jshs

Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi

2791-9722

Ondokuz Mayıs Üniversitesi

10.47115/jshs.1830059

Infectious Diseases Internal Diseases

Bulaşıcı Hastalıklar İç Hastalıkları

Tip 2 Diyabet Hastalarının Covıd-19 Algısına ve Aşıya Yönelik Tutumları

Attitudes Towards COVID-19 Perceptions and Vaccination Among Type 2 Diabetes Patients

https://orcid.org/0000-0002-1022-6631

Tezel

Müge

Karadeniz Teknik üniversitesi

https://orcid.org/0000-0002-1161-066X

Gülhan Güner

Seçil

KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ

https://orcid.org/0000-0003-2100-7386

Nural

Nesrin

KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ

04 30 2026

11 1 11 25 2025 03 18 2026

2016

Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi

Amaç: Çalışmada tip 2 diyabet hastalarının COVID-19 algısına ve aşıya yönelik tutumları arasındaki ilişkiyi belirlemek amaçlandı. Yöntem: Çalışma tanımlayıcı ve kesitsel desende yapılmış olup örneklemi bir üniversite hastanesinin endokrinoloji polikliniğine başvuran 171 Tip 2 Diyabet hastası oluşturdu. Veriler, “Tanıtıcı Bilgiler Formu”, “COVID-19 Algısı Ölçeği” ve “COVID-19 Aşısına Yönelik Tutumlar Ölçeği” ile toplandı. Verilerin analizinde, t testi, ANOVA, Welch, Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis H testi, Spearman korelasyon analizi kullanıldı. Bulgular: Hastaların yaş ortalaması 55.61±10.17 yıl, %54.4’ü kadın, %53.8’i ilköğretim mezunu idi. Hastaların %53.8’i COVID-19 hastalığını geçirmiş olup, %67.8’inin ailesinde de COVID-19 öyküsü olduğu belirlendi. Hastaların %81.3’ü aşıların hastalık önlemede etkili ve %50.9’u COVID-19 salgını öncesinde aşı olduğunu, %68.4’ü ise COVID-19 aşısıyla salgının azalacağına inandığını ifade etti. Hastaların COVID-19 Algısı Ölçeği tehlikelilik alt boyutu puan ortalaması 4.16±0.87 ve bulaştırıcılık alt boyutu puan ortalaması ise 4.10±0.70 idi. Hastaların COVID-19 Aşısına Yönelik Tutumlar Ölçeği olumlu tutum alt boyut puan ortalaması 4.20±1.00 ve olumsuz tutum alt boyut puan ortalaması ise 3.92±0.83 idi. Çalışmada COVID-19 Algısı Ölçeği, COVID-19 Aşısına Yönelik Tutumlar Ölçeği ve alt boyutları arasında yapılan korelasyon analizinde tüm alt boyutlar arasında pozitif yönde ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulundu (p<0.01). Sonuçlar ve Öneriler: Çalışmada, hastaların COVID-19’a yönelik olarak tehlikelilik ve virüs bulaştırıcılığı algısının yüksek olduğu ve COVID-19 aşısına karşı olumlu tutum sergilediği ve olumsuz tutumun düşük yani yüksek aşı kabulü olduğu belirlenmiştir. Bu bağlamda, olası pandemi durumlarında diyabetli bireylerin yüksek morbidite ve mortalite oranları göz önüne alındığında, sağlık profesyonelleri tarafından entegre bir yaklaşımla, bu hassas grubun izlem, takip ve tedavi süreçlerinin kapsamlı bir şekilde planlanmalıdır.

Aim: This study aimed to determine the relationship between type 2 diabetes patients’ perceptions of COVID-19 and their attitudes towards the vaccine. Method: The study was conducted using a descriptive and cross-sectional design, and the sample consisted of 171 type 2 diabetes patients who applied to the endocrinology outpatient clinic of a university hospital. Data were collected using the “Introductory Information Form”, “COVID-19 Perception Scale” and “Attitudes Towards COVID-19 Vaccine Scale”. In the analysis of data, the t-test, ANOVA, Welch, Mann Whitney U, and Kruskal Wallis H test and Spearman correlation analysis were used. Results: The mean age of the patients was 55.61±10.17 years, 54.4% were female, and 53.8% were primary school graduates. It was determined that 53.8% of the patients had contracted COVID-19, and 67.8% of these had a family history of COVID-19. 81.3% of the patients stated that vaccines are effective in preventing disease, 50.9% were vaccinated before the COVID-19 outbreak, and 68.4% believed that the outbreak would decrease with the COVID-19 vaccine. The mean score of the patients’ COVID-19 Perception Scale on the dangerousness sub-dimension was 4.16±0.87, and the mean score of the contagiousness sub-dimension was 4.10±0.70. The mean score of the patients’ Attitudes Towards COVID-19 Vaccine Scale for the positive attitude sub-dimension was 4.20±1.00 and the mean score of the negative attitude sub-dimension was 3.92±0.83. In the study, a correlation analysis conducted between the COVID-19 Perception Scale, Attitudes Towards the COVID-19 Vaccine Scale, and their sub-dimension revealed a positive and statistically significant relationship between all sub-dimension (p<0.01). Conclusion and Recommendations: In the study, it was determined that the patients’ perception of the dangerousness and contagiousness of COVID-19 was high and they had a positive attitude towards the COVID-19 vaccine and a less negative attitude. In this context, considering the high morbidity and mortality rates of individuals with diabetes in possible pandemic situations, it is emphasized that the monitoring, follow-up, and treatment processes of this vulnerable group should be planned comprehensively with an integrated approach by health professionals.

