Günümüz Sukuk Uygulamalarının İslam Fıkhı ve İktisadı Açısından Tahlili

İslam’ın iktisadi hayata ilişkin ilkelerinden başta geleni faizsizliktir. Bu ilke erken dönemden itibaren Müslümanları faizsiz finansal ürünler geliştirmeye ve bunları uygulayacak kurumları tesise sevk etmiştir. XX. yüzyılın son çeyreğinde bu çerçevede dünyada çok sayıda yeni finansal ürün geliştirildi. Son yıllarda Türkiye de bu sürece katıldı; İslami olduğu düşüncesiyle çok sayıda finansal ürünü piyasaya sürdü. Alternatif nitelikli sermaye piyasası araçlarının başında önceleri Mudâraba (Mukâraza), Müşâreke ve İcâre sertifikaları gelirken günümüzün revaçtaki ürünü “sukuk”tur. Ülkemizde sukuk yerine, aynı anlamı ifade etmek üzere Kira Sertifikası (KS) tabiri kullanılmaktadır. Türkiye’de Cumhuriyet sonrasında faizsiz olduğu düşüncesiyle piyasaya sürülen ilk sermaye piyasası aracı DESİYAB ortaklık sertifikalarıdır (DOS). Daha sonra Gelir Ortaklığı Senetleri (GOS), Kâr ve Zarar Ortaklığı Belgeleri (KOB), Gelire Endeksli Senetler (GES) ihraç edildi ve son olarak Kira Sertifikaları (KS) piyasaya arz edildi. Dolayısıyla sukuk -Türkiye’deki adıyla KS- teorik düzeyde de olsa, tarihi süreçte risk ve menfaat paylaşımına dayalı olarak ihraç edilmiş her biri diğerinden bağımsız faizsiz finansal ürünlerin hemen tüm özeliklerini içinde barındıran paket ürün olarak tasarlanıp teklif edilmiştir. Biz bu metinde “sukuk”u tanımı, ortaya çıkışı, temel unsurları ve fıkhi durumu açısından ele alacağız.

The primary principle of Islam concerning economic life is the prohibition of interest. From the early periods onwards, this principle has driven Muslims to develop interest-free financial products and establish institutions to implement them. In the last quarter of the 20th century, numerous new financial products were developed worldwide within this framework. In recent years, Turkey has also joined this process, introducing a multitude of financial products to the market on the premise that they are Islamic. While Mudarabah (Muqaradah), Musharakah, and Ijarah certificates were initially the leading alternative capital market instruments, today's most popular product is Sukuk. In our country, the term Lease Certificate is used instead of Sukuk to denote the exact same concept. In post-republic Turkey, the first capital market instruments introduced on the assumption of being interest-free were DESİYAB partnership certificates. Subsequently, Revenue Sharing Certificates, Profit and Loss Sharing Certificates, and Revenue-Indexed Bonds were issued, and most recently, Lease Certificates were offered to the market. Consequently, sukuk has been designed and proposed as a packaged product that, even if on a theoretical level, embodies almost all the characteristics of various independent interest-free financial products issued throughout history based on risk and benefit sharing. In this text, we will examine sukuk in terms of its definition, emergence, fundamental elements, and its jurisprudential status.