Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1304-4524 2651-2637 Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi 10.35209/ksuifd.618046 Mutasavvıf Ebû Yezîd El-Bistâmî’nin (ö. 234/848) Hadis Rivayetleri Üzerine Bir İnceleme An Assesment About Ḥadīth Narration of the Ṣūfī Abū Yazīd al-Bisṭāmī (D. 234/848) https://orcid.org/0000-0002-6474-5074 Temiz Rabia GİRESUN ÜNİVERSİTESİ, İSLAMİ İLİMLER FAKÜLTESİ 12 31 2019 34 289 316 09 10 2019 12 24 2019 Copyright © 2003, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2003 Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi

Hicri 3. asırda yaşamışönemli mutasavvıflardan birisi olan Bâyezîd Bistâmî adı ile meşhur Ebû Yezîdel-Bistâmî, Nişâbur bölgesinde yaşamış tevhid ilkesinde sekr halini benimseyenve icra eden, bu meyanda şathiye adı verilen kontrol edemediği vecd ve cezbehalinde sarfettiği sözler ile dikkatleri üzerine çekmiş bir sûfidir.Kendisinden vecize ve şathiye cinsinden sözler nakledile gelen Ebû Yezîdel-Bistâmî’nin, hayatının çoğunu Bistâm’da geçirdiği, şathiyelerinden rahatsızolduğu anlaşılan halkın şikayetleri neticesinde buradan kovulduğukaydedilmiştir. İlim ile meşguliyethususunda çekinceli davranan, onu kimi zaman meşakkatli, kimi zaman Hakk’tangayrı, insanı meşgul eden bir uğraşı olarak gördüğü aktarılan Bistâmî’nin, bunamukabil hadis ilmine bigâne kalamadığı dikkatlerden kaçmamaktadır. Kaynaklardaisnadlı birkaç hadis rivayeti bulunan Bistâmî’nin rivayetlerinin hadis ehlinezdinde kendisine nisbeti ve sıhhatinin tartışma konusu edildiğigörülmektedir. Kimi hadis ehli, rivayetlerin kendisine ait olmadığını iddiaetmiştir. Bu makalede Bistâmî’nin rivayet ettiği hadislerin isnadları ve diğerkaynaklarda yer alan mutâbî tarikleri incelenecek; muhaddislerin onun tariklerihakkındaki değerlendirmeleri ele alınacaktır.

Abū Yazīd Ṭayfūr b. ʿĪsā whois famous with the name of Bāyazīd al-Bisṭāmī isone of the important Ṣūfī who lived in the 3rd centuryHijri. Bisṭāmī, one of the prominent ecstatic Ṣūfīsof the Nīsābūr region has attracted attention with the views in the form ofecstasy and attraction (jazbah). As a result of complaints of people who weredisturbed by his Shāthiyāt he was expelled from his hometown Bisṭām.Al-Bistāmī seems to be hesitant aboutdeal with scientific studies due to it sees as a burdensome. However he couldnot avoid dealing with the Hadith. It is seen that al-Bisṭāmī's a few hadiths narrationsin the sources are handled according to whether they are authentically hishadith narration or not. Some hadith scholars claimed that the narrations didnot belong to him. This paper attempts the examination the claims in thisaspect.

