jcer Journal of Computer and Education Research 2148-2896 Tamer KUTLUCA 10.18009/jcer.1783844 Mathematics Education Matematik Eğitimi The Mediating Role of Math Anxiety: The Relationship between Perceived Parenting Attitudes and Fear of Negative Evaluation in Middle School Student Matematik Kaygısının Aracılık Rolü: Ortaokul Öğrencilerinde Algılanan Ebeveyn Tutumu ve Olumsuz Değerlendirilme Korkusu Arasındaki İlişki https://orcid.org/0009-0002-2749-4576 Yücel Gizem https://orcid.org/0000-0002-2830-5215 Yazlık Derya Özlem Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi https://orcid.org/0000-0003-1618-6439 İlhan Onur Alp Erciyes Üniversitesi 04 21 2026 14 09 16 2025 12 02 2025 Copyright © 2013, Journal of Computer and Education Research 2013 Journal of Computer and Education Research

The aim of this study was to examine the mediating role of mathematics anxiety in the relationship between perceived parental attitudes and fear of negative evaluation among middle school students. The study was conducted with a total of 1,441 students enrolled in the 7th and 8th grades. Data were collected using three different scales and analyzed through structural equation modeling. The analyses revealed that perceived parental attitudes negatively predicted mathematics anxiety, whereas mathematics anxiety positively predicted fear of negative evaluation. Furthermore, mathematics anxiety was found to partially mediate the relationship between perceived parental attitudes and fear of negative evaluation. According to the structural equation model, perceived parental attitudes, through mathematics anxiety, explained 49% of the total variance in fear of negative evaluation. The findings were discussed in line with the relevant literature, and several recommendations were provided for practitioners.

Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin matematik kaygısının, algılanan anne-baba tutumu ile olumsuz değerlendirilme korkusu arasındaki ilişkide aracılık rolünü incelemektir. Araştırma 7. ve 8. sınıflarında öğrenim gören toplam 1441 öğrenci ile yürütülmüştür. Araştırmanın verileri üç ölçek yardımıyla toplanmış olup yapısal eşitlik modellemesi ile analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda, algılanan anne-baba tutumunun matematik kaygısını negatif yönde; matematik kaygısının ise olumsuz değerlendirilme korkusunu pozitif yönde yordadığı bulunmuştur. Ayrıca, matematik kaygısının algılanan anne-baba tutumu ile olumsuz değerlendirilme korkusu arasındaki ilişkide kısmi aracılık rolü üstlendiği belirlenmiştir. Yapısal eşitlik modeline göre, öğrencilerin algıladıkları anne-baba tutumunun, matematik kaygısı aracılığıyla olumsuz değerlendirilme korkusundaki toplam varyansın %49 unu açıkladığı tespit edilmiştir. Araştırma bulguları, mevcut alanyazın doğrultusunda tartışılmış ve uygulayıcılara yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.

 Olumsuz değerlendirilme korkusu matematik kaygısı algılanan anne-baba tutumu yapısal eşitlik modeli Fear of negative evaluation math anxiety perceived parenting style structural equation modeling Acar-Bulut, Ö., & Kali-Soyer, M. (2021). Investigation of the relationship between perceived parental attitude, fear of negative evaluation and self-efficacy perception of elementary school students. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 11(61), 215–228. http://turkpdrdergisi.com/index.php/pdr/article/view/949 Afat, N. (2013). Çocuklarda üstün zekânın yordayıcısı olarak ebeveyn tutumları. HAYEF Journal of Education, 10(1), 155–168. Ak, H. N. (2022). Sosyal kaygı ile algılanan ebeveyn tutumları, benlik saygısı ve başa çıkma stilleri ilişkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yakın Doğu Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Lefkoşa, KKTC. Akgün, L., Gönen, S., & Aydın, E. (2007). İlköğretim öğrencilerinin matematik kaygı düzeylerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(1), 94–101. Akkuş, R., & Tekinsav Sütcü, S. (2022). Olumlu ve olumsuz değerlendirme korkusu ve duygu düzenleme güçlüklerinin sosyal kaygı belirtileri ve performans algısı üzerindeki rolü. