar Demirkıvıran, Sine, “Ortaçağda Batıda Yapılan İlk Kur’an Çevirileri ve Çevirmenlerin Kur’an Stratejileri”, Akademik İncelemeler Dergisi (Journal of Academic Inquiries, 9/1 (2014), 233-247. google scholar DİA, Goethe, Johann Wolfgang von, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 14: 100. İstanbul: TDV Yayınları, 1996. google scholar DİA, Goethe, Johann Wolfgang von, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 14: 100. İstanbul: TDV Yayınları, 1996. google scholar Drimba, Viladimir. “Guillaume Postel (1575) in Türkçedeki Kelimelerin Öğretimi”. Çev. Necdet Bingöl. Belleten Türk Dili Araştırmaları Yıllığı. Ankara (1989), 103-126. google scholar Drimba, Viladimir. “Guillaume Postel (1575) in Türkçedeki Kelimelerin Öğretimi”. Çev. Necdet Bingöl. Belleten Türk Dili Araştırmaları Yıllığı. Ankara (1989), 103-126. google scholar Ebü’r-Rıdâ, Sa‘d. “el-Âdâbü’l-İslâmiyye ve Eseruhâ fî Âdâbi’l-Garb”. Makâlâtu İslâmiyyîn fi’n-Nakdve’l-Edeb, Editör: Ahmed er-Rifâî eş-Şerefî. Dâru İbn Hazm, Beyrut (1430/2009), 389-403. google scholar Ebü’r-Rıdâ, Sa‘d. “el-Âdâbü’l-İslâmiyye ve Eseruhâ fî Âdâbi’l-Garb”. Makâlâtu İslâmiyyîn fi’n-Nakdve’l-Edeb, Editör: Ahmed er-Rifâî eş-Şerefî. Dâru İbn Hazm, Beyrut (1430/2009), 389-403. google scholar Eke, Nagehan. “Güvâhî’nin Pendnâmesindeki Bir Hikâyet İle La Fontaine’nin Bir Masalının Mukayesesi”. A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı 39, Erzurum (2009), 989-1010. google scholar Eke, Nagehan. “Güvâhî’nin Pendnâmesindeki Bir Hikâyet İle La Fontaine’nin Bir Masalının Mukayesesi”. A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı 39, Erzurum (2009), 989-1010. google scholar Erdal, Gülşen. “Endülüs Müzik Kültürünün Qiyan Kızları Aracılığı ile Ortaçağ Avrupasına Aktarımı”. International Journal of Human Sciences. Volume 15 Issue 4 Year: (2018), 1817-1826. google scholar Erdal, Gülşen. “Endülüs Müzik Kültürünün Qiyan Kızları Aracılığı ile Ortaçağ Avrupasına Aktarımı”. International Journal of Human Sciences. Volume 15 Issue 4 Year: (2018), 1817-1826. google scholar Erdemir, Ayşegül Demirhan. “Ali b. Abbâs el-Mecûsî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 2: 379-380. İstanbul: TDV Yayınları, 1989. google scholar Erdemir, Ayşegül Demirhan. “Ali b. Abbâs el-Mecûsî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 2: 379-380. İstanbul: TDV Yayınları, 1989. google scholar Goethe. Doğu-Batı Divanı. çev. Senail Özkan. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2019. google scholar Goethe. Doğu-Batı Divanı. çev. Senail Özkan. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2019. google scholar Gökyay, Orhan Şaik. Dede Korkut. İstanbul 1938. google scholar Gökyay, Orhan Şaik. Dede Korkut. İstanbul 1938. google scholar Gülle, Sıtkı. “Arap Edebiyatında Makâme ve el-Harîrî’nin Osmanlı Medreselerinde Yüksek Arapça Öğretimi Çerçevesinde Okutulan el-Makâmât’ı”. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi [Darulfunun İlahiyat], Sayı: 2, (2000), 179-201. google scholar Gülle, Sıtkı. “Arap Edebiyatında Makâme ve el-Harîrî’nin Osmanlı Medreselerinde Yüksek Arapça Öğretimi Çerçevesinde Okutulan el-Makâmât’ı”. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi [Darulfunun İlahiyat], Sayı: 2, (2000), 179-201. google scholar el-Hâlidî, Rûhî. Târîhu İlmi’l-Edeb inde’l-İfrenc ve’l-Arab ve Victor Hugo. Dimaşk 1984. google scholar el-Hâlidî, Rûhî. Târîhu İlmi’l-Edeb inde’l-İfrenc ve’l-Arab ve Victor Hugo. Dimaşk 1984. google scholar el-Hâlidî, Rûhî. el-Kimyâ inde’l-Arab. Kahire: Müessesetü Hindâvî, 2014. google scholar el-Hâlidî, Rûhî. el-Kimyâ inde’l-Arab. Kahire: Müessesetü Hindâvî, 2014. google scholar Hill, Donald R. Gökyüzü ve Bilim Tarihi İslam Bilim ve Teknolojisi. çev. Atilla Bir - Mustafa Kaçar. İstanbul 2011. google scholar Hill, Donald R. Gökyüzü ve Bilim Tarihi İslam Bilim ve Teknolojisi. çev. Atilla Bir - Mustafa Kaçar. İstanbul 2011. google scholar İpek, M. Selim. “Arap Edebiyatında Fabl Türü”. Nüsha. Yıl: 12, Sayı: 35, (2012), 79-92. google scholar İpek, M. Selim. “Arap Edebiyatında Fabl Türü”. Nüsha. Yıl: 12, Sayı: 35, (2012), 79-92. google scholar Kahraman, Kemal. “Jones, Sir William”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 23: 581-582. İstanbul: TDV Yayınları, 2001. google scholar Kahraman, Kemal. “Jones, Sir William”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 23: 581-582. İstanbul: TDV Yayınları, 2001. google scholar Kahye, Bâye. “et-Tesîrâtü’l-Arabiyye fi’l-Edebi’l-Garbî fî Dav’i’l-Edebi’l-Mukâran”. Mecelletü’l-Mahber. Sayı: 8, (2012), 245-250. google scholar Kahye, Bâye. “et-Tesîrâtü’l-Arabiyye fi’l-Edebi’l-Garbî fî Dav’i’l-Edebi’l-Mukâran”. Mecelletü’l-Mahber. Sayı: 8, (2012), 245-250. google scholar Katipoğlu, Hasan - Kutluer, İlhan. “Huneyn b. İshak”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi.18: 377-380. İstanbul: TDV Yayınları, 1998. google scholar Katipoğlu, Hasan - Kutluer, İlhan. “Huneyn b. İshak”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi.18: 377-380. İstanbul: TDV Yayınları, 1998. google scholar Kutluer, İlhan - Katipoğlu, Hasan, “Hay b. Yakzân”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 16: 551-554. İstanbul: TDV Yayınları, 1997. google scholar Kutluer, İlhan - Katipoğlu, Hasan, “Hay b. Yakzân”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 16: 551-554. İstanbul: TDV Yayınları, 1997. google scholar Levend, Agâh Sırrı. Arap, Fars ve Türk Edebiyatlarında Leylâ ve Mecnun Hikâyesi. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1959. google scholar Levend, Agâh Sırrı. Arap, Fars ve Türk Edebiyatlarında Leylâ ve Mecnun Hikâyesi. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1959. google scholar Ortaylı, İlber. “Hammer-Purgstall, Joseph Freiherr von”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 15: 493. İstanbul: TDV Yayınları, 1997. google scholar Ortaylı, İlber. “Hammer-Purgstall, Joseph Freiherr von”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 15: 493. İstanbul: TDV Yayınları, 1997. google scholar Özaydın, Arif. “İslam Medeniyetinin Seküler Medeniyete Katkıları”. BEÜ SBE Dergisi., 8 (2019), 117-147. google scholar Özaydın, Arif. “İslam Medeniyetinin Seküler Medeniyete Katkıları”. BEÜ SBE Dergisi., 8 (2019), 117-147. google scholar Özcan, Halil, “Lebîd b. Rabî’a (m.s. 560-661) ve Muallakası”, İktibas/Citation Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 23 (2010/Ocak-Hazrian), ss. 81-94. google scholar Özcan, Halil, “Lebîd b. Rabî’a (m.s. 560-661) ve Muallakası”, İktibas/Citation Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 23 (2010/Ocak-Hazrian), ss. 81-94. google scholar Özgü, Melahat. “Goethe ve Hâfız”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. Cilt 1, Sayı: 4, (1952), 89-103. google scholar Özgü, Melahat. “Goethe ve Hâfız”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. Cilt 1, Sayı: 4, (1952), 89-103. google scholar Pala, İskender. “Leylâ vü Mecnûn”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 27: 162-164. İstanbul: TDV Yayınları, 2003. google scholar