 Hadis tasavvuf Bâyezîd-i Bistâmî Sûfî ehl-i hadis ḥadīth Ṣūfism Bāyazīd al-Bisṭāmī ṣūfī ahl al-ḥadīth Abdurrahman Abdulhâlık, el-Fikri’s-sûfî fi dav’i’l- Kitâb ve’s-Sünnet, Mektebetü İbn Teymiyye, Kuveyt, t.y. Abdurrahman Bedevî, Şatahâtû's-sufiyye, Kahire, Mektebetü’n-Nehdati’l-Mısriyye, 1949. Abdusselam Muhammed Harun, Mu’cemu mukayyedâti İbn Hallikân, Mektebetü’l-hâncî, Kahire, 1987. Abdülkerim b. Muhammed b. Mansur el-Mervezi, Sem'ânî, el-Ensâb, Beyrût, Lübnan, 1980. Ali el-Kârî, Ebû'l-Hasan Nureddin Ali b. Sultan Muhammed, Mirkâtü'l-mefâtîh şerhu Mişkâti'l-mesâbîh, Beyrut, Dârû'l-Fikr, 1992. Ali Rıza Karabulut, Mu’cemu târîhî tûrâsîl-arabî, Dâru’l-Ukbe, Türkiye. Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. Hüseyin b. Ali, el-Câmi' li-Şuabi'l-iman, thk: Abdülali Abdülhamid Hamid, Bombay, ed-Dârü's-Selefiyye, 2008. Cürcânî, Ebü'l-Kâsım Hamza b. Yusuf b. İbrâhim Sehmî, Târîhu Cürcân, Beyrût, Âlemü'l-Kütüb, 1987. Ebû Abdurrahman es-Sülemî, Muhammed b. Hüseyn b. Muhammed, Zikru nisveti müteabbidâti’s-sûfiyyât, thk: Mahmud Tahhan, Mektebetü’l-Hancı, Kahire, 1993. Ebû Abdurrahman Muhammed b. Hüseyin Sülemi, Tabakâtü's-sufiyye, thk. Nureddin Şüreybe, Haleb, Dârü'l-Kitâbi'n-Nefis, 1986. Ebû Bekr Ahmed b. Mukarrib el-Kerhî, Kitâb fîhî erbaûn hadîsen an erbaîn şahsen thk: Salah b. Âiz eş-Şelâhî, Dâru ibn Hazm, Beyrût, 1999. Ebû Bekr Ahmed b. Mervan b. Muhammed ed-Dineverî, el-Mücalese ve cevâhirü'l-ilm, Bahreyn, Câmiatü’t-Terbiyeti’l-İslâmiyye, 1998. Ebû Bekr Ahmed b. Yusuf b. Hallâd en-Nasîbî, el-Fevâid, thk: Ebû Muhammed Mahmud b. İsmail Al-i Seden, Mektebetü’l-Ulum ve’l-Hikem, Medine, 2017. Ebû Bekr Şemseddin Muhammed b. Abdullah İbn Nasırüddin, Tavzihü'l-müştebih fî zabti esmai'r-ruva ve ensâbuhum ve elkabuhum ve künahum, Beyrût, Müessesetü'r-Risâle, 1993. Ebû Dâvûd es-Sicistânî, Süleyman b. Eş'as b. İshak el-Ezdî, Sünenu Ebî Dâvûd, thk: Muhammed Nâsırüddin el-Elbânî, Riyâd, el-Mektebetü’l-Maarif, t.y. Ebû Muhammed Muhyiddin Abdülkadir b. Muhammed Kureşî, el-Cevâhirü'l-mudıyye fî tabakati'l-Hanefiyye, Cize, Hicr li't-Tıbaa ve'n-Neşr , 1993. Ebû Nuaym el-İsbahânî, Hilyetü’l-evliyâ, Mektebetü hancî, Kahire 1996 Ebû Yahyâ Zekeriyyâ b. Muhammed b. Mahmûd Kazvîni, Âsâru'l-bilâd ve ahbâru'l-ibâd, Beyrût, Dâru Sadır, t.y. Ebû’l-Feyz Muhammed Yasin b. Muhammed İsâ el-Fadânî, el-Ucâle fi’l-ehâdisi’l-müselsele, Dâru’l-Basâir, Dımeşk, 1985. Ebû'l-Felah Abdülhay b. Ahmed b. Muhammed İbnü'l-İmâd, Şezerâtü'z-zeheb fî ahbâri men zeheb, Beyrût, Dâru İhyai't-Türasi'l-Arabi, t.y. Ebû'l-Fidâ, İmadüddin el-Melikü'l-Müeyyed İsmail b. Ali, el-Muhtasar fî ahbâri’l-beşer, thk: Muhammed