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 55(3), 787–818. Aksoy, Ö. N. (2019). Üstün ve özel yetenekli öğrencilerin akademik ortamlarda olumsuz değerlendirilme korkusunun incelenmesi: Balıkesir örneği. Anadolu Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(3), 95–110. Alkan, M., & Bökeoğlu, Ç. Ö. (2020). Üniversite öğrencilerinin sosyal kaygı düzeylerinin yordanmasında anne-baba tutumlarının rolü. Eğitim ve Bilim, 45(203), 297–314. https://doi.org/10.15390/eb.2020.8951 Alkan, V. (2015). Akademik ortamlarda olumsuz değerlendirilme korkusu ölçeğinin geliştirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Alpoğuz, D., & Şahin, A. (2014). Demokratik veya otoriter olarak algılanan ana-baba tutumlarının ilköğretim öğrencilerinin Türkçe dersi akademik başarılarına etkisi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 2(3), 53–67. Ayan, A. (2014). Ortaokul öğrencilerinin matematik özyeterlik algıları, motivasyonları, kaygıları ve tutumları arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Balıkesir Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü. Aydın, D. (2023). Okul öncesi dönem çocuklarının annelerinin ebeveyn tutumları ile çocuklarının benlik algısı ve öz-düzenleme becerileri arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Aydın, C. (2024). Üniversite öğrencilerinde algılanan anne-baba tutumları, benlik saygısı ve psikolojik sağlamlık arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. Aydoğdu, F., & Dilekmen, M. (2016). Ebeveyn tutumlarının çeşitli değişkenler açısından değerlendirilmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(2), 570-585. Aytaç, Y. (2020). Okul öncesi öğretmenlerinin matematik kaygılarının matematik öz-yeterliklerine etkisinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. İnönü Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Baloğlu, M. (2001). Matematik korkusunu yenmek. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 1(1), 59–76. Baloglu, M., & Koçak, R. (2006). A multivariate investigation of the differences in mathematics anxiety. Personality and Individual Differences, 40(7), 1325–1335. https://doi.org/10.1016/j.paid.2005.10.009 Baran, A. G. (2004). Türkiye'de aile içi iletişim ve ilişkiler üzerine bir model denemesi. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD), 1, 31–42. Baumrind, D. (1967). Child care practices anteceding three patterns of preschool behavior. Genetic Psychology Monographs, 75(1), 43–88. Baumrind, D. (1991). The influence of parenting style on adolescent competence and substance use. The Journal of Early Adolescence, 11(1), 56–95. Baykul, Y. (2009). İlköğretimde matematik öğretimi 6–8. sınıflar. Pegem Akademi. Beck, A. T. (2005). Anksiyete bozuklukları ve fobiler: Bilişsel bir bakış açısı (N. Hisli Şahin, Çev.). Türk Psikologlar Derneği Yayınları. (Orijinal eser 1985’te yayımlandı) Bekdemir, M. (2007). İlköğretim matematik öğretmen adaylarındaki matematik kaygısının nedenleri ve azaltılması için öneriler (Erzincan Eğitim Fakültesi örneği). Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(2), 131–144. Belli, M. (2018). Algılanan ebeveyn tutumu, akıllı telefon kullanımı ve sosyal kaygı arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. Bilge, F., & Kelecioğlu, H. (2008). Psychometric properties of the brief fear of negative evaluation scale: Turkish form. Eğitim Araştırmaları – Eurasian Journal of Educational Research, 32, 21–38. Bindak, R. (2005). İlköğretim öğrencileri için matematik kaygı ölçeği. Fırat Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 17(2), 442–448. Bozkurt, S. (2012). İlköğretim ikinci kademe öğrencilerinde sınav kaygısı, matematik kaygısı, genel başarı ve matematik başarısı arasındaki ilişkilerin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Cankardaş, S. (2019). Çocuklarda olumsuz değerlendirilme korkusu: Aile tutumlarının etkisi. Psikoloji Çalışmaları Dergisi, 39(2), 65–82. Ceylan, Ö. (2017). Anne baba tutumları ile çocuğun sosyalleşme süreci arasındaki ilişki: Okul öncesi örneği [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Cizrelioğulları, M. N., & Kilili, R. (2021). Ebeveyn tutumlarının çocukların yetenek ve becerilerine etkisi [The effect of parental attitude on children's abilities and skills]. European Journal of Educational and Social Sciences, 6(1), 130–142. Cüceloğlu, D. (1993). İnsan ve davranışı: Psikolojinin temel kavramları. Remzi Kitabevi. Çaçan, Ö. (2020). Olumsuz değerlendirilme korkusu ile sosyal anksiyete belirtileri arasındaki ilişkide bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin aracı rolünün incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Kent Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. Çakır, Z. (2010). Üniversite öğrencilerinde sosyal kaygının yordayıcıları olarak benlik saygısı, kendini açma ve yalnızlık [Yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Çelik, E. G. (2015). Algılanan ebeveyn kontrolü ile ergen iyi oluşu arasındaki ilişkide duygusal özerklik ve empatinin aracı rolü [Yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Çetin, B., Doğan, T., & Sapmaz, F. (2010). Olumsuz değerlendirilme korkusu ölçeği kısa formu’nun Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitim ve Bilim, 35(156). Çetinkaya, B. (2018). Sağlıklı aile sağlıklı çocuk: Çocuk ruh sağlığı (6. baskı). Pegem Akademi. Dede, Y., & Dursun, Ş. (2008). İlköğretim II. kademe öğrencilerinin matematik kaygı düzeylerinin incelenmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(2), 295–312. Demir, E. K., & Şendil, G. (2008). Ebeveyn tutum ölçeği (ETÖ). Türk Psikoloji Yazıları, 11(21), 15–25. Duman, G. K. (2008). