The relationship between Asharizm and Sufism which started with Muhāsibī in thehistorical process, with the conversion of Shāfiī-Kullābi tradition to Ash’arism, hasincreased and reached its peak with Ghazali. Given the fact that the relationshipbetween Ash’arism and Sufism is theoretically developed in the area of theologyat the moment, the point of view of inspiration in the context of the sources ofknowledge is, in general, did not chanced before and after Ghazali. Although, afteracceptance of Sufism among the scholar circles and society led to the broader processing of Sufism by the Ash’arî theologians, especially as a matter of inspiration,the source of religious knowledge, They did not give a place in their theolohgicalsystems in case of the objective information value and non-binding systems. Accordingly, the existence of inspiration is accepted in the field of personal knowledgewith subjective dimensions, both in Ash’arî theologians and in Sufis who are affiliated to this theological school, but it is certainly not accepted among the sourcesof religious knowledge. Hence, skillful confinement of inspiration in the realm ofpersonal knowledge by Ashâari theologians has prevented it from appearing in thefield of general knowledge.
Tarihsel süreçte arka planında Muhâsibî ile başlayan Eş’arîlik-tasavvuf ilişkisi, ŞâfiîKüllâbî geleneğin Eş’ariliğe dönüşmesiyle birlikte, giderek daha da yoğun bir halalarak Gazzâlî ile birlikte en üst noktaya ulaşmıştır. Eş’arîlik-tasavvuf ilişkisinin teorik boyutta kelâmın ilgi alanına giren birçok konuda gelişmesine karşın, bilgininkaynakları bağlamında ilham konusuna bakış açısı genel olarak Gazzâlî öncesiyleGazzâlî sonrasında pek bir farklılık arz etmemektedir. Zira Gazzâlî sonrasında tasavvufun ilim çevrelerinde ve halk tabanında kabul görmesi başta ilham konusuolmak üzere tasavvufa dair konuların Eş’arî kelamcıları tarafından daha geniş bir şekilde işlenmesi sonucunu doğurmuş olsa da, dini bilgiye kaynaklık etmesi, objektifbilgi değeri ve bağlayıcılığı açısından ilhama kelam sistemlerinde yer vermemişlerdir. Buna göre gerek Eş’arî kelâmcılarında gerekse bu kelâm okuluna bağlı sûfîlerde,ilhamın varlığı sübjektif boyutuyla kişisel bilgi alanında kabul edilmekle birlikte,kesinlikle dini bilginin kaynakları arasında kabul edilmemiştir. Dolayısıyla Eş’arîkelâmcılarının usta bir şekilde ilhamı kişisel bilgi alanına hapsetmeleri, onun genelgeçer bilgi alanında varlık göstermesinin de önünü kesmiştir.