Bu çalışma, İslâm düşünce tarihinin merkezi tartışma alanı olan iman kavramını, epistemik, ontolojik ve sosyolojik boyutlarıyla yeniden tanımlamayı konu edinmektedir. Araştırmanın temel problemi, imanın tarihsel süreçte salt bir dogma veya politik ayrıştırma (tekfir) aracına dönüşerek, kökensel anlamı olan “güven” ve “emniyet” boyutunu yitirmiş olmasıdır. Nitekim tarihsel süreçte Müslümanların, duygu ve düşünceleriyle din dışına çıkmadıklarını otorite karşısında kanıtlamak zorunda kalmalarının, İslâm düşüncesindeki bilgi doğrularını nasıl etkilediği temel sorunsal olarak ele alınmıştır. Çalışmanın amacı, Kur’ân’daki anlam katmanları ve dilsel kökenler ışığında “ikrâr” (dil ile beyan) kavramının bireysel ve toplumsal düzlemdeki hikmetlerini ortaya koymaktır. Yöntem olarak literatür taraması ve kavramsal analiz tekniği benimsenmiş; klasik kelâm metinleri ile modern din felsefesi yaklaşımları sentezlenmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen temel çıktı, imanın yalnızca kalpte saklı bir tasdik değil, dış dünyada hukuki statü ve ahlaki sorumluluk üreten bütüncül bir “hakikat beyanı” olduğudur. İkrârın; bireyde benlik bütünlüğü, toplumda ise “emân” (güvenlik) zeminini kuran bir toplumsal sözleşme işlevi gördüğü saptanmıştır. Nihayetinde dinde iman kavramının, taklidi bir bağlılıktan ziyade, modern insanın varoluşsal krizine cevap üreten tahkikî bir “inanma hakkı” ve “etik sorumluluk zemini” olarak temayüz ettiği tespit edilmiştir.
This study focuses on redefining the concept of faith (imān) as a central debate in the history of Islāmic thought through its epistemic, ontological, and sociological dimensions. The main problem of the research is that faith has historically transformed into a mere dogma or a instrument for socio-political excommunication (takfīr), losing its primordial core of “trust” and “security.” The core problematic addresses how the historical necessity for Muslims to prove their religious adherence to authorities, to ensure they were not deemed “outside the faith”, has influenced the nature of epistemic truth in Islāmic thought. The aim of the study is to reveal the wisdoms of “verbal profession” (iqrār) at the individual and social levels and in the light of the Qur’ān's semantic layers and linguistic origins. Utilizing a methodology of literature review and conceptual analysis, the research is synthesized by way of the classical Kalām texts with modern philosophy of religion. The study concludes that the primary output is that faith is not merely an internal assent (tasdīq) hidden in the heart, but rather a holistic “declaration of truth” that produces legal status and moral responsibility. It is concluded that iqrār functions as a social contract, establishing ontological integrity for the individual and a foundation of “amān” (security) for society. Ultimately, faith is proposed as a deliberative “right to believe” and “a ground for ethical responsibility”, addressing the existential crises of the modern individual.