Amaç: Bu çalışma, İlhanlı-Moğol tahakkümünün Anadolu'daki sosyo-politik ve ekonomik etkilerini Aksarayî'nin Müsâmeretü'l-Ahbâr adlı eseri rehberliğinde incelemeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, Selçuklu idari mirasının Osmanlı devlet yapısına aktarılma sürecini belgeleyen bir geçiş dönemi panoraması sunmaktadır.Yöntem: Çalışmada, Aksarayî'nin eserini birincil kaynak kabul eden metin analizi ve tarihsel karşılaştırma yöntemi kullanılmıştır. Yazarın maliye bürokrasisindeki konumu sayesinde sunduğu teknik veriler, dönemin diğer kaynaklarıyla karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Ayrıca, konuyla ilgili modern literatürdeki farklı yaklaşımlar (Z. V. Togan, A. C. S. Peacock, İ. Erdem) karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır.Bulgular: Aksarayî'nin eseri, Anadolu'nun İlhanlılar tarafından sistematik bir "vergi deposu" olarak yapılandırıldığını ve olağanüstü vergilerle halkın ezildiğini ortaya koymaktadır. Merkezi otoritenin çöküşüyle birlikte uçlardaki Türkmen beyliklerinin yükseldiği ve Ahilik teşkilatının şehirlerde önemli bir direniş ağı haline geldiği tespit edilmiştir.Sonuç: Makale, Aksarayî'nin eserinin Anadolu'nun en karanlık dönemlerinden birine ışık tutan, basit bir kronik ötesinde sosyal ve idari bir analiz olduğu sonucuna varmaktadır. Eser, Selçuklu-İlhanlı idari birikiminin Osmanlı Beyliği'ne aktarılmasında kurumsal hafızanın oynadığı kritik rolü belgelemektedir.Özgünlük: Bu çalışmanın özgünlüğü, dönemin maliye bürokrasisinde görev yapmış Aksarayî'nin eşsiz teknik veriler sunan eserini birincil kaynak olarak kullanmasına dayanmaktadır. Literatürde sıklıkla siyasi çöküş odaklı okunan bu dönemi, farklı yaklaşımları da değerlendirerek bir geçiş ve dönüşüm süreci olarak yorumlaması çalışmanın özgün katkısını oluşturmaktadır.
Aim: This study aims to examine the socio-political and economic impacts of Ilkhanid-Mongol domination in Anatolia, guided by Aksarayî’s work Müsâmeretü’l-Ahbâr. It also seeks to present a panorama of a transitional period that documents the transfer of the Seljuk’s administrative legacy to the Ottoman State structure.Method: The study employs content analysis and historical comparison methods, accepting Aksarayî’s work as the primary source. The technical data, provided thanks to the author’s position in the financial bureaucracy, is evaluated by comparing it with other contemporary sources. Additionally, different approaches in modern literature (Z. V. Togan, A. C. S. Peacock, İ. Erdem) are discused comparatively.Results: Aksarayî’s work reveals that Anatolia was systematically structured as a “tax reservoir” by the Ilkhanids, and the populace was oppresed through extraordinary taxes. It is determined that with the collapse of central authority, Turkmen beyliks rose in the frontier regions, and the Ahi organization became a significant network of resistance in the cities.Conclusion: The article concludes that Aksarayî’s work is a social and administrative analysis, beyond a simple chronicle, shedding light on one of Anatolia’s darkest periods. The work documents the critical role of institutional memory in transferring the Seljuk-Ilkhanid administrative accumulation to the Ottomans.Originality: The originality of this study lies in its use of Aksarayî’s work as a primary source, which offers unique technical data due to the author’s position in the period’s financial bureaucracy. The study’s original contribution is its interpretation of Ilkhanid domination not merely as a political collapse but as a transitional period of transformation, while also evaluating different perspectives in the literature.