TR
EN
Algılanan Ebeveyn Reddi ile Somatizasyon Arasındaki İlişkide Aleksitiminin Aracı Rolü
Öz
Somatik yakınmalar yetişkinlik döneminde karşılaşılan yaygın psikolojik sorunlardan biridir. Duyguları tanıma ve ifade etme güçlüğüyle nitelenen aleksitimi ise somatik yakınmaların güçlü yordayıcılarından biri olarak kabul edilmektedir. Alanyazındaki araştırma bulguları olumsuz çocukluk çağı yaşantılarının aleksitimiyi ve somatizasyonu yordadığını göstermektedir. Çocukluk döneminde bakım verenle kurulan ilişkinin kişilik özellikleri ve psikolojik iyi oluş üzerindeki etkilerine odaklanan kişiler arası kabul ve red kuramı bu açıdan geniş kapsamlı bir perspektif sunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, algılanan ebeveyn reddinin yetişkinlik döneminde gözlemlenen aleksitimi ve somatik yakınmalar üzerindeki etkilerini incelemektir. Çalışma kapsamında algılanan anne ve baba reddinin somatik yakınmalar üzerindeki etkisinin ayrı iki modelle sınanması amaçlanmaktadır. Anne reddinin etkisi sınanırken baba reddinin, baba reddinin etkisi sınanırken de anne reddinin etkisinin kontrol edilmesi planlanmıştır. Aleksitiminin üç ayrı boyutunun bu ilişkilerdeki aracı rollerinin incelenmesi yoluyla da alanyazına katkı sağlanması hedeflenmektedir. Araştırma verileri çevrimiçi ortamda Türkiye’de yaşayan 224’ü kadın, 104’ü erkek olmak üzere 328 kişiden toplanmıştır. Veri toplama araçları Sosyo-demografik form, Ebeveyn Kabul/Red Ölçeği Yetişkin Anne ve Baba Formları (Rohner ve Khaleque, 2005), Kısa Belirti Envanteri Somatizasyon Alt Ölçeği (SCL-90-R; Derogatis, 1977) ve Toronto Aleksitimi Ölçeğinden (TAS-20; Bagby ve ark., 1994) oluşmaktadır. Bulgular, algılanan baba reddinin etkisi kontrol edildiğinde, algılanan anne reddinin aleksitiminin ‘duyguları tanımada güçlük’ ve ‘duyguları söze dökmede güçlük’ alt boyutlarını ve somatizasyonu yordadığını göstermiştir. Dahası, algılanan anne reddi ile somatizasyon arasındaki ilişkiye aleksitiminin duyguları tanımada güçlük boyutunun aracılık ettiği bulunmuştur. Algılanan anne reddinin etkisi kontrol edildiğinde ise babadan algılanan reddin aleksitiminin alt boyutları ve somatizasyon üzerinde istatistiksel açıdan anlamlı etkilerinin olmadığı görülmüştür. Bulgular somatizasyon ve aleksitimi arasındaki ilişkiye dair alanyazın bulgularını desteklemiştir. Ayrıca bu çalışma, anneden algılanan ebeveyn reddinin aleksitimi altboyutları aracılığıyla somatizasyonu yordadığına işaret ederek alanyazın bulgularını genişletmiştir. Bulgular alanyazın ışığında değerlendirilmiş, araştırmanın güçlü yönleri, sınırlılıkları, pratik çıkarımları ve gelecek araştırmalar için öneriler tartışılmıştır
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ainsworth, M. ve Wittig, D. (1969). Attachment and exploratory behavior of one-year-olds in a strange situation. M. Foss (Ed.), Determinants of infant behavior içinde. (s.111-136). London: Methuen. google scholar
- Akün, E. (2017). Relations among adults’ remembrances of parental acceptance-rejection in childhood, self-reported psychological adjustment, and adult psychopathology. Comprehensive Psychiatry, 77, 27-37. http://doi:10.1016/j.comppsych.2017.05.002 google scholar
