Tarih Dergisi 1015-1818 2619-9505 İstanbul Üniversitesi 10.26650/iutd.0000002 Archaeology (Other) Arkeoloji (Diğer) Arşivdeki Tuğralı Fermanlar ve Belgeleri Anlamak Understanding Tughra-bearing Firmans and Documents in the Ottoman Archives https://orcid.org/0000-0001-9641-8791 Kütükoğlu Mübahat İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ 02 26 2026 88 170 183 01 14 2026 02 10 2026 Copyright © 1949, Tarih Dergisi 1949 Tarih Dergisi

Arşivdeki tuğralı fermanlar iki grupta incelenebilir: Birincisi, işi bittiği veyâ muhâtabı görevden ayrıldığı için geri gönderilenler, ikincisi, muhtevâsı beğenilmeyip yeniden yazılan ve ilk şekli iptâl olunduğu halde saklananlardır. Bunun için bu fermanların kullanılmadan önce dikkat edilmesi gerekir. Belgelerin ise, değerlendirilirken doğru anlaşıldığından emin olununcaya kadar, gerekirse birkaç defâ okunmalarında fayda vardır. Aksi halde hatâ kaçınılmaz olur.

The tughra-bearing firmans in the archive can be examined in two groups: The first consists of those that were returned because their purpose had been fulfilled or because the addressee had left office; the second consists of those whose contents were not approved and were therefore rewritten, with the original version being canceled and preserved. For this reason, care must be taken before using them. As for the documents, when evaluating them, it is advisable to read them several times if necessary until one is certain that they have been correctly understood. Otherwise, error is inevitable.

 arşiv tuğra ferman belge archive tughra firman document Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) google scholar Ali Emiri Tasnifi google scholar Sultan I. Abdülhamid (AE.SABH.I), 00059.04170.001 ve 002, 00255.17143.003. google scholar Sultan III. Selim (AE.SSLM.III), 00080.04865.001, 00160.09623.001. google scholar Bâb-ı Âsafî Dîvân-ı Humâyûn Mühimme Defterleri (A.{DVN.SMHM), 181, s 233/680. google scholar Mühimme Kalemi (A.{DVN.MHM), 1356.43. google scholar Hatt-ı Humayun tasnifi (HAT), 0502.24637, 1393.55710.google scholar Muallim Cevdet Tasnifi. google scholar Askeri (C.AS), 00062.02940.001, 01206.54013.001.google scholar Bahriye (C.BH), 00155.07351.007, 00157.07446.001, 00245.11371.001. google scholar Dahiliye (C.DH), 00255.17143.003, 00336.16798.001, 00340.16981.001. google scholar Maliye (C.ML), 00428.17318.001. google scholar Zabtiye (C.ZB), 00029.01420.001, 00076.03780.001.google scholar Müzehheb Ferman ve Beratlar tasnifi (MFB), 00061, 00302, 00529. google scholar Seyyid Lokman, Süleymannâme, TSMK (Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi), H (Hazine), nr. 1517.google scholar ERTAŞ, Mehmet Yaşar-Hacer Kılıçaslan, “18. Yüzyılda Bir Âyân Ailesi: Hasançavuşzâdeler”, Tarih Dergisi, sayı 83 (2024), s. 21-66. google scholar KÜTÜKOĞLU, Bekir, “Münşeat Mecmualarının Osmanlı Diplomatiği Bakımından Ehemmiyeti”, Tarih Boyunca Paleografya ve Diplomatik Semineri (30 Nisan-2 Mayıs 1986) Bildiriler, İstanbul Üniversitesi Tarih Araştırma Merkezi, İstanbul 1988, s. 169-176.google scholar KÜTÜKOĞLU, Mübahat S. “Mühimme Defterlerindeki Muâmele Kayıdları Üzerine”, Tarih Boyunca Paleografya ve Diplomatik Semineri (30 Nisan-2 Mayıs 1986) Bildiriler, İstanbul Üniversitesi Tarih Araştırma Merkezi, İstanbul 1988, s. 95-112. google scholar _____, “Battal Torbası”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, V (1992), 206. google scholar _____, “Bir Âyan Âilesi Tavaslızâdeler”, Belleten, LXVII/250 (2011), s. 447-476. google scholar _____, Osmanlı Belgelerinin Dili (Diplomatik), Türk Tarih Kurumu, Ankara 2024. google scholar MUMCU, Ahmet, Hukuksal ve Siyasal Karar Organı Olarak Divan-ı Humayun, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, Ankara 1976. google scholar Osmanlı Fermanları, haz. İlhan Ovalıoğlu, Başbakanlık Devlet Arşivi Yayınları, Ankara 2003. google scholar UYKUCU, Ekrem, Muğla Tarihi, As Matbaası, İstanbul 1968. google scholar UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, Osmanlı Devletinin Merkez ve Bahriye Teşkilâtı, Türk Tarih Kurumu, Ankara 1948. google scholar