Bu çalışma, Osmanlı taşra teşkilatında önemli bir yer işgal eden Cihanoğlu ailesi ve özellikle Cihanzâde Abdülaziz Efendi’nin idari, askerî ve sosyal rollerini incelemektedir. Cengiz Han soyundan geldikleri iddia edilen ve “Hanzade” statüsüyle anılan bu aile, XVI. yüzyılda Aydın’ın Koçarlı bölgesinde ortaya çıkmış, XVIII. yüzyılda ise bölgesel bir güç haline gelmiştir. Aile mensupları, Osmanlı idari yapısında voyvoda, ayan, kadı ve muhassıl vekili gibi çeşitli görevlerde bulunmuştur. Cihanzâde Abdülaziz Efendi, 1770 Moskof Muharebesi sırasında üstlendiği asker temini göreviyle taşra ayanlarının merkezi otoriteyle olan ilişkilerinde kritik bir rol oynamıştır. O’nun ekonomik gücü ve bıraktığı muhallefatı, Osmanlı taşrasında aristokratik yapının oluşumuna dair önemli veriler sunmaktadır. Bunun yanı sıra, Cihanzâde Abdülaziz Efendi, vakıf faaliyetleri aracılığıyla cami ve medrese gibi yapılar inşa ederek, bölgenin eğitim ve dini hayatına katkıda bulunmuştur. Cihanoğlu ailesinin tarihsel süreci, Osmanlı taşra yönetimindeki yerel güç dinamiklerinin anlaşılmasına ve merkezi otoriteyle ilişkiler bağlamında ayanlık müessesesinin işleyişine dair kıymetli bir örnek teşkil etmektedir.
This study examines the administrative, military and social roles of the Cihanoğlu family and especially Cihanzade Abdülaziz Efendi, who occupied an important place in the Ottoman provincial organization. Claimed to be descended from Genghis Khan and referred to as “Hanzade”, this family emerged in the Koçarlı region of Aydın in the 16th century and became a regional power in the 18th century. Members of the family served in various positions in the Ottoman administrative structure, such as voivode, ayan, qadi and deputy mukassil. Cihanzade Abdülaziz Efendi played a critical role in the relations of the provincial ayyans with the central authority with the task of supplying soldiers during the Battle of Muscovy in 1770. Abdülaziz Efendi's economic power and the palimpsest he left behind provide important data on the formation of the aristocratic structure in the Ottoman provinces. He also contributed to the educational and religious life of the region by building mosques and madrasas through his foundation activities. The historical process of the Cihanoğlu family constitutes a valuable example for understanding the dynamics of local power in the Ottoman provincial administration and the functioning of the institution of ayyanate in the context of relations with the central authority.