- Akün, E. ve Batigün, A. D. (2019). Negative symptoms and recollections of parental rejection: The moderating roles of psychological maladjustment and gender. Psychiatry Research, 275, 332-337. http://doi:10.1016/j.psychres.2019.03.042 google scholar
- Aydın, A., Selvi, Y. ve Ozemir, P. G. (2013). The effect of alexithymia on somatization and sleep quality in patients with depression. Archives of Neuropsychiatry, 50(1), 65-70. google scholar
- Bach, M. ve Bach, D. (1996). Alexithymia in somatoform disorder and somatic disease; A comparative study. Psychotherapy and Psychosomatics, 65(3), 150-152. https://doi.org/10.1159/000289067 google scholar
- Bagby, R. M., Parker, J. D. ve Taylor, G. J. (1994). The twenty-item Toronto Alexithymia Scale I. Item selection and cross-validation of the factor structure. Journal of Psychosomatic Research, 38(1), 23-32. https://doi.org/10.1016/0022-3999(94)90005-1 google scholar
- Bagby, R. M., Parker, J. D., & Taylor, G. J. (2020). Twenty-five years with the 20-item Toronto Alexithymia Scale. Journal of Psychosomatic Research, 131, 109940..https://doi.org/10.1016/j. jpsychores.2020.109940 google scholar
- Bağcı, T. (2008). Üniversite öğrencilerinin aleksitimi düzeylerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi örneği. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi. google scholar
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
8 Mayıs 2023
Gönderilme Tarihi
16 Mayıs 2021
Kabul Tarihi
28 Kasım 2022
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2023 Cilt: 43 Sayı: 1
APA
Haktanır, Z., & Çoklar, I. (2023). Algılanan Ebeveyn Reddi ile Somatizasyon Arasındaki İlişkide Aleksitiminin Aracı Rolü. Studies in Psychology, 43(1), 59-92. https://doi.org/10.26650/SP2022-937968
AMA
1.Haktanır Z, Çoklar I. Algılanan Ebeveyn Reddi ile Somatizasyon Arasındaki İlişkide Aleksitiminin Aracı Rolü. Studies in Psychology. 2023;43(1):59-92. doi:10.26650/SP2022-937968
Chicago
Haktanır, Zeynep, ve Işıl Çoklar. 2023. “Algılanan Ebeveyn Reddi ile Somatizasyon Arasındaki İlişkide Aleksitiminin Aracı Rolü”. Studies in Psychology 43 (1): 59-92. https://doi.org/10.26650/SP2022-937968.
EndNote
Haktanır Z, Çoklar I (01 Mayıs 2023) Algılanan Ebeveyn Reddi ile Somatizasyon Arasındaki İlişkide Aleksitiminin Aracı Rolü. Studies in Psychology 43 1 59–92.
IEEE
[1]Z. Haktanır ve I. Çoklar, “Algılanan Ebeveyn Reddi ile Somatizasyon Arasındaki İlişkide Aleksitiminin Aracı Rolü”, Studies in Psychology, c. 43, sy 1, ss. 59–92, May. 2023, doi: 10.26650/SP2022-937968.
ISNAD
Haktanır, Zeynep - Çoklar, Işıl. “Algılanan Ebeveyn Reddi ile Somatizasyon Arasındaki İlişkide Aleksitiminin Aracı Rolü”. Studies in Psychology 43/1 (01 Mayıs 2023): 59-92. https://doi.org/10.26650/SP2022-937968.
JAMA
1.Haktanır Z, Çoklar I. Algılanan Ebeveyn Reddi ile Somatizasyon Arasındaki İlişkide Aleksitiminin Aracı Rolü. Studies in Psychology. 2023;43:59–92.
MLA
Haktanır, Zeynep, ve Işıl Çoklar. “Algılanan Ebeveyn Reddi ile Somatizasyon Arasındaki İlişkide Aleksitiminin Aracı Rolü”. Studies in Psychology, c. 43, sy 1, Mayıs 2023, ss. 59-92, doi:10.26650/SP2022-937968.
Vancouver
1.Zeynep Haktanır, Işıl Çoklar. Algılanan Ebeveyn Reddi ile Somatizasyon Arasındaki İlişkide Aleksitiminin Aracı Rolü. Studies in Psychology. 01 Mayıs 2023;43(1):59-92. doi:10.26650/SP2022-937968