Tarih Dergisi 1015-1818 2619-9505 İstanbul Üniversitesi 10.26650/iutd.2023000 African Political History Afrika Siyasi Tarihi Tax Deduction Requests, Negotiations, and Consensus in the Ottoman Empire (1648-1687) Osmanlı’da Vergi̇ İndi̇ri̇m Talepleri̇, Müzakere ve Uzlaşı (1648-1687) https://orcid.org/0000-0002-4472-1059 Tuğluca Murat ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ 07 10 2023 80 115 147 03 22 2023 06 20 2023 Copyright © 1949, Tarih Dergisi 1949 Tarih Dergisi

The objective of this study is to reveal the governmental policy toward tax deduction demands in the Ottoman Empire during the reign of Mehmed IV. For this purpose, the study examines some relevant petitions, arzs [submissions], and financial records found in the Ottoman Archive. Applicants were found to request discounts on the grounds of poverty, depopulation, scarcity, expensiveness, and faulty registration. The government made decisions regarding incoming applications by examining financial records, conducting on-site inspections of the issues raised in the applications, or using the new tahrir [census]. The study found that, with a few exceptions, almost all requests for deductions were granted in full or in part. Some deductions were understood to have been provided by charging the amount of the requested reduction to others.

Bu çalışmanın amacı, IV. Mehmed döneminde Osmanlı’da vergi indirim taleplerine karşı merkezin politikasını açığa çıkartmaktır. Bu maksatla Osmanlı Arşivindeki konuyla ilgili dilekçeler, arzlar ve bazı mali kayıtlar incelenmiştir. Başvuru sahiplerinin fakirlik, nüfusun azalması, kıtlık, pahalılık ve hatalı kayıt gibi gerekçeler öne sürerek indirim talebinde bulunduğu anlaşılmaktadır. Merkez, gelen başvurular hakkında mali kayıtları inceleyerek, başvurularda belirtilen hususları yerinde teftiş ettirerek ya da yeni tahrirler yaptırarak karar vermiştir. Çalışmada birkaç istisna dışında neredeyse tüm indirim taleplerinin tam ya da kısmen kabul edildiği tespit edilmiştir. İndirimlerin bir kısmının ise talep edilen indirim miktarının başkalarının üzerine yüklenmesi suretiyle gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır.

