DENİZLİ MEZAR TAŞLARINDA TÜRK KÜLTÜRÜNÜN KADİM İZLERİ

Mezar taşları tarihsel kültürel kodların geçmişten günümüze en önemli taşıyıcılarındandır. Moğolistan’dan Avrupa’nın içlerine kadar farklı zaman dilimlerine ait Türkler tarafından yapılmış birçok mezar taşı bulunmaktadır. Türklerin sosyal, kültürel hayatında önemli işlevi olan aile/ aşiret/ boyların damgaları/tamgaları kutsal alanlar olarak nitelenen kaya resimlerine, eski Türk yazıtlı taşlara, balballara ve mezar taşlarına vurulmuştur. Milattan önce ve sonraki zaman dilimlerinde Türk boyları geniş Avrasya coğrafyasında önemli tarihi sonuçlar doğuran göçler gerçekleştirmişler, maddi kültürlerine ait birçok öğeyi göç ettikleri yerlere taşımışlardır. Doğum, düğün ve ölüm törenleri sosyal kültürel hayatlarında önemli durak taşları olmuştur. Türk kültür tarihi acısından mezar taşları kültürel devamlılığın gözlemlendiği maddi örnekler arasında yer almıştır. Çalışmada, TRT Kurumu adına Tamgalar Dengizli belgeselinin ön çalışma aşamasında ve çekimler esnasında Anadolu’nun Batı bölgesinde Denizli ve çevresinde tespit edilen mezar taşlarından Türk kültürüne ait örnekler sunulmuştur. Denizli’nin Çivril Özdemirci, Kale Koyunbaba Türbesi, Çameli Kalınkoz Mezarlığı, Akpınar, Gökçeyaka, Emecik, Acıpayam Don Baba Türbesi, Darıveren, Acıgöl Akpınar Köyü Mezarlığı, Bekilli Yeşiloba Köyü gibi farklı köy mezarlıklarında Türk boy damgalı, eski Türk yazıtlı ve balbal tarzında yapılmış mezar taşları ele alınmıştır.

Gravestones are one of the most important carriers of historical cultural codes from past to present. There are many tombstones made by Turks within different time periods, from Mongolia to the interior of Europe. The stamp of families/tribes/clans, which have an important function in the social and cultural life of the Turks, are engraved on rock paintings, stones with old Turkish inscriptions, balbals and tombstones, which are considered as sacred areas. In the time periods before and after Christ, Turkish tribes carried out migrations that had important historical consequences in the vast Eurasian geography. Turks carried many elements of their material culture to the places they migrated to. Birth, wedding and death ceremonies have been important milestones in their social and cultural lives. Gravestones made after deaths are social elements that carry the reflections of cultural life. In terms of Turkish cultural history, gravestones are among the material examples where cultural continuity can be observed. In this study, examples of Turkish culture are presented from the gravestones discovered in Denizli and its surroundings in the Western region of Anatolia, documented during the preliminary work and shooting of the Tamgalar Dengizli documentary on behalf of TRT Institution. Gravestones built in balbal style with Turkish tribe stamps, old Turkish inscriptions in different village cemeteries of Denizli such as Çivril Özdemirci, Kale Koyunbaba Tomb, Çameli Kalınkoz Cemetery, Akpınar, Gökçeyaka, Emecik, Acıpayam Don Baba Tomb, Darıveren, Acıgöl Akpınar Village Cemetery, Bekilli Yeşiloba Village gravestones were examined.