<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.4 20241031//EN"
        "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.4/JATS-journalpublishing1-4.dtd">
<article  article-type="research-article"        dtd-version="1.4">
            <front>

                <journal-meta>
                                                                <journal-id>karen</journal-id>
            <journal-title-group>
                                                                                    <journal-title>Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi</journal-title>
            </journal-title-group>
                            <issn pub-type="ppub">2458-7680</issn>
                                        <issn pub-type="epub">2458-9705</issn>
                                                                                            <publisher>
                    <publisher-name>Karadeniz Teknik Üniversitesi</publisher-name>
                </publisher>
                    </journal-meta>
                <article-meta>
                                        <article-id pub-id-type="doi">10.31765/karen.875633</article-id>
                                                                                                                                                                                            <title-group>
                                                                                                                        <article-title>BOLU SANCAĞINDA FRENGİ (1912-1918)</article-title>
                                                                                                    </title-group>
            
                                                    <contrib-group content-type="authors">
                                                                        <contrib contrib-type="author">
                                                                    <contrib-id contrib-id-type="orcid">
                                        https://orcid.org/0000-0002-5143-4023</contrib-id>
                                                                <name>
                                    <surname>Sezer</surname>
                                    <given-names>Cemal</given-names>
                                </name>
                                                                    <aff>BOLU ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ</aff>
                                                            </contrib>
                                                                                </contrib-group>
                        
                                        <pub-date pub-type="pub" iso-8601-date="20210629">
                    <day>06</day>
                    <month>29</month>
                    <year>2021</year>
                </pub-date>
                                        <volume>7</volume>
                                        <issue>12</issue>
                                        <fpage>125</fpage>
                                        <lpage>139</lpage>
                        
                        <history>
                                    <date date-type="received" iso-8601-date="20210206">
                        <day>02</day>
                        <month>06</month>
                        <year>2021</year>
                    </date>
                                                    <date date-type="accepted" iso-8601-date="20210609">
                        <day>06</day>
                        <month>09</month>
                        <year>2021</year>
                    </date>
                            </history>
                                        <permissions>
                    <copyright-statement>Copyright © 2015, Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi</copyright-statement>
                    <copyright-year>2015</copyright-year>
                    <copyright-holder>Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi</copyright-holder>
                </permissions>
            
                                                                                                <abstract><p>II. Meşrutiyet’in ilan edilmesinden (23 Temmuz 1908) sonra yapılan idari düzenlemeyle Kastamonu vilayetinden ayrılan Bolu sancağı; merkez olmak üzere Düzce, Gerede, Mudurnu, Göynük, Bartın, Ereğli, Devrek ve Zonguldak kazalarından oluşan müstakil bir sancak statüsüne dönüşmüştür. Zührevi bir hastalık olan frengi, Balkan Savaşları döneminde Bolu sancağında oldukça etkili olmuştur. Bu sıralarda Bolu’da bulunan Tanin gazetesi yazarı Ahmet Şerif’in izlenimleri bunu doğrulamaktadır. Kastamonu vilayeti ve Bolu sancağı Mart-Ekim 1914 tarihleri arasında frengi taramasından geçirilmiştir. Belirtilen bölgeleri muayene eden sağlık heyetinin başında bulunan Mehmet Suat’ın raporu, seyyar doktorların ve hastanelerin faaliyetleri hakkında önemli bilgiler vermektedir. Gerçekleştiren taramalar sonucunda 400 binin üzerinde köylü muayene edilmiş, köylülere kinin ve ilaç dağıtılmış, çocuklara çiçek aşısı vurulmuştur. Ayrıca mevcut hastanelerde binlerce frengili hasta tedavi edilmiştir. Birinci Dünya Savaşı sırasında da etkisini sürdüren frengiyle mücadele kapsamında, Kastamonu vilayeti ve Bolu sancağını içeren bir nizamname çıkarılmıştır. Savaştan sonra terhis olan ya da esir düşen askerlerin memleketlerine yani Bolu sancağına dönmesiyle frengili hasta sayısında ciddi bir artış olmuştur. Hem Balkan Savaşları hem de Birinci Dünya Savaşı dönemlerinde halkın hastalığa karşı bilinç düzeyinin düşüklüğü, şüphesiz hastalığın yayılmasında önemli bir payının olduğu da belirtilmelidir. Dolayısıyla bu makalede; Bolu sancağında, Balkan Savaşlarından Birinci Dünya Savaşı’nın sonuna kadarki dönemde (1912-1918), frenginin etkileri ve hastalığa karşı alınan tedbirler incelenmiştir.</p></abstract>
                                                            