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin durumluk-sürekli kaygı düzeyleri ile anne-baba tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Eker, O. (2016). Ortaokul öğrencilerinin yaşadığı sınav kaygısının nedenleri ve anne-baba tutumlarının sınav kaygısına etkisi: Merzifon örneği [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Nişantaşı Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ekin, H. (2021). Ortaokul öğrencilerinin anne baba tutumu, sınav kaygısı ve matematik kaygısının incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü. Ekin, H., & Kula, K. Ş. (2022). Ortaokul öğrencilerinin sınav ve matematik kaygısının incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 20(1), 199–229. Erdoğan, Ö., & Uçukoğlu, H. (2011). İlköğretim okulu öğrencilerinin anne-baba tutumu algıları ile atılganlık ve olumsuz değerlendirilmekten korkma düzeyleri arasındaki ilişkiler. Kastamonu Education Journal, 19(1), 51–72, 111–121. Eren-Gümüş, A. (2010). Sosyal kaygı ile başa çıkma. Nobel Yayın Dağıtım. Ergenç, T. S. (2011). İlköğretim yedinci sınıf öğrencilerinin matematik dersi bilişsel hazır bulunuşluk düzeyleri ile matematik kaygı düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Erkan, Z. (2002). Ergenlerin sosyal kaygı düzeyleri, ana-baba tutumları ve ailede görülen risk faktörleri üzerine bir çalışma [Yayınlanmamış doktora tezi]. Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Erkan, Z., Güçray, S., & Çam, S. (2002). Ergenlerin sosyal kaygı düzeylerinin ana baba tutumları ve cinsiyet açısından incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10, 64–75. Erktin, E., Dönmez, G., & Özel, S. (2006). Matematik kaygısı ölçeği’nin psikometrik özellikleri. Eğitim ve Bilim, 31(140), 26–33. Erözkan, A. (2012). Ergenlerde kaygı duyarlığı ve ebeveyn tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri 12(1), 43-57. Evren, K. (2016). The investigation of relationship between self-esteem and mathematics anxiety in sixth, seventh and eighth grade elementary school students. Opus International Journal of Society Researches, 6(10), 156–180. Ghaemi, Z., Mousavi, S. V., & Rezaei, S. (2023). The relationship between fear of negative evaluation and math anxiety in secondary-school students with the mediating role of math self-concept. In 10th International Conference on Psychology, Educational Sciences and Social Sciences. https://civilica.com/doc/1951091/ Gülser, N. (2022). 7. sınıf öğrenci velilerinin matematik eğitiminden beklentilerinin kaygı, tutum ve akademik yılmazlık açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü. Gürler, A. (2017). Ergenlerde anne baba tutumları ile benlik saygısı arasındaki ilişkinin incelenmesi: Başakşehir örneği [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Ticaret Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Irmak, M. (2015). Ortaöğretim öğrencilerinin olumsuz değerlendirilme korkusu ve öğrenmeye ilişkin tutumlarının incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Erciyes Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Kaban-Demir, Ş., & Tarı Cömert, I. (2024). Bağlanma stillerinin ve ebeveyn tutumlarının ergenlerde benlik saygısı üzerindeki etkisi. Aydın İnsan ve Toplum Dergisi, 10(2), 213–244. Kaya, M. (2010). Ailede anne-baba tutumlarının çocuğun kişilik ve benlik gelişimindeki rolü. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 9(9), 193–204. Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford Press. Köse, E. (2017). Sosyal kaygı bozukluğunun erken dönem uyum bozucu şemalar ve ebeveynlik stilleri açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Bilim Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Köse, D. (2019). Anne baba tutumlarının, çocukta benlik saygısı ve empati gelişimi ile ilişkisinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Aydın Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Kutluca, T. & Aydın, M. (2010). Velilerin matematik eğitimine yönelik ilgileri, tutumları ve destekleri. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 22(22), 65-78. Kutluca, T., Alpay, F.N. & Kutluca, S. (2015). 