Zeynühüm Muhammed Azeb, Yahyâ Seyyid Hüseyin, Muhammed Fahri el-Vasıf, Kahire, Dârû’l-Ma’ârif, t.y. Ebû'l-Mehâsin Cemaleddin Yusuf b. Tagriberdi İbn Tagriberdi, en-Nücûmu'z-zâhire fî mülûki Mısr ve'l-Kahire, Kahire, Vizaretü’s-Sekâfe ve’l-İrşad, 1929. Fuat Sezgin, Târîhu Türâsi’l-arabî, (Câmiatu Melik Suud, 1980 Gerhard Böwering, “Bestāmī, Bāyazīd”, http://www.iranicaonline.org/articles/bestami-bastami-bayazid-abu-yazid-tayfur-b 17.05.2019 Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekr el-Hatîb Ahmed b. Ali b. Sabit, Târîhu Bağdad ev Medîneti’s-selam, Beyrût, Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, t.y. Hayreddin Ziriklî, el-A'lâm: Kamûsu terâcim li-eşheri’r-ricâl ve’n-nisâ min’el-Arab ve’l-müstarebîn ve’l-müsteşrikın , Beyrût, Dârü'l-İlm li'l-Melâyîn, 1984 Hucvirî, Ebû’l-Hasen Ali b. Osman Keşfu’l-Mahcûb, el-Meclisu’l-A’lâ li’s-Sikâfeti, Kahire, 2007. İbn Fazlullah el-Ömerî Şihâbeddin Anmed b. Yahya, Mesâliku’l-ebsâr fî memâliki’l-emsâr, Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, Lübnân, 2010 İbn Mâce, Ebû Abdullah Muhammed b. Yezîd er-Rebeî el-Kazvînî, Sünenu İbn Mâce, Cidde, Darû’l-Minhâc, 2016. İbn Asâkir, Ebü'l-Kâsım Sikatüddin Ali b. Hasan b. Hibetullah Târîhu medîneti Dımaşk, thk: Muhibbüddin Ebi Said Ömer b. Garame el-Amri, Beyrût, Dârü'l-Fikr, 1996. İbn Hacer el-Askalânî, Ebû'l-Fazl Şehabeddin Ahmed, Lisânü'l-mizan, Haydarabad, Matbaatu Meclis-i Dâiretü’l-Maarifi’n-Nizamiyye, 1911. İbn Hallikân, Ebü'l-Abbas Şemseddin Ahmed b. Muhammed, Vefeyatü'l-a'yan ve enbau ebnai'z-zaman, Beyrût, Dâru Sadır, 1978. İbn Kesîr, Ebû'l-Fidâ İmadüddîn İsmail b. Ömer, el-Bidâye ve'n-nihâye, Beyrût, Mektebetü'l-Maârif, 1981. İbn Mâkûlâ, Ebû Nasr Sa'dülmelik Ali b. Hibetullah b. Ali, el-İkmal fî ref’i’l-irtiyab ani’l-mü’telif ve’l-mutelif mine’l-esma ve’l-küna ve’l-ensâb, thk: Abdurrahman b. Yahyâ el-Muallimi el-Yemani, Beyrût, 1962. İbnû’l-Verdî, Zeynuddin Ömer, Târihu İbni’l-Verdî, Kahire, 1285. İbnü'l-Cevzî, Ebû’l-Ferec Cemâluddîn Abdurrahmân b. Alî b. Muhammed Bağdâdî, el-Muntazam fî tarihi'l-müluk ve'l-ümem, thk. Muhammed Abdülkadir, Beyrût, Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1992. ------- Sıfatü's-safve, Beyrût, Dârü'l-Maârif, 1979. -------Telkîhu fuhûmi ehli'l-eser fî uyûni't-târih ve's-siyer, Kahire, Mektebetü'l-Âdâb, 1975. İbnü'l-Esîr, Ebü'l-Hasan İzzeddin Ali b.Muhammed b.Abdülkerim, el-Lübâb fî tehzibi'l-ensâb, Beyrût, Dâru Sadır, t.y. İbnü'l-Mülakkın, Ebû Hafs Siraceddin Ömer b. Ali b. Ahmed, Tabakatü'l-evliya, thk. Nureddin Şüreybe, Beyrût, Dârü'l-Ma'rife, 1986. Kuşeyrî, Ebû’l-Kâsım Risaletü’l-Kuşeyrî, Metâibu