One of the periods in which the press made progress in the Ottoman Empire was undoubtedly the Abdulhamid II period. During this period, press activities came to the fore with the bans and censorship imposed. These practices were continued on foreign newspapers as well as Ottoman newspapers published in the Ottoman Empire. Censorship and bans on the written press have been criticized in many studies as a restrictive aspect of press freedom. Since the reasons for these practices in the domestic and foreign policies were not evaluated within the conditions of the period, the issue of censorship and bans was put as a black mark on the press of the Abdulhamid II period. The starting point of the study was the question “Whether the censorship and bans imposed by Abdulhamid II in the field of press were the arbitrary result of the purely authoritarian management approach of the government, or whether the Ottoman Empire had to impose them as a result of the press policy pursued by foreign powers in line with their goals against the Ottoman Empire in its international relations.” In order to limit the subject, the press policy between France and the Ottoman Empire, with which the Ottoman Empire maintained friendly relations for a long time and was one of the states to which it gave the most capitulations, was discussed. In the study, the reasons for the censorship and prohibitions imposed by the Ottoman Empire in this field were examined in the light of archive documents in the Presidential State Archives of the Republic of Türkiye. Documents have been found showing that the Ottoman Empire had to impose censorship and bans as a result of the authoritarian management approach as well as the policy pursued by France. The reasons given for these practices were evaluated in the context of Althusser’s theory of ideological state apparatus. The study conducted as a result of examining archival documents is a qualitative and descriptive study.
Osmanlı İmparatorluğu’nda basının ilerleme kaydettiği dönemlerden biri kuşkusuz II. Abdülhamid dönemidir. Bu dönemde basın faaliyetleri, uygulanan yasaklar ve sansürlerle de ön plana çıkmıştır. II. Abdülhamid birçok gazeteye yasak ve sansür getirmiş, bazı durumlarda yayınların imha edilmesini istemiştir. Bu uygulamalar, Osmanlı’da yayınlanan Osmanlı gazetelerinin yanı sıra yabancı gazeteler üzerinde de sürdürülmüştür. Yazılı basına getirilen sansür ve yasaklar basın özgürlüğünün kısıtlayıcı bir görünümü olarak birçok çalışmada eleştiri konusu olmuştur. Bu uygulamaların sürdürülen iç ve dış politikadaki nedenlerinin dönemin koşulları içinde değerlendirilmemesi sebebiyle sansür ve yasaklar konusu II. Abdülhamid dönemi basınına kara bir leke olarak sürülmüştür. II. Abdülhamid’in basın alanında getirdiği sansür ve yasakların iktidarın salt otoriter yönetim anlayışının keyfi sonucu mu olduğu, yoksa uluslararası ilişkilerinde dış güçlerin Osmanlı’ya karşı hedefleri doğrultusunda sürdürdükleri basın politikası sonucunda mı getirmek zorunda kaldığı sorusu çalışmanın çıkış noktası olmuştur. Konuya sınırlılık getirmek amacıyla, Osmanlı’nın uzun süre dostane ilişkilerini sürdürdüğü, en çok kapitülasyon tanıdığı devletlerden biri olan Fransa ile arasında sürdürülen basın politikası ele alınmıştır. Çalışmada, Osmanlı’nın bu alanda getirmiş olduğu sansür ve yasakların nedenleri Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri’nde bulunan arşiv belgeleri ışığında incelenmiştir. Osmanlı’nın, otoriter yönetim anlayışının yanı sıra Fransa’nın sürdürdüğü politika sonucunda sansür ve yasaklar getirmek zorunda kaldığını gösteren belgelere ulaşılmıştır. Bu uygulamalara ilişkin gösterilen nedenler Althusser’in devletin ideolojik aygıtları kuramı bağlamında değerlendirilmiştir. Arşiv belgelerinin incelenmesi sonucunda yapılan çalışma nitel ve betimsel bir çalışmadır.