            
                                                            <kwd-group>
                                                    <kwd>: Bolu sancağı</kwd>
                                                    <kwd>  Balkan Savaşları</kwd>
                                                    <kwd>  Birinci Dünya Savaşı</kwd>
                                                    <kwd>  Frengi</kwd>
                                            </kwd-group>
                            
                                                                                                                        </article-meta>
    </front>
    <back>
                            <ref-list>
                                    <ref id="ref1">
                        <label>1</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Başkanlık Osmanlı Arşivi</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref2">
                        <label>2</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Bolu Vilâyeti Salnâmesi Rûmi 1341 Milâdî 1925 (2008), (Haz. Hamdi Birgören), Bolu: Bolu Belediyesi Bolu Araştırmaları Merkezi Yayınları-2.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref3">
                        <label>3</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Müstakil Bolu Sancağı Salnâmesi Hicrî 1334 Milâdî 1916 (2008), (Haz. Hamdi Birgören), Bolu: Bolu Belediyesi Bolu Araştırmaları Merkezi Yayınları-1.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref4">
                        <label>4</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Osmanlı Devri Kastamonu Vilâyeti Salnâmelerinde Bolu Sancağı (15-21) (2011), 2, (Haz. Güray Önal) Bolu: Bolu Belediyesi Bolu Araştırmaları Merkezi.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref5">
                        <label>5</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Ahmet Şerif, Anadolu’da Tanîn, I, (Haz. Mehmet Çetin Börekçi), Ankara: TTK Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref6">
                        <label>6</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Armaoğlu, Fahir (2003), 19. Yüzyıl Siyasî Tarihi (1789-1914), Ankara: TTK Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref7">
                        <label>7</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Armaoğlu, Fahir (Basım Yılı Yok), 20. Yüzyıl Siyasî Tarihi 1914-1995, İstanbul ve Ankara: Alkım Yayınevi.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref8">
                        <label>8</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Besim Ömer (2020), Nevsâl-i Âfiyet, C. 2, (Haz. Ahmet Zeki İzgöer), İstanbul: Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tıp Tarihi Uygulama ve Araştırma Merkezi Yayınları: 2.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref9">
                        <label>9</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Besim Ömer (2020), Nevsâl-i Âfiyet, C. 4, (Haz. Ahmet Zeki İzgöer), İstanbul: Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tıp Tarihi Uygulama ve Araştırma Merkezi Yayınları: 2.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref10">
                        <label>10</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Bulut, Fatma (2009), “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Tehlikeli Bir Miras: “Frengi”, Tarih Okulu, III, 109-123.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref11">
                        <label>11</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Çalık, Ramazan ve Tepekaya, Muzaffer (2006), “Birinci Dünya Savaşı Esnasında Anadolu’daki Salgın Hastalıklar ve Ermeniler”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16, 205-228.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref12">
                        <label>12</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Çavdar, Necati ve Karcı, Erol (2016), “XIX. Yüzyıl Sonları- XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti’nde Frengi İle Mücadele Kapsamında Yapılan Yasal Düzenlemeler”, Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 11/2, 157-175.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref13">
                        <label>13</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Hot, İnci (2001), Sıhhiye Mecmuası’na Göre Ülkemizde Bulaşıcı Hastalıklarla Mücadele (1913-1996), Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul 2001.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref14">
                        <label>14</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Hot, İnci (2015), “Tanzimat Sonrası Osmanlı’da Bulaşıcı Hastalıklarla Mücadele”, Osmanlı’da Salgın Hastalıklarla Mücadele, (Ed: İbrahim Başoğlu-Ahmet Uçar-Osman Doğan), İstanbul: Çamlıca Yayınları, 113-149.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref15">
