Yıl 2017, Cilt 5 , Sayı 1, Sayfalar 64 - 74 2017-04-15

Ahmet Mecbur Efendi and his Work “Hilafetname-i Osmani ve Ittihatname-i Islami”
Ahmet Mecbur Efendi ve “Hilâfetnâme-i Osmânî ve İttihatnâme-i İslâmî” Adlı Eseri

Burhan Çonkor [1]


Ahmet Mecbur Efendi, one of the prominent religious scholars and mystics from Çankırı, showed a great interest to books. Although many of them did not reach today, he donated many books and also wrote manuscripts on various subjects. Besides being a scholar affiliated to a madrasa, he was also a poet wrote under the pseudonyms of Vefdi and Mecbur.  As he lost many family members for various reasons during his lifetime, he preferred to lead a secluded life during the last years of his 66-year old life. Having a detailed knowledge of his life certainly contributes to our understanding of his time. Nevertheless, carrying out more studies on his manuscripts and on his poets is of much greater significance. Besides his deep knowledge of Islamic issues, his interest in Islamic calligraphy were the main driving factors that led him to write. However, except for his Divan, what happened to his manuscripts and to the books he accumulated during his life time is still un-known.  There are some references to his manuscripts in some sources. As part of our efforts to find his works, we came across his book titled as Hilafetname-i Osmani ve Ittihatname-i Islami, which was written or copied in 1909. The book is an important one for two respects. First, it contains valuable information and evaluations, among other things, on constitutional monarchy period of the Ottoman Empire and reminds the Islamic ummah of their duties. Secondly, it is written by an Islamic scholar who witnessed the last century of the Ottoman State. This article first gives short information about the life and works of the author and then it deals with the main features and the content of the book.

Çankırı’nın ileri gelen âlim ve mutasavvıflarından olan Ahmet Mecbur Efendi, medrese âlimi olmasının yanında aynı zamanda şiire yoğun ilgi duyulduğu bir dönemde yetiştiği için kendisi de şiirle ilgilenmiş, Vefdî ve Mecbûr mahlasları ile şiirler yazmıştır. Hayatta iken aile fertlerinden birçoğunun değişik sebeplerle vefat etmesi, onu derin bir üzüntüye sevk etmiş ve altmış altı yıllık ömrünün son yıllarını insanlardan kopuk olarak kendi başına geçirmeyi tercih etmiştir. Onun hayatının anlaşılmasının, yaşadığı dönemin daha iyi anlaşılmasına katkı sunacağı muhakkaktır. Dini ve sosyal konularla ilgili yazmış olduğu eserleri ile farklı birçok konuya dair kaleme aldığı şiirlerinin anlaşılması ise daha büyük önem arz etmektedir.  Mecbur Efendi’nin öne çıkan diğer bir yönü de kitaplara olan merakıdır. Yıllarını vererek edindiği ilmî birikimin yanında, hüsn-ü hatta olan merakı, onu yazmaya sevk etmiştir. Ancak gerek kendi telif ettiği eserlerin gerekse ilmi hayatı boyunca sahip olduğu kitapların akıbeti, şiirlerinin yer aldığı Divân’ı hariç, günümüze kadar belirsizliğini korumuştur. Hayatını anlatan bazı kaynaklarda onun telif ettiği eserlerin isimleri zikredilmiştir. Adı geçen bu eserlere ulaşma gayretiyle yaptığımız çalışma sonunda; m. 1909 tarihinde yazıldığı veya istinsah edildiği anlaşılan “Hilâfetnâme-i Osmânî ve İttihatnâme-i İslâmî” adlı eserine ulaştık. Osmanlı Devleti’nin, Meşrutiyet dönemiyle birlikte geldiği nokta ve bu noktada İslam ümmetine düşen sorumlulukların neler olduğu başta olmak üzere benzer birçok konuda bilgi ve değerlendirmelerin yer aldığı bu eser, onun yaşadığı döneme tanıklık etmesinin yanında, Osmanlı Devleti’nin son yüzyılını, dönemin şahidi olan bir âlimin kaleminden anlatması bakımından da önem arz etmektedir. Bu makalede, müellifin hayatı ve eserleri ile ilgili kısa bilgilerin ardından, ilgili eserin özelliklerine ve içeriğine yer verilmiştir.