8. sınıf öğrencilerinin matematik kaygı düzeylerine etki eden faktörlerin incelenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 25, 202-214. Kuzgun, Y. (2000). Anne-baba tutumları ölçeği. Nobel Yayın Dağıtım. Kuzu, Ç. İ. (2021). Aile ve öğretmen yaklaşımlarının matematik kaygı düzeyine etkisi ile ilgili öğrenci görüşleri. Ekev Akademi Dergisi, 85, 113–128. Lamborn, S. D., Mounts, N. S., Steinberg, L., & Dornbusch, S. M. (1991). Patterns of competence and adjustment among adolescents from authoritative, authoritarian, indulgent, and neglectful families. Child Development, 62(5), 1049–1065. Lazarus, R. S. (1974). Psychological stress and coping in adaptation and illness. International Journal of Psychiatry in Medicine, 5(4), 321–333. Liu, Y., Jia, Y., & Xue, G. (2025). Impact of parenting styles on self-esteem, psychological resilience, and academic performance. Lecture Notes in Education Psychology and Public Media, 78, 141–150. https://doi.org/10.54254/2753-7048/2025.20411 Maccoby, E. E., & Martin, J. A. (1983). Socialization in the context of the family: Parent–child interaction. In E. M. Hetherington (Ed.), Handbook of child psychology (Vol. 4, Socialization, personality, and social development, 4th ed., pp. 1–101). Wiley. Maloney, E. A., & Beilock, S. L. (2012). Math anxiety: Who has it, why it develops, and how to guard against it. Trends in Cognitive Sciences, 16, 404–406. Özcan, M., & Fırat, M. (2020). Ergenlerde olumsuz değerlendirilme korkusunun özgüven üzerine etkisinin incelenmesi. Van Sağlık Bilimleri Dergisi, 13(3), 1–9. Özdemir, R. (2021). İzin verici ebeveyn tutumunun çocukların benlik gelişimi üzerindeki etkisi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. Özgüngör, S. (2006). Öz bilinç, olumsuz değerlendirilme korkusu, performans odaklı sınıf algısı ve not yönelimi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(19), 85–92. Özyürek, A., & Tezel-Şahin, T. (2017). Anne-baba olmak ve anne babaların çocuk yetiştirme tutumları. In T. G. Yıldız (Ed.), Anne baba eğitimi (4. baskı, ss. 41–62). Pegem Akademi. Sarı, B., & Çiftçi, S. (2023). Velilerin sahip oldukları ebeveyn tutumlarının öğretmen, öğrenci ve sınıfa yansımalarının incelenmesi. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(3), 1400–1420. https://doi.org/10.38151/akef.2023.117 Şahin, Ö. F. (2018). 8. sınıf öğrencilerinin algıladıkları anne baba tutumlarının matematik başarılarına etkisi [Yüksek lisans tezi]. Erciyes Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Tan, Ş. (2015). Matematik kaygısı ve nedenleri. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 4(3), 35–42. Tanış, V. B. (2023). Algılanan ebeveyn tutumları ile sosyal kaygı arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Gedik Üniversitesi. Tatlı, S., & Atmaca, T. (2023). Ebeveyn başarı baskısı ve akademik stresin ortaöğretim öğrencilerinin okul tükenmişliğini yordama düzeyi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(40), 1328–1349. Tekin, M. (2019). Ebeveyn kabul reddi ile aile hayatı ve çocuk yetiştirme tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Tezel-Şahin, F., & Özyürek, A. (2009). Ebeveyn tutumları ve çocuk yetiştirme. Aile ve Toplum Dergisi, 5(17), 35–49. Uysal, E., & Akçay, E. (2022). Aile içi iletişimde ebeveyn tutumlarının çocukların sosyal gelişimine etkisi. Çocuk ve Medeniyet Dergisi, 7(2), 33–48. Yavuzer, H. (2010). Çocuk ve ergen eğitiminde anne-baba tutumları. In H. Yavuzer (Ed.), Çocuk ve ergen eğitiminde anne-baba tutumları (ss. 11–41). Timaş Yayınları. Yavuzer, H. (2019). Çocuk psikolojisi (40. bs.). Remzi Kitabevi. Yılmaz Bolat, E. (2018). Anne baba tutumlarının çocukların sosyal becerileri üzerindeki etkisi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (Çedar), 2(2), 32–38. Yılmaz, A. (2000). Eşler arasındaki uyum ve çocuğun algıladığı anne-baba tutumu ile çocukların, ergenlerin ve gençlerin akademik başarıları ve benlik algıları arasındaki ilişkiler [Yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yılmazer, Y. (2007). Anne-baba tutumları ile ilköğretim ikinci kademe öğrencilerinin okul başarısı ve özerkliklerinin gelişimi arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Wang, C., Li, X., & Wang, H.-J. (2023). The mediating effect of math self-efficacy on the relationship between parenting style and math anxiety. Frontiers in Psychology, 14, Article 1197170. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1197170 Watson, D., & Friend, R. (1969). Measurement of social-evaluative anxiety. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 33(4), 448–457.