Mersin Olgunlaşma Enstitüsünde Sergilenen Erken Cumhuriyet Dönemine Ait Peşkir Örnekleri

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 1, 25 - 31, 30.06.2025

Başak Çelik , Zekiye Çoban

https://doi.org/10.59127/kulmira.1650988

Öz

Geçmişten günümüze Anadolu’nun pek çok bölgesinde karşımıza çıkan peşkirler, dokumacılığın en güzel örneklerinden biri olmuştur. Peşkir dokumalar yaşamın pek çok alanında farklı işlevselliklerde kullanılmıştır. Her çeyiz sandığında bulunan peşkirler genellikle bezayağı dokuma ile üretilmiştir. Yöreye özgü motif ve bezemelerin kullanılması da peşkirlere ayrı bir önem kazandırmıştır. Bu çalışmada Mersin Olgunlaşma Enstitüsünde sergilenen Erken Cumhuriyet Dönemi’ne tarihlenen peşkirlerin teknik, renk, desen ve kompozisyon özelliklerinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Mersin Olgunlaşma Enstitüsünde sergilenen 6 adet peşkirin renk, desen, teknik özellikler ve kompozisyon özelliklerine yer verilmiştir.
İncelenen peşkir örneklerinde yoğun olarak kanaviçe ve hesap işi tekniklerinin uygulandığı görülmektedir. Renklendirmede özellikle kırmızı, yeşil, mavi ve pembe gibi pastel tonların kullanıldığı gözlemlenmiştir. Motif ve kompozisyon olarak peşkirlerin kısa kenarlarına yerleştirilmiş bitkisel bezemelere rastlanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Mersin , Mersin Olgunlaşma Enstitüsü , Erken Cumhuriyet , peşkir , kanaviçe

Kaynakça

• Akın, M. (2011). Kız teknik eğitim-öğretiminde bir örnek Ankara Olgunlaşma Enstitüsü (1958-2002). Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü, Ankara.
• Altun, G. (2008). Muğla Yöresi Peşkirlerinden Örnekler. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. Sayı:20,65-74. https://dergipark.org.tr/tr/pub/susbed/issue/61796/924204#article_cite.
• Balkanal, Z. (2023). Ballıpınar Köyü Pomakları Tarafından Üretilmiş Peşkir Dokumaları. İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi. Cilt:8 sayı:1, 14-26. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijhar/issue/76059/1187199.
• Barışta, Ö. (1999). Osmanlı İmparatorluğu Dönemi Türk Süslemeleri I.Basım, Türk Tarih Kurumu Basım Evi, Ankara.
• Bayar, N. (1996). Keles Yöresi Tekstil El Sanatlarının Günümüzdeki Durumu (Peşkirler). Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Can, M. (2022). British Museumda Bulunan Osmanlı Dönemine ait Peşkirler. 6.Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Kongresi. Korinth Yayıncılık. Muğla.
• Çomak Kurtulmuş, D. (2012). Isparta İli Yalvaç Müzesinde Bulunan El İşlemeli Peşkirler. Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Isparta.
• Günyol, H. (2021). Osmanlı Sarayında Sofra Kültürüne Ait Deri ve Tekstil Eserler ile Sofracıların Giyimi. Milli Saraylar Dergisi, 20. https://dergipark.org.tr/tr/pub/msdergisi/issue/64408/978606.
• İmre, M. (2012). Türk havlusunun Avrupa yolculuğu. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi(27), 1-6. https://dergipark.org.tr/tr/pub/abmyoder/issue/46519/584095.
• Karaman, Ş. & Çakmaktepe, M.F.(2023). Sivas Arkeoloji Müzesinde Bulunan El İşleme Peşkirler. Motif Akademi Halk Bilim Dergisi. Cilt:16, sayı:41, 367-378. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mahder/issue/76201/1162786.
• Kılıç, E. (2023). Niğde İli Müzesinde Yer Alan Peşkirlerin Değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Koçak, S.Ç. (2015). Osmanlı’dan Günümüze Havlu ve Günümüz Havlu Üretimi Üzerine Öneriler. Sanatta Yeterlilik Tezi, Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Köklü, H. (2004). İç Anadolu Bölgesindeki El İşlemeli Peşkirler. Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Küçükkurt, Ü. (2019). Afyonkarahisar Peşkir Dolamaları, Al- Farabi International Journal on Social Sciences,3(1). https://dergipark.org.tr/tr/pub/farabi/issue/44180/545467.
• Ölmez, F.N. & Özkoca, B. (2014). Isparta Müzesi Envanterinde Bulunan Cumhuriyet Dönemine Ait El İşlemeli Peşkirler. Arış Dergisi (10), 34-41. https://dergipark.org.tr/tr/pub/aris/issue/43614/534124.
• Özcan, A. (2020). Çanakkale Ayvacık Peşkirlerinin İncelenmesi. The Journal of Social Science, cilt:4 sayı:7,34-48. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjsosci/article/655449.
• Pala Yavuzyiğit, Z. (2022). A.R.İzzet Koyunoğlu Müzesine Kayıtlı Geleneksel Peşkir örneklerinin Sanatsal Açıdan İncelenmesi. Social Science Development Journal. Vol:7 ıssue:34, 346-360.
• Sökmen, S & Coşkun Çelik, B.(2018). Bitlis Etnografya Müzesinde Bulunan Peşkirler Üzerine Bir Araştırma. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 6(4). 511-517. https://dergipark.org.tr/tr/pub/anemon/article/331991.
• Sönmez, K & Avcı Yılmaz, H.(2020). Konya Etnografya Müzesinde Bulunan İşlemeli Peşkir Örneklerinin Giysi Aksesuar Tasarımlarına Aktarılması. Motif Akademi Halk Bilim Dergisi, cilt:13,sayı:29,329-345. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mahder/issue/53105/688162.
• Tapırlı, N. (2019). Keçiören Belediyesi Etnografya Koyunoğlu Müzesinde Bulunan Türk İşi İşlemeli Uçkur ve Peşkirlerin İncelenmesi ve Yeni Tasarımlara Uygulanması. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Ankara.
• Tunalı, H. (2015). Burdur Müzesi Envanterinde Bulunan El İşlemeli Peşkirler. Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi. Isparta.
• Yılmaz, İ. (1986). Eski Türk İşlemelerinden Peşkirlerde İşleme Tekniği Motif ve Renk Kompozisyon Özellikleri. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Sözlü Kaynaklar
• KK-1 Melek Yiğit. Mersin. El Sanatları Nakış Öğretmeni. Mersin Olgunlaşma Enstitüsü. Görüşme tarihi: 26.12.2024
• KK-2 Şennur Erduran. Mersin. Usta Öğretici. Mersin Olgunlaşma Enstitüsü. Görüşme tarihi: 12.11.2024
• KK-3 Esmahan Sultan Öztürk. Mersin. Usta Öğretici. Mersin Olgunlaşma Enstitüsü. Görüşme tarihi:
• 15.11.2024.
• KK-4 Ayla Karaca. Mersin. Usta Öğretici. Mersin Olgunlaşma Enstitüsü. Görüşme tarihi: 15.11.2024.
• KK-5: Tuğçe Dağ. Mersin. Usta Öğretici. Mersin Olgunlaşma Enstitüsü. Görüşme tarihi: 15.11.2024.