Pala, İskender. “Leylâ vü Mecnûn”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 27: 162-164. İstanbul: TDV Yayınları, 2003. google scholar Pala, İskender. “Nasihatnâme”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 32: 409-410. İstanbul: TDV Yayınları, 2006. google scholar Pala, İskender. “Nasihatnâme”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 32: 409-410. İstanbul: TDV Yayınları, 2006. google scholar Sadi Şirazi. Gülistan, Anonim Yayıncılık. İstanbul 2016. google scholar Sadi Şirazi. Gülistan, Anonim Yayıncılık. İstanbul 2016. google scholar Sezgin, Fuat. Bilim Tarihi Sohbetleri. Söyleşi: Sefer Turan, İstanbul: Timaş Yayınları, 2014. google scholar Sezgin, Fuat. Bilim Tarihi Sohbetleri. Söyleşi: Sefer Turan, İstanbul: Timaş Yayınları, 2014. google scholar Şakiroğlu, Mahmut H. “İlahi Komedya”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 22: 68-70. İstanbul: TDV Yayınları, 2000. google scholar Şakiroğlu, Mahmut H. “İlahi Komedya”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 22: 68-70. İstanbul: TDV Yayınları, 2000. google scholar Şakiroğlu, Mahmut H. “Sicilya”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 37: 138-139. İstanbul: TDV Yayınları, 2009. google scholar Şevki Dayf. el-Makâme. Mısır: Dâru’l-Meârif, ts. google scholar Şakiroğlu, Mahmut H. “Sicilya”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 37: 138-139. İstanbul: TDV Yayınları, 2009. google scholar Şevki Dayf. el-Makâme. Mısır: Dâru’l-Meârif, ts. google scholar et-Tayyib, Abdullah. Hattâme Nahnü maa’l-Fitne bi-İlyût Dirâse Nakdiyye. yy ts. google scholar et-Tayyib, Abdullah. Hattâme Nahnü maa’l-Fitne bi-İlyût Dirâse Nakdiyye. yy ts. google scholar et-Tayyib, Abdullah. el-Mürşid ilâ Fehmi Eş‘âri’l-Arab ve Sınâatihâ. Kuveyt 1410/1990. google scholar et-Tayyib, Abdullah. el-Mürşid ilâ Fehmi Eş‘âri’l-Arab ve Sınâatihâ. Kuveyt 1410/1990. google scholar Tolstoy. İnsan Ne İle Yaşar? çev. Kayhan Yükseler. İstanbul: Turkuvaz Medya, 2019. google scholar Tolstoy. İnsan Ne İle Yaşar? çev. Kayhan Yükseler. İstanbul: Turkuvaz Medya, 2019. google scholar Welborn, Mary Catherine. “Lotharingia as a Center of Arabic and Scientific Influence in the Eleventh Century”, Isis 16. (1931), 188-199. google scholar Welborn, Mary Catherine. “Lotharingia as a Center of Arabic and Scientific Influence in the Eleventh Century”, Isis 16. (1931), 188-199. google scholar Versteegh, Kees. “Arapça Öğretiminin Tarihçesi”. Çev. Muhammet Günaydın. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. Sayı: 16, (2007), 331-353. google scholar Versteegh, Kees. “Arapça Öğretiminin Tarihçesi”. Çev. Muhammet Günaydın. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. Sayı: 16, (2007), 331-353. google scholar Yedi Askı Arap Edebiyatının Harikaları. çev. Nurettin Ceviz vd. Ankara: Ankara Okulu, 2004. google scholar Yedi Askı Arap Edebiyatının Harikaları. çev. Nurettin Ceviz vd. Ankara: Ankara Okulu, 2004. google scholar Yıldız, Musa. “Zecel”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 44: 176-177. İstanbul: TDV Yayınları, 2013. google scholar Yıldız, Musa. “Zecel”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 44: 176-177. İstanbul: TDV Yayınları, 2013. google scholar ez-Zevzenî, Ebû Abdillâh Hüseyn b. Ahmed. Şerhu’l-Muallakâti ’s-Seb‘. Yy: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1423/2002. google scholar ez-Zevzenî, Ebû Abdillâh Hüseyn b. Ahmed. Şerhu’l-Muallakâti ’s-Seb‘. Yy: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1423/2002. google scholar