müesseseti dâru’ş-şa’b, Kâhire, 1989. Mâlik b. Enes, Ebû Abdullah el-Asbâhî el-Himyerî, Muvatta’ : rivaye Yahya b. Yahya el-Leysî el-Endelûsî, thk. Beşşar Avvad Ma’ruf, Beyrût, Dârü’l-Garbi’l-İslâmî, t.y. Mizzî, Ebü'l-Haccac Cemaleddin Yusuf b. Abdurrahman b. Yusuf, Tehzibü’l-Kemal fî esmai’r-rical, thk. Beşşar Avvad Ma'ruf, Beyrut, Müessesetü'r-Risâle, 1987. Müslim b. el-Haccâc, Sahihu Müslim, Ebû'l-Hüseyin el-Kuşeyrî en-Nisâbûrî, neşr. Ebû Kuteybe Nazar Muhammed el-Fâryâbî, Riyad, Darü’t-Talia, 2006. Sehâvî, Ebü’l-Hayr Şemsüddîn Muhammed b. Abdirrahmân b. Muhammed, el-Ecvibetü'l-merziyye fîmâ üsile anhu mine'l-ehadisi'n-nebeviyye, thk. Muhammed İshak Muhammed İbrahim, Riyad, Darü’r-Raye, 1997. --------Tahrîcu erbaîni’s-Sülemî, thk: Ali Hasem ali Abdulhumeyd, Mektebetü’l-İslâmî, Beyrût, 1988. Sıbt İbnü'l-Acemî el-Halebî, Künûzü’z-zeheb fî târihi Haleb, thk. Şevki Şa’s, Falih Bekkur, Haleb, Dârü’l-Kalemi’l-Arabi, 1996. Sıbt İbnü'l-Cevzî, Ebü'l-Muzaffer Şemseddin Yusuf, Mir'atü'z-zaman fî tarihi'l-a'yan, thk: Enver Talib...[ve öte.]. Dımaşk, er-Risaletü’l-Alemiyye, 2013. Silefî, Ebû Tâhir Sadreddin Ahmed b. Muhammed b. Silefe, Tuyûriyyat, thk: Desman Yahyâ Meali, Abbas Sahra el-Hasan, Riyad, Mektebetu Edvai’s-Selef , 2004. ------- Mu'cemü's-sefer, thk. Abdullah Ömer Barudi, Beyrût, Dârü'l-Fikr, 1993. Şâtıbî, Ebû İshak İbrahim b. Musa b. Muhammed el-Gırnâtî, el-İ’tisam, thk: Muhammed b. Abdurrahman eş-Şakir, Demmâm, Dâru İbni’l-Cevzi, 2008. Şemseddin Sefîrî, Muhammed b. Şeyh Zeynüddin Ömer b. Veliyyullah, el-Mecalisü’l-va’ziyye fî şerhi ehâdîsi hayri’l-beriyye min Sahihi’l-İmam el-Buhârî, thk: Ahmed Fethi Abdurrahman, Beyrût, Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2004. Tirmizî, Ebû İsa Muhammed b. İsa b. Sevre es-Sülemî, el-Câmiu’l-kebîr -Sünenü’t-Tirmizî, Amman, Ervika li’d-Dirasat ve’n-Neşr, 2017. Yılmaz Hasan Kamil, Anahatlarıyla Tasavvuf ve Tarikatlar, İstanbul Ensar Yay. 2000. Zebîdî, Ebû'l-Feyz Murtaza Muhammed b. Muhammed, Tâcü'l-arûs min cevâhiri'l-Kâmûs, thk: Abdülalim Tahavî, Kuveyt, 2000. Zehebî, Ebû Abdullah Şemseddin Muhammed b. Ahmed b. Osman, el-İber fî haberi men ğaber, thk: Ebû Hacer Muhammed Zaglul, Beyrût, Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1985. --------Mizânu'l-i'tidâl fî nakdi'r-ricâl, Beyrût, Dârü'l-Ma'rife, 1963. --------Siyeru a’lâmi’n-nübelâ, thk. Şuayb el-Arnaut, Beyrût, Müessesetü'r-Risâle, 1983. --------Târihü'l-İslâm ve vefeyatü'l-meşahir ve'l-a'lâm, thk. Ömer Abdüsselâm Tedmürî, Beyrut, Dârü'l-Kitâbi'l-Arabi, 1987. Ziyaüddin el-Makdîsî, el-Münteka min mesmuâti Merv, Zâhiriyye Kütüphanesi, nr.1135/344 varak 54.