<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.4 20241031//EN"
        "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.4/JATS-journalpublishing1-4.dtd">
<article  article-type="research-article"        dtd-version="1.4">
            <front>

                <journal-meta>
                                                                <journal-id>motif akademi</journal-id>
            <journal-title-group>
                                                                                    <journal-title>Motif Akademi Halkbilimi Dergisi</journal-title>
            </journal-title-group>
                            <issn pub-type="ppub">1308-4445</issn>
                                        <issn pub-type="epub">2822-5538</issn>
                                                                                            <publisher>
                    <publisher-name>Motif Yayıncılık</publisher-name>
                </publisher>
                    </journal-meta>
                <article-meta>
                                        <article-id pub-id-type="doi">10.12981/mahder.1285298</article-id>
                                                                <article-categories>
                                            <subj-group  xml:lang="en">
                                                            <subject>Turkish Folklore</subject>
                                                            <subject>Turkish Folklore Outside Türkiye</subject>
                                                    </subj-group>
                                            <subj-group  xml:lang="tr">
                                                            <subject>Türk Halk Bilimi</subject>
                                                            <subject>Türkiye Dışındaki Türk Halk Bilimi</subject>
                                                    </subj-group>
                                    </article-categories>
                                                                                                                                                        <title-group>
                                                                                                                        <article-title>İRRASYONELDEN RASYONELE: TARİHSEL PENCEREDEN KIRGIZ HALK TIBBI</article-title>
                                                                                                                                                                                                <trans-title-group xml:lang="en">
                                    <trans-title>FROM IRRATIONAL TO RATIONAL: KYRGYZ FOLK MEDICINE FROM A HISTORICAL PERSPECTIVE</trans-title>
                                </trans-title-group>
                                                                                                    </title-group>
            
                                                    <contrib-group content-type="authors">
                                                                        <contrib contrib-type="author">
                                                                    <contrib-id contrib-id-type="orcid">
                                        https://orcid.org/0000-0002-8248-8817</contrib-id>
                                                                <name>
                                    <surname>Kiyat</surname>
                                    <given-names>Arzu</given-names>
                                </name>
                                                                    <aff>KIRGIZİSTAN-TÜRKİYE MANAS ÜNİVERSİTESİ, YABANCI DİLLER YÜKSEKOKULU, DİL HAZIRLIK BÖLÜMÜ</aff>
                                                            </contrib>
                                                                                </contrib-group>
                        
                                        <pub-date pub-type="pub" iso-8601-date="20230612">
                    <day>06</day>
                    <month>12</month>
                    <year>2023</year>
                </pub-date>
                                        <volume>16</volume>
                                        <issue>42</issue>
                                        <fpage>728</fpage>
                                        <lpage>744</lpage>
                        
                        <history>
                                    <date date-type="received" iso-8601-date="20230418">
                        <day>04</day>
                        <month>18</month>
                        <year>2023</year>
                    </date>
                                                    <date date-type="accepted" iso-8601-date="20230605">
                        <day>06</day>
                        <month>05</month>
                        <year>2023</year>
                    </date>
                            </history>
                                        <permissions>
                    <copyright-statement>Copyright © 2008, Motif Akademi Halkbilimi Dergisi</copyright-statement>
                    <copyright-year>2008</copyright-year>
                    <copyright-holder>Motif Akademi Halkbilimi Dergisi</copyright-holder>
                </permissions>
            
                                                                                                <abstract><p>Halk hekimliği yaratılışın var olduğu zamanlardan itibaren insanların hayatta kalabilme yahut sağlıklı olma adına geliştirmiş oldukları geleneksel tedavi sistemidir. Modern tıbbın alternatifi/tamamlayıcısı olarak değerlendirilmesi ve doğal yollara dayalı bir sağaltım formülüne sahip olması söz konusu sağaltım sisteminin pek çok insan tarafından rağbet görmesini sağlamıştır. Benzer hususları Kırgız halk hekimliği geleneği üzerinde değerlendirmek önemli görülmüştür. Bu bakımdan çalışma, Kırgızların halk hekimliği geleneğine bütüncül bir perspektiften yaklaşmaktadır. Çalışmaya ilişkin veriler betimsel ve doküman analiz yöntemleri doğrultusunda irdelenip gerekli analizlerin neticesinde ortaya konmuştur. Makalede, Kırgız halk tıbbının kaynağı, gelişimi, değişim ve dönüşüm süreci değerlendirilmiştir. Bu minvalde kökeni Kamlık geleneğe dayanan pratiklerin animistik düşünce yapısına bağlı olarak İslamiyet ile dinin tesirine girdiği ve bu temeller çerçevesinde günümüze kadar kullanılageldiği görülmüştür. Bunlara ek olarak gelenek Budizm, Taozm, Hinduizm, Zerdüştlük, Hristiyanlık gibi dinlerin ve inançların da etkisiyle zengin bir sağaltım içeriğine sahip olmuştur. Geleneğe ilişkin icracı profili ve tedavi pratiklerinde irrasyonelden rasyonele doğru bir ilerlemenin yaşanmış olması folklorik unsurun çağın gereksinimlerine ayak uydurarak varlığını değişim ve dönüşüm ekseninde aktarılageldiğini göstermiştir.</p></abstract>
                                                                                                                                    <trans-abstract xml:lang="en">
                            <p>Folk medicine, a traditional healing system that has been utilized by humans since ancient times for survival and maintaining good health, has gained popularity due to its natural and alternative/complementary approach to healing. This study adopts a holistic approach to evaluate the similar aspects of Kyrgyz folk medicine tradition. The research methodology employed descriptive and document analysis techniques to analyze the data and present the necessary analyses. The study examines the source, development, and transformation of Kyrgyz folk medicine, finding that the Shamanic tradition practices were influenced by Islamic religion and remain prevalent today. Additionally, the tradition&#039;s healing content is rich and influenced by various religions and beliefs such as Buddhism, Taoism, Hinduism, Zoroastrianism, and Christianity. The practitioner profile and treatment practices have evolved from irrational to rational, and the folkloric element has been adapted to contemporary needs through change and transformation.</p></trans-abstract>
                                                            