  • Aktaş, Cahit, “Belgeler Işığında Kengırı (Çankırı) Kütüphanelerine Genel Bakış”, Çankırı Araştırmaları Dergisi, Yıl: 2, sayı: 2, Çankırı 2007, s. 135-145.
  • Aşkar, Mustafa, Çankırılı Astarlızade Mehmed Hilmi Efendi, Sistem Matbaacılık, İstanbul 2005.
  • Ata, Ferudun, Çankırı Mevlevihanesi, (Yüksek Lisans), Selçuk üniversitesi Sosyal bilimler Enstitüsü, Konya 1995.
  • Dündar, Abdülkadir, “Çankırı’daki Türk İslam Yapıları”, Çankırı Valiliği III. Çankırı Kültürü Bilgi Şöleni Bildirileri Geçmişten Geleceğe Çankırı, 28-29 Eylül 2005 Atatürk Kültür ve Sanat Merkezi, Çankırı 2007, s. 245-271.
  • Haksever, Ahmet Cahit, Çankırı’da Mevlevîler ve Mesnevîhanlar, Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2012/2, c. 11, sayı: 22, s. 29-46.
  • Kastamonu Vilayet Salnameleri, Kastamonu Vilayeti Matbaası, 1869-1903.
  • Nahit, Tahsin, “Ahmet Mecbûr Efendi”, Halk Yolu Mecmuası, sayı, 7, Çankırı 1339, s. 101-102.
  • Onay, Ahmet Talat, Çankırı Şairleri II, Çankırı Matbaası, Çankırı 1932, II, 206-393.
  • Öngören, Reşat, “Hatm-i Hâcegân”, DİA, İstanbul 1997, XVI, 476-477.
  • Salnâme-i Nezaret-i Maarif-i Umumiyye, Matbaayı Amire, 1898-1903.
  • Tarhan, Murat, Osmanlı Medrese Sistemi İçerisinde Çankırı Medreseleri ve Müderrisleri, (Yüksek Lisans), Abant İzzet Baysal üniversitesi, Bolu 2012.
  • Türkoğlu, Ömer, Salnamelerde Çankırı, Çankırı Valiliği yay, Çankırı 1999.
  • T.C Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü ve Çankırı Belediyesi Dr. Rıfkı Kamil Urga Çankırı Araştırmaları Merkezi, Osmanlı Belgelerinde Çankırı, Ankara 2008.
  • Zaîmzâde, Ahmet Mecbur Efendi, Hilâfetnâme-i Osmânî ve İttihatnâme-i İslâmî, (Mahtût), Çankırı 1327/1909. ________, Dîvân-ı Mecbur, (Mahtût), Çankırı, ths.
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Yazar: Burhan Çonkor
Ülke: Turkey


Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 15 Nisan 2017

Bibtex @araştırma makalesi { karefad305251, journal = {Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi}, issn = {2147-8465}, address = {}, publisher = {Çankırı Karatekin Üniversitesi}, year = {2017}, volume = {5}, pages = {64 - 74}, doi = {}, title = {Ahmet Mecbur Efendi ve “Hilâfetnâme-i Osmânî ve İttihatnâme-i İslâmî” Adlı Eseri}, key = {cite}, author = {Çonkor, Burhan} }
APA Çonkor, B . (2017). Ahmet Mecbur Efendi ve “Hilâfetnâme-i Osmânî ve İttihatnâme-i İslâmî” Adlı Eseri . Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi , 5 (1) , 64-74 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/karefad/issue/27892/305251
MLA Çonkor, B . "Ahmet Mecbur Efendi ve “Hilâfetnâme-i Osmânî ve İttihatnâme-i İslâmî” Adlı Eseri" . Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi 5 (2017 ): 64-74 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/karefad/issue/27892/305251>
Chicago Çonkor, B . "Ahmet Mecbur Efendi ve “Hilâfetnâme-i Osmânî ve İttihatnâme-i İslâmî” Adlı Eseri". Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi 5 (2017 ): 64-74
RIS TY - JOUR T1 - Ahmet Mecbur Efendi ve “Hilâfetnâme-i Osmânî ve İttihatnâme-i İslâmî” Adlı Eseri AU - Burhan Çonkor Y1 - 2017 PY - 2017 N1 - DO - T2 - Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 64 EP - 74 VL - 5 IS - 1 SN - 2147-8465- M3 - UR - Y2 - 2017 ER -
EndNote %0 Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi Ahmet Mecbur Efendi ve “Hilâfetnâme-i Osmânî ve İttihatnâme-i İslâmî” Adlı Eseri %A Burhan Çonkor %T Ahmet Mecbur Efendi ve “Hilâfetnâme-i Osmânî ve İttihatnâme-i İslâmî” Adlı Eseri %D 2017 %J Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi %P 2147-8465- %V 5 %N 1 %R %U
ISNAD Çonkor, Burhan . "Ahmet Mecbur Efendi ve “Hilâfetnâme-i Osmânî ve İttihatnâme-i İslâmî” Adlı Eseri". Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi 5 / 1 (Nisan 2017): 64-74 .
AMA Çonkor B . Ahmet Mecbur Efendi ve “Hilâfetnâme-i Osmânî ve İttihatnâme-i İslâmî” Adlı Eseri. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi. 2017; 5(1): 64-74.
Vancouver Çonkor B . Ahmet Mecbur Efendi ve “Hilâfetnâme-i Osmânî ve İttihatnâme-i İslâmî” Adlı Eseri. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi. 2017; 5(1): 64-74.