ʿAcāībü’l-MaḥlūḳātʿAcâībü’l-MaḥlûḳātBu makale, bilinen en erken Osmanlı coğrafi ve kozmografik eseri olan ve ʿAlī b. ʿAbdurraḥmān tarafından muhtemelen on dördüncü yüzyılın sonları ile on beşinci yüzyılın ortaları arasında kaleme alınan ’ın ilk bölümlerini incelemektedir. Eser, on yedinci yüzyıla tarihlenen tek bir yazma nüsha hâlinde günümüze ulaşmış olup İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesinde muhafaza edilmektedir. Bu bölümlerin yapısal ve tematik düzenlenişine odaklanan çalışma, metni on üçüncü yüzyılda kaleme alınmış olan Ḳazvīnī’nin ’ı ile ilişkisine dair bazı gözlemlerde bulunmaktadır. Yazma nüshaya genel bir bakış sunan ve ilk bölümlerinin temel meselelerini—kozmogoni, göklerin yapısı, dünyanın düzeni ile takvimler, aylar, haftanın günleri ve mevsimler aracılığıyla zamanın tasnifi gibi konuları—öne çıkaran bu çalışma, Osmanlı bağlamında orta çağ kozmografik bilgisinin aktarımı, uyarlanması ve sürekliliğine dair güncel tartışmalara katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.
This article examines the initial chapters of the earliest known Ottoman geographical and cosmographical work,ʿAcāibü’l-Maḫlūḳāt, composed by ʿAlī b. ʿAbdurraḥmān between the late fourteenth and mid-fifteenth centuries and preserved in a single seventeenth-century manuscript. Focusing on the structure and thematic organization of these chapters, the study situates the work in relation to Qazwīnī’s thirteenth-centuryʿAjāib al-Makhlūqāt. By providing an overview of the manuscript and highlighting the main concerns of the chapters—such as cosmogenesis, the structure of the heavens, the ordering of the world, and the organization of time through calendars, months, days of the week, and seasons—the article contributes to current discussions on the transmission, adaptation, and continuity of medieval cosmographical knowledge within the Ottoman context.