Algı aşı Covid-19 Hemşirelik Tip 2. diyabet

Covid-19 Nursing Perception Type 2 diabetes Vaccine

Bu çalışma için herhangi bir finansal destek alınmamıştır.

AbuMouch,S.,Roguin, A.,Hellou,E., Ishai, A., Shoshan,U.,Mahamid, L., Berar Yanay, N. (2021).Myocarditis following COVID-19mRNAvaccination.Vaccine,39(29),3790–3793. https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2021.05.087

Aytemur, M., İnkaya, B. (2022). Diabetes mellituslu bireylerde diyabet komplikasyon risk algısının ve diyabet öz yönetim becerilerinin incelenmesi. Türkiye Diyabet ve ObeziteDergisi, 6(2), 121-130. https://doi. org/10.25048/tudod.1099172.

Babaoğlu, A.B., Tekindal, M., Büyükuysal, M.Ç., Tözün, M., Elmalı, F., Bayraktaroğlu, T., Tekindal, M.A. (2021). Epidemiyolojide gözlemsel çalışmaların raporlanması: STROBE kriterlerinin Türkçe uyarlaması .MedJWest Black Sea,5(1),86-93.https://doi.org/10.29058/mjwbs.869832.

Barrera, F.J., Shekhar, S., Wurth, R., Moreno-Pena, P.J., Ponce, O.J., Hajdenberg, M., Hannah-Shmouni, F. (2020). Prevalence of diabetes and hypertension and their associated risks for poor outcomes in Covid-19 patients.Journal of the EndocrineSociety, 4(9), bvaa102. https://doi.org/10.1210/jendso/bvaa102.

Dayan,S.(2021). COVID-19 ve aşı.Dicle Tıp Dergisi, 48(Özelsayı), 98-113.https://doi.org/10.5798/dicletip.1005040.

Doğan, M.M., Düzel, B. (2020). Covid-19 özelinde korku-kaygı düzeyleri.Turkish Studies, 15(4), 739-752. Elmaoğlu, E., Sungur, M., Yavaş Çelik, M., Öztürk Çopur, E. (2021). Bireylerde covid-19 kontrolü algısı ile covid-19 aşısına karşı tutum arasındaki ilişki.Journal of Society &Social Work, 32(5), 337-353. https://doi.org/10.33417/ tsh.978616.

Garg,R.K., Paliwal,V.K.(2022).Spectrumof neurologicalcomplications followingCOVID-19 vaccination. Neurol Sci, 43(1), 3-40. https://doi.org/10.1007/s10072-021-05662-9.

Geniş, B., Gürhan, N., Koç, M., Geniş, Ç., Şirin, B., Çırakoğlu, O.C., Çoşar, B. (2020). Development of perception and attitude scales related with covid-19 pandemia. Pearson Journal of Social Sciences & Humanities, 5(7), 306-326.

Gold, M.S., Sehayek, D., Gabrielli, S., Zhang, X., McCusker, C., Ben-Shoshan, M. (2020). COVID-19 and comorbidities: A systematic review and meta-analysis.PostgraduateMedicine, 132(8), 749-755.

Hançer Tok, H., Uzun, L.N., Tokur Kesgin, M. (2024). Sağlık çalışanlarının aşılanma durumları ve COVID-19. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 13(2).

Hill, M.A., Mantzoros, C., Sowers, J.R. (2020). Commentary: COVID-19 in patients with diabetes. Metabolism, 107, 154217. https://doi.org/10.1016/j.metabol.2020.154217.

Huang, I., Lim, M.A., Pranata, R. (2020). Diabetes mellitus is associated with increased mortality and severity of disease in COVID-19 pneumania-a systematic review, meta-analysis and meta-regression: Diabetes and COVID-19. Diabetes & Metabolic Syndrome: Clinical Research & Reviews,1 4(4), 395-403. https://doi. org/10.1016/j.dsx.2020.04.018.

