Kitleler Çağında Ahlaki Yargının Yeniden Temellendirilmesi: Klasik Etik-Bilgi İlişkisinden MacIntyre’a

Ahlaki yargının hangi temelde kurulduğu sorusu, etik ile bilgi arasındaki ilişkinin en önemli problemlerinden biridir. Sokrates’ten Kant’a uzanan düşünce çizgisinde ahlaki yargı, farklı biçimlerde de olsa çoğunlukla öznenin bilgi, akıl, duygu ya da irade kapasitesi üzerinden temellendirilmiştir. Ancak modern kitle toplumu, bu özne-merkezli çerçevenin sınırlarını görünür kılmaktadır. Kitleleşme, medya, dijital kültür ve yönlendirme mekanizmaları, bireyin ahlaki yargısını yalnızca kendi muhakemesine dayalı olarak kurmasını güçleştirmekte; böylece ahlaki hükmün yalnızca epistemolojik bir problem olarak ele alınamayacağını göstermektedir. Buradan hareketle bu makalede önce klasik ve modern felsefede ahlak-bilgi ilişkisi incelenmekte, ardından kitleler çağında ahlaki yargının uğradığı dönüşüm ele alınmaktadır. Bu tarihsel ve kavramsal çizgi, MacIntyre’ın erdem, pratik, anlatı ve gelenek merkezli etik yaklaşımında yeni bir temellendirme imkânına ulaşmaktadır. Sonuç olarak ahlaki yargının yalnızca bilgiye dayandırılmasının yeterli olmadığı; bilginin ancak erdem, phronesis, anlatısal benlik ve toplumsal süreklilik temelinde düşünüldüğünde sahih bir muhakemeye dönüşebileceği ileri sürülmektedir. Böylece ahlaki yargı, insanın tarihsel, toplumsal ve amaçlı varoluşu içinde şekillenen çok katmanlı bir etkinlik olarak yeniden değerlendirilmektedir.

The question of the grounds of moral judgment is one of the central problems in the relationship between ethics and knowledge. In the line of thought extending from Socrates to Kant, moral judgment has, albeit in different ways, largely been grounded in the subject’s capacity for knowledge, reason, emotion, or will. However, modern mass society reveals the limits of this subject-centered framework. The conditions of mass society, together with the media, digital culture, and various mechanisms of social influence, make it difficult for individuals to form moral judgments solely on light of their own deliberation, thereby showing that moral judgment cannot be treated merely as an epistemological problem. Accordingly, this article first examines the relationship between morality and knowledge in classical and modern philosophy and then discusses the transformation of moral judgment in the age of masses. This historical and conceptual framework leads to a new way of grounding moral judgment in MacIntyre’s ethical approach, which is centered on virtue, practice, narrative, and tradition. As a result, it is argued that grounding moral judgment solely in knowledge is not sufficient, and that knowledge can turn into sound judgment only when it is considered on the grounds of virtue, phronesis, the narrative self, and social continuity. Thus, moral judgment is re-evaluated as a multilayered activity shaped within the historical, social, and purposive conditions of human existence.