Türkiye has a wonderful mosaic that includes many cultures in terms of its geographical location and the civilisations it has hosted. Alevi communities, which are part of this mosaic, have their own culture and religious beliefs. Among the Alevi communities living in Anatolia, cultural differences have emerged with the effect of geographical conditions. These differences have influenced the culinary culture of Alevi communities, as they have in many other areas. While the main factors influencing Alevi culinary culture are the geography they live in and the products grown on their land, changes in the practices of their belief systems have also led to certain differences in their culinary cultures. Within the scope of the research, the culinary culture and eating and drinking rituals of Alevi communities living in Tunceli province were investigated using in-depth interview technique. Qualitative research method was used because it is suitable for the purpose of the research and is suitable for collecting more detailed and in-depth information on the subject. The research was conducted in December 2024 with 20 participants between the ages of 45 and 90, following the approval of the ethics committee. The data obtained in this process were coded, categorised and the main themes were visualised by descriptive analysis method. MAXQDA (2020) programme was used for data visualisation. According to the findings of the research, it was determined that the local people do not consume game animals, on the contrary, they tend to protect these animals by considering them sacred, but they consume meat dishes and especially goat meat are consumed at a high rate. Salad and appetiser consumption is not developed in the region where animal products are consumed at a high rate. This study revealed that the absence of alcohol at the table, the fact that the right to speak at the table usually belongs to older individuals, and the preparation of special meals for festivals and special occasions are also a part of Alevi culinary culture. In addition, it is thought that this study will contribute to the studies to be carried out on issues such as protecting Alevi culinary culture and its potential in terms of gastronomy tourism.
Türkiye, sahip olduğu stratejik coğrafi konum ve tarih boyunca ev sahipliği yaptığı çok sayıda uygarlık sayesinde, zengin bir kültürel yapıya sahiptir. Bu kültürel çeşitliliğin önemli bileşenlerinden biri de Alevi topluluklarıdır. Kendilerine özgü kültürel pratikleri ve inanç sistemleriyle Alevi toplulukları Türkiye’nin toplumsal ve kültürel mozaiği içinde özgün bir yer edinmiştir. Anadolu’da yaşayan Alevi toplulukları arasında ise coğrafi koşulların etkisi ile kültürel anlamda farklılıklar oluşmuştur. Bu farklılıklar birçok alanda olduğu gibi Alevi topluluklarının mutfak kültürünü de etkilemiştir. Alevilerin mutfak kültürünün etkilenmesinde başlıca faktör yaşadıkları coğrafya ve topraklarında yetişen ürünler olsa da inanç sistemlerinde yaşanan uygulamadaki değişikliklerde mutfak kültürlerinde birtakım farklılıkların ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu kapsamda geçmişten günümüze kadar korunabilmiş olan Alevi mutfak kültürü Tunceli ili kapsamında incelenmiştir. Araştırma alınan etik kurul izninin ardından Aralık 2024 tarihinde 45 ila 90 yaş arasındaki ve Tunceli ilinde yaşayan 20 Alevi katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Topluluklarının mutfak kültürü ve yeme-içme ritüellerinin derinlemesine incelendiği çalışmada bilgi toplamaya elverişli olması nedeni ile nitel (kalitatif) araştırma yönteminden görüşme (mülakat) tekniği kullanılmıştır. Bu süreçte elde edilen veriler, betimleyici analiz yöntemiyle kodlanmış, kategorilere ayrılmış ve ana temalar görselleştirilmiştir. Verilerin görselleşmesinde MAXQDA (2020) programı kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre, yöre halkının av hayvanlarını tüketmediği, aksine bu hayvanları kutsal kabul ederek koruma eğiliminde olduğu, et yemeklerinin ve özellikle keçi etinin yüksek oranda tüketildiği belirlenmiştir. Et tüketimine bağlı olarak hayvansal gıdaların yüksek oranda tüketildiği bölgede salata ve meze tüketimi gelişmemiştir. Tahıl tüketiminin ekmek şeklinde olması, sofrada alkol bulunmaması, sofradaki söz hakkının genellikle yaşça büyük bireylere ait olması, bayramlara ve özel günlere özgü yemekler hazırlanarak "Allah rızası için" dağıtılması gibi geleneklerin, Alevi mutfak kültürünün bir parçası olduğu bu çalışma ile ortaya konmuştur. Ayrıca yapılan çalışmanın, Alevi mutfak kültürünün diğer bölgelerdeki Alevi mutfak kültürü ile birlikte incelenmesi, korunması, tanıtılması ve gastronomi turizmi açısından potansiyelinin belirlenmesi gibi konularda yapılacak olan çalışmalara katkı sağlayacağı düşünülmektedir.