Kadali, R.A.K., Janagama, R., Peruru, S., Malayala, S.V. (2021). Side effects of BNT162b2 mRNA COVID-19 vaccine: A randomized, cross-sectional study with detailed self-reported symptoms from healthcare workers. International journal of infectious diseases: IJID: Official Publication of the International Society for InfectiousDiseases, 106, 376–381. https://doi.org/10.1016/j.ijid.2021.04.047.

Karlsson,L.C.,Soveri,A.,Lewandowsky,S.,Karlsson,L.,Karlsson,H.,Nolvi,S.,Antfolk, J. (2021). Fearing the disease or the vaccine: The case of COVID-19.Personality andIndividual Differences, 172, 110590. Kartal, M., Dikici, İ.C., Tülüce, D. (2022). Bir hastaneye başvuran bireylerin COVID-19 hastalığı ve COVID-19 aşısına yönelik algı ve tutumları.Kırşehir Ahi EvranÜniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(3), 184-194.

Kutlutürk, F. (2020). COVID-19 pandemisi ve diabetes mellitus. Türkiye Diyabet ve ObeziteDergisi, 4(2), 130-137. https://doi.org/10.25048/tudod.746139.

Kwok, K.O., Li, K.K., Wei, W.I., Tang, A., Wong, S.Y.S., Lee, S.S. (2021). Influenzavaccineuptake,COVID-19vaccination intentionandvaccinehesitancyamongnurses: Asurvey.InternationalJournalofNursingStudies,114, 103854. https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.2020.103854. Li, J., He, X., Yuan, Y., Zhang, W., Li, X., Zhang, Y., Dong, G. (2021). Meta-analysis investigating the relationship between clinical features, outcomes, and severity of severeacuterespiratorysyndromecoronavirus2(SA RS-CoV-2) pneumonia. American Journal of Infection Control, 49(1), 82-89.

Lotfi, S., Özkan, A.O., Akar, C. (2021). Kronik hastalığa sahip bireylerin covid-19 salgını sürecine ilişkin algıları ve deneyimleri: Nitel bir araştırma.Toplum ve Sosyal Hizmet, Özel sayı(1), 47-67.

Musche, V., Kohler, H., Bäuerle, A., Schweda, A., Weismüller, B., Fink, M., Skoda, E.M. (2021). COVID-19-related fear, risk perception, and safety behavior in individuals with diabetes.Healthcare (Basel, Switzerland), 9(4), 480.https://doi.org/10.3390/healthcare9040480.

Önal, Ö., Batmaz, K., Çoban, B., Yıldırım Uz, A., Güblü, M., Uskun, E., Kişioğlu, A. N. (2022). Correct mask usage status, pandemic perception and affecting factors in the covid-19 pandemiic process. Gevher Nesibe Journal of Medical and Health Sciences, 7(18), 01–11. https://doi.org/10.46648/gnj.363

Peric, S., Stulnig, T.M. (2020). Diabetes and COVID-19: Disease management people. Wiener Klinische Wochenschrift, 132(13-14), 356–61. https://doi.org/10.1007/s00508-020-01672-3.

Rohm, T.V., Meier, D.T., Olefsky, J.M., Donath, M.Y. (2022). Inflammation in obesity, diabetes and related disorders. Immunity, 55(1), 31-55. https://doi.org/10.1016/j.immuni.2021.12.013.

Sandalcı, B., Uyaroğlu, O.A., Sain Güven, G. (2020). COVID-19’da kronik hastalıkların rolü, önemi ve öneriler. Flora, 25(2), 1-7. https://doi.org/10.5578/flora.69700. Soetedjo, N.N.M., Iryaningrum, M.R., Lawrensia, S., Permana, H. (2022). Antibody response following SARS-CoV 2 vaccination among patients with type 2 diabetes mellitus: A systematic review. Diabetes & Metabolic Syndrome, 16(2), 102406. https://doi.org/10.1016/j.dsx.2022.102406.

Wu, Z., McGoogan, J.M. (2020). Characteristics of and important lessons from the coronavirus disease 2019 (COVID-19) outbreak in China: Summary of a report of 72314 cases from the Chinese Center for disease control and prevention. JAMA, 323(13), 1239-1242. https://doi.org/10.1001/jama.2020.2648.

Vasilev, G., Kabakchieva, P., Miteva, D., Batselova, H., Velikova, T. (2022). Effectiveness and safety of COVID-19 vaccines in patients with diabetes as a factor for vaccine hesitancy. World Journal of Diabetes, 13(9), 738–751. https://doi.org/10.4239/wjd.v13.i9.738.

Zhou, Y., Yang, Q., Chi, J., Dong, B., Lv, W., Shen, L., Wang, Y. (2020). Comorbidities and the risk of severe or fatal outcomes associated with coronavirus disease 2019: A systematic review and meta-analysis. International Journal of Infectious Diseases, 99, 47-56.