            
                                                            <kwd-group>
                                                    <kwd>Kırgız halk tıbbı</kwd>
                                                    <kwd>  Kırgız sağaltıcıları</kwd>
                                                    <kwd>  tedavi yöntemleri</kwd>
                                                    <kwd>  hastalıklar</kwd>
                                                    <kwd>  irrasyonel ve rasyonel</kwd>
                                            </kwd-group>
                                                        
                                                                            <kwd-group xml:lang="en">
                                                    <kwd>Kyrgyz folk medicine</kwd>
                                                    <kwd>  Kyrgyz healers</kwd>
                                                    <kwd>  treatment methods</kwd>
                                                    <kwd>  diseases</kwd>
                                                    <kwd>  irrational and rational</kwd>
                                            </kwd-group>
                                                                                                            </article-meta>
    </front>
    <back>
                            <ref-list>
                                    <ref id="ref1">
                        <label>1</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Abramzom, S. M. (1999). Kırgız cana Kırgızstan tarıhı boyunça tandalma emgekter. (çev.: S. Mambetaliyev, D. Sulaymakulov, S. Makenov) Bişkek: Soros Fondu.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref2">
                        <label>2</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Acıpayamlı, O. (1989). Türkiye folklorunda halk hekimliğinin morfolojik ve fonksiyonel yönden incelenmesi. Türk Halk Hekimliği Sempozyumu Bildirileri 23–25 Kasım 1988, 1–8, Ankara: Kültür Bakanlığı Milli Folklor Araştırma Dairesi Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref3">
                        <label>3</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Akmataliyev, A. (2001). Kırgız folkloru ve tarihi kahramanlar. (akt.: K. Kulamshaev). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref4">
                        <label>4</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Akmataliyev, A. (2010). Kırgız adabiyatı: tarıh cana mezgil. Bişkek: Avrasya.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref5">
                        <label>5</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Akmataliyev, A. vd., (2017). Kırgız adabiyatının tarıhı. I. Tom. Bişkek: Kut-ber.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref6">
                        <label>6</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Ashirkhanova, K. - Aıtım, A. (2021). Kazak halk hekimliğinde animistik inanca dayalı benzeri benzer ile sağaltma pratiği”,  Millî Folklor. 17(129), 162-175.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref7">
                        <label>7</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Ashirkhanova, K. (2021b). Kazak halk hekimliğinin kaynağı, Folklor/Edebiyat, 27(1). 101-118.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref8">
                        <label>8</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Bolot, M. (2003a). Kırgız el meditsina tarıhına sürtümdör, Aalam Geziti, (90). 6.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref9">
                        <label>9</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Bolot, M. (2003b). Şıpaager-1. Bişkek: Biyiktik.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref10">
                        <label>10</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Borbugulov, M.B. vd., (1991). Den sooluk: meditsinalık entsiklopediya.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref11">
                        <label>11</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Coldoşbayev, K. (2011). Eldik darıloonun ıkmaları-ekinçi kitap. Bişkek: Biyiktik.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref12">
                        <label>12</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Cumakunova, G. (1995). Manas destanı Kırgız edebî dilinin tarihî kaynağı. Ankara: Türk İşbirliği ve Kalkınma Ajansı.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref13">
                        <label>13</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Cusupov, K. (1995). Kırgızdar (sancıra, tarıh, muras, önör). Bişkek: Soros Fondu.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref14">
                        <label>14</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Cusupov, K. ve İmanaliyev, K. (2011a). Kırgızdar IV. Tom. Bişkek: Biyiktik.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref15">
                        <label>15</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Cusupov, K. ve İmanaliyev, K. (2011b). Kırgızdar V. Tom. Bişkek: Biyiktik.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref16">
                        <label>16</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Cusupov, K. ve K. İmanaliyev, K. (2011c). Kırgızdar VI. Tom. Bişkek: Biyiktik.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref17">
                        <label>17</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Cusupov, K. vd., (2011ç). Kırgızdar XII. Tom. Bişkek: Biyiktik.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref18">
                        <label>18</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Çeribaş, M. (2014). Şaman/bakşı tipolojisi bağlamında Kırgızlarda halk hekimliği geleneği ve halk hekimleri-I”, International Journal of Religious Sciences, (2), 65-83.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref19">