                        <label>15</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Karcı, Erol (2019), “Sinop Frengi ve Gureba Hastanesine Dair Bazı Tespitler”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, XIX/39, 461-483.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref16">
                        <label>16</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Konrapa, M. Zekâi (1964), Bolu Tarihi, Bolu: Bolu Vilayet Matbaası.
Macar, Oya Dağlar (Basım Yılı Yok), Balkan Savaşları’nda Salgın Hastalıklar ve Sağlık Hizmetleri, İstanbul: Libra Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref17">
                        <label>17</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Mehmet Suat (1331), “Kastamonu-Bolu Hastaneleri ve Seyyar Etıbbası Müfettiş-i Umumiliğinden Vürûd İden 1330 Senesi Raporu”, Sıhhiye Mecmuası, 8/3, 547-586.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref18">
                        <label>18</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Mumyakmaz, Hatice Gül (2020), “İllet-i Müthişe”: 20. Yüzyılın İlk Yarısında Türkiye’de Frengi İle Mücadele”, Akademik Hassasiyetler, 7/13, 119-148.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref19">
                        <label>19</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Nikiforuk, Andrew (2010), Mahşerin Dördüncü Atlısı Salgın ve Bulaşıcı Hastalıklar Tarihi, (Çev. Selahattin Erkanlı), İstanbul: İletişim Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref20">
                        <label>20</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Ocak, Başak (2019), “Hamidiye Etfal Hastanesi’nin Kurucusu İbrahim Paşa’nın Frengi Hakkındaki Lahiyası”, Çağdaş Türkiye Araştırmaları Dergisi, XIX/38, Bahar 2019, 5-25.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref21">
                        <label>21</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Hilal-i Ahmer İcraat Raporları (1914-1928) (Basım yılı yok), (Yay. Haz. Mehmet Uluğtekin-M. Gül Uluğtekin) Ankara: Pulat Basımevi.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref22">
                        <label>22</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Özdemir, Hikmet (2005), Salgın Hastalıklardan Ölümler 1914-1918, Ankara: TTK Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref23">
                        <label>23</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Özdinç, Ahmet (2020), “Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Frengi: 1916-1925 Yılları Arası Salnamelerde Bolu Sancağı Örneği”, Abant Tıp Dergisi, 9/1, 8-19.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref24">
                        <label>24</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Özekmekçi, M. İnanç (2012), “Modern Devlet ve Tıp: II. Abdülhamit Döneminde Frengi İle Mücadele”, Kadın Araştırmaları Dergisi, 10/1, 83-101.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref25">
                        <label>25</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Şenel, Şennur (2015), “19. Yüzyılda Kastamonu Vilayetinde Frengi Hastalığıyla Mücadele”, Celal Bayar Üniversitesi (CBÜ) Sosyal Bilimler Dergisi, 13/1, 256-274.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref26">
                        <label>26</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Temel, Mehmet (2008), Atatürk Döneminde Bulaşıcı ve Salgın Hastalıklarla Mücadele, İstanbul: Nehir Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref27">
                        <label>27</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Türkiye Hilâl-i Ahmer Mecmuası, 15 Teşrinisani 1339, No: 27: 57-63.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref28">
                        <label>28</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Uçarol, Rifat (2000), Siyasi Tarih (1789-1999), İstanbul: Filiz Kitabevi.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref29">
                        <label>29</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Yıldırım, Nuran (1985), “Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Koruyucu Sağlık Uygulamaları”, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, C. 5, İstanbul: İletişim Yayınları, 1320-1338.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref30">
                        <label>30</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Yıldırım, Nuran (2014), “Alâ’im-i Cerrâhîn’de Frengi”, 14. Yüzyıldan Cumhuriyet’e Hastalılar-Hastaneler-Kurumlar Sağlık Tarihi Yazılar-1, (Yay. Haz. Derya Önder), İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 40-53.</mixed-citation>
                    </ref>
                            </ref-list>
                    </back>
    </article>