 IV. Mehmed yüksek vergi avarız hanesi cizye dilekçe hakkı Mehmed IV high tax household tax poll tax right to petition Arşiv Kaynakları google scholar Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) google scholar Defterler google scholar Bab-ı Defteri, Mevkufat Kalemi Defteri (D.MKF.d), 27487. google scholar Maliyeden Müdevver Defterler (MAD), 1045, 1053, 1059, 1198, 1408, 1552, 3618, 5483, 6630, 8477, 14680, 14709, 14739, 14747, 15010, 15028, 15039, 15042, 15059, 15071, 15198, 15203, 15563, 15979, 18177. google scholar Mühimme Defteri (A.DVNS.MHM), 97. google scholar Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Defterleri (TS.MA.d), 8315; 9655, 9661. google scholar Evraklar google scholar Ali Emiri Tasnifi google scholar Mehmed IV (AE.SMMD.IV), 1/103; 5/363; 16/1798; 17/1861; 21/2395; 21/2400; 22/2401; 22/2418; 22/2450; 22/2488; 22/2512; 23/2589; 25/2814; 25/2829; 25/2831; 26/2935; 28/3167; 30/3388; 34/3905; 37/4227; 37/4230; 39/4468; 40/4541; 40/4559; 41/4666; 42/4765; 44/4977; 44/5026; 67/7880; 77/9074; 83/9828; 83/9837; 83/9840; 89/10597; 90/10678; 90/10694; 92/10863; 92/10864; 93/11006; 94/11091; 98/11478; 102/11919; 102/11952; 103/12052. google scholar Cevdet Tasnifi google scholar Sıhhiye (C.SH), 25/1204. google scholar İbnülemin Tasnifi google scholar Dahiliye (İE.DH), 3/274; 3/276; 4/357; 5/423; 6/577. google scholar Ensab (İE.ENB), 2/241. google scholar Maliye (İE.ML), 5/356; 5/362; 5/369; 8/646; 8/645; 8/646; 8/647; 8/651; 10/858; 10/869; 10/885; 11/968; 11/973; 11/973; 15/1399; 15/1400; 20/1853; 21/1968; 26/2454; 67/6310; 67/6311. google scholar Müstediyat (İE.MT), 1/71. google scholar Sıhhiye (İE.SH), 1/65; 2/134. google scholar Şükr ü Şikâyet (İE.ŞKRT), 1/4; 1/45; 1/65; 2/115. google scholar Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Evrakı (TS.MA.e.), 321/45; 476/21; 522/1; 723/43; 723/68; 831/23; 1135/50. google scholar Yabancı Arşivler, Bulgaristan Arşivi (YB.04.), 2/53; 2/92. google scholar Ağdemir, Zeynep, Vergi, Sınıf ve İsyan: 16.-18. Yüzyıllarda İngiltere, Fransa ve Osmanlı İmparatorluğu’nda Vergi İsyanları, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, Ankara 2017. google scholar Akdağ, Mustafa, Türk Halkının Dirlik ve Düzenlik Kavgası Celalî İsyanları, Barış, Ankara 1999. google scholar Bacanlı, Yaprak, “Osmanlı Devleti’nde Vergi İsyanları”, Vergi Sorunları Dergisi, 391 (2021), s. 98-109. google scholar Darling, Linda T., Gelir Artışı ve Kanuna Uygunluk Osmanlı İmparatorluğu’nda Vergi Toplanması ve Maliye Yönetimi 1560-1660, çev. Adnan Tonguç, Alfa Yay., İstanbul 2019. google scholar Faroqhi, Suraiya, “Political Activity Among Ottoman Taxpayers and the Problem of Sultanic Legitimation”, Journal of the Economic and Social History of the Orient, 35 (1992), s. 1-39. google scholar Genç, Mehmet, “İltizam”, DİA, XXII, s. 154-158. google scholar Güçer, Lütfi, XVI-XVII. Asırlarda Osmanlı İmparatorluğunda Hububat Meselesi ve Hububattan Alınan Vergiler, Samet Matbaası, İstanbul 1964. google scholar İlgürel, Mücteba, “Celâ-yı Vatan”, DİA, VII, s. 238-240. google scholar İlkesiz Vergilere Tepkiler Vergi İsyanları, ed. Özgür Saraç - Gamze Yıldız Şeren, Efe Akademi Yayınları, İstanbul 2022. google scholar İnalcık, Halil, “Military and Fiscal Transformatıon in the Ottoman Empıre, 1600-1700”, Archivum Ottomanicum, 6 (1980), s. 283-337. google scholar İnalcık, Halil, “Cizye”, DİA, VIII, s. 45-48. google scholar ________, “Osmanlılarda Raiyyet Rüsûmu”, Belleten, XXIII/92 (1959), s. 575-610. google scholar ________, “Şikâyet Hakkı: Arz-ı Hâl ve Arz-ı Mahzarlar”, Osmanlı Araştırmaları, VII-VIII (1988), s. 33-54. google scholar Kocaoğlu, Burak, Osmanlı Devleti’nde Cizye Vergisi, Berikan Yay., Ankara 2018. google scholar Mumcu, Ahmet, Osmanlı Hukukunda Zulüm Kavramı, Phoenix Yayınevi, Ankara 2007. google scholar Polat, Süleyman, “Osmanlı Devleti’nde Nüzul Vergisinin Teşkili ve Gelişimi: XVI- XVII. Yüzyıllarda Osmanlı Ekonomisini Nüzul Vergisi Üzerinden Değerlendirmek”, Belleten, LXXXII /295 (2018), s. 829862. google scholar Sahillioğlu, Halil, “Avarız,” DİA, IV, s. 108, 109. google scholar ________, “Osmanlı Devrinde Ağırlaşan Vergilere Karşı Halkın Tepkileri I. Göç Bolu Subaşılık Aidatı”, Çele, 33 (1966), s. 9-12. google scholar ________, “Osmanlı Devrinde Ağırlaşan Vergilere Karşı Halkın Tepkileri II. Pazarlık (Bolu Subaşılık Maktuı, Devam)”, Çele, 35 (1966), s. 25-31. google scholar Sarıyıldız, Gülden, Sokak Yazıcıları Osmanlılarda Arzuhaller ve Arzuhalciler, Derlem Yayınları, İstanbul 2010. google scholar Tuğluca, Murat, “Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşlarında Bir Savaş Finansman Kaynağı Olarak Nefîr-i Âmm Bedeli (1688-1689)”, Osmanlı Araştırmaları, LXI (2023), s. 83-115. google scholar ________, 17. Yüzyıl Sonu Şikâyet Defterlerine Göre Osmanlı Devlet-Toplum İlişkisinde Şikâyet Mekanizması ve İşleyiş Biçimi, TTK, Ankara 2020. google scholar Unan, Fahri, İdeal Cemiyet İdeal Devlet İdeal Hükümdar -Kınalı-zâde Ali’nin Medine-i Fâzıla’sı-, Lotus Yayınevi, Ankara 2004. google scholar Ursinus, Michael, “Doğal Afetler ve Tevzi: Sel, Dolu ve Fırtınalar Karşısında Oluşturulan, Klasik Çağ Sonrası Yerel Vergi Sistemleri”, Osmanlı İmparatorluğu’nda Doğal Afetler, ed. Elizabeth Zachariadou, çev. G. Ç. Güven, Tarih Vakfı Yurt Yay., İstanbul 2001, s. 287-296. google scholar