                        <label>19</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Çomo Uulu, D. (2008). Tabıpçılık-uluu sır-kıl tamırçı keneş beret. Bişkek: Biyiktik.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref20">
                        <label>20</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Dıykanbayeva, M. (2016). Kırgızlarda atalar kültü. Konya: Kömen.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref21">
                        <label>21</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Egemberdi Uulu, İ. (2015). Oorulardı tabigıy col menen darıloo cana aldın aluu. Oş.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref22">
                        <label>22</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">İşçi Pembeci, B. (2018). Kırgızistan’da büyü ve şifacılığın sosyal antropoloji bağlamında değerlendirilmesi, Millî Folklor, (120), 225-236.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref23">
                        <label>23</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Kaplan, M. (2010). Sağlık ve kültürün buluştuğu alan: tıbbi antroloji, Folklor/Edebiyat, 16(64). 225-235.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref24">
                        <label>24</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Kaplan, M. (2011). Halk tıbbının kökenleri: Teşhisten tedaviye din ve büyü ilişkisi, Millî Folklor, 23(91). 150-156.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref25">
                        <label>25</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Karataş, H. (2021). Türkiye’de halk hekimliği uygulama alanında iki ekol: Şifacılar ve hekimler, Folklor/Edebiyat, 27(1). 81-100.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref26">
                        <label>26</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Kaybıldayeva, C. (2007). Dartka dabaa cana tüş coruu. Bişkek: Biyiktik.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref27">
                        <label>27</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Kiyat, A. (2022). Kırgız Türklerinin halk hekimliğinde sağaltımda kullanılan malzemeler, Türkoloji. 2(110). 49-83.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref28">
                        <label>28</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Kiyat, A. (2023). Kırgız halk hekimliği (Oş bölgesi), Çanakkale: Paradigma Akademi.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref29">
                        <label>29</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Köse, N. (2004). Kırgızların halk hekimliğiyle ilgili bazı pratikleri hakkında. Prof. Dr. Abdurrahman Güzel’e Armağan, 535-542, Ankara: Gazi Eğitim ve Kültür Vakfı.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref30">
                        <label>30</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Manas Eposu cana etnomeditsina. (2019). K. İ. Skryabin Atındagı Kırgız Uluttuk Agrardık Unibersiteti. Bişkek: Biomadaniy ar türdüülük borboru.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref31">
                        <label>31</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Moldaliyeva, N. (2010). Kırgız Türkçesinin sağlıkla ilgili söz varlığı, Ankara: Gazi Üniversitesi Yayımlanmamış Doktora Tezi.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref32">
                        <label>32</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Polat, K. (2005). Beşikten mezara Kırgız Türkleri’nde gelenek ve inanışlar. Türkiye Diyanet Vakfı.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref33">
                        <label>33</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Rozbayeva, G. (2012) Sınıkçılık-bul üyrötülböy turgan kasiet (red.: G. Aytpayeva), 120-123, Aygine Madanıy İzildöö Borboru.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref34">
                        <label>34</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Şar, Sevgi (1992). “Afyon yöresi halk hekimliğinde görülen uygulamalar”, IV. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi Bildirileri IV. Cilt Gelenek, Görenek ve İnançlar, 241-248, Ankara: Kültür Bakanlığı.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref35">
                        <label>35</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Sarmanbetov, A. (2009). Taasiri küçtüü tabıp. Bişkek.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref36">
                        <label>36</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Soltonoyev, B. (2017). Kızıl Kırgız tarıhı. Bişkek: Turar.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref37">
                        <label>37</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Taştemirov, C. vd., (1973). Kırgız elinin oozeki çıgarmaçılık tarıhının oçerki. Frunze: İlim.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref38">
                        <label>38</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Tentigul Kızı, N. (2016). Kırgızdardın eldik salttuu darıgerçiligindegi suu menen darıloo ıkmaları. (red.: A. İsakov), 268-272, Oş.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref39">
                        <label>39</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Tentigul Kızı, N. (2018). Kırgızdardın salttuu darıgerçiligi. Bişkek.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref40">
                        <label>40</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Yoder, D. (2009). Halk tıbbı ve modern tıp. Halk Biliminde Kurumlar ve Yaklaşımlar 3 (çev.: S. Yoğurtçuoğlu-A. Gülüm) Ankara: Geleneksel.</mixed-citation>
                    </ref>
                            </ref-list>
                    </back>
    </article>
