Osmanlı İmparatorluğu’nun sonu ile başlayıp erken Cumhuriyet’le devam eden Türk modernleşmesine özellikle Cumhuriyet’le birlikte rengini veren temel unsur Batı’yı Doğu’dan üstün gören oryantalist bakış açısıdır. Erken Cumhuriyet’le modernleşme ülküsünün halka yayılması için devlet tüm kurum ve kuruluşlarıyla çalışmıştır. Devletin modernleşmesi ülküsü öncülüğünde yeni bir toplum inşası için kullandığı araçlardan biri de edebiyattır. Edebiyat sadece modernleşmenin önemli bir aracı olma misyonuyla değil yanlış Batılılaşma, toplumu Batı’nın, oryantalist bakış açısının üzerinden değerlendirmenin eleştirisi açısından da kullanılan bir araç olmuştur. Bu çalışma, Peyami Safa’nın romanlarının yakın okuması neticesinde Türkiye’nin inşasında başat etkiye sahip olan oryantalist zihniyet eleştirisinin izini sürmeyi amaçlamaktadır. Türk edebiyatında yer alan roman örnekleri içerisinden Safa’nın Sözde Kızlar, Şimşek, Mahşer, Bir Akşamdı, Cânân, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Fatih Harbiye, Bir Tereddüdün Romanı, Matmazel Noraliya’nın Koltuğu, Yalnızız ve Biz İnsanlar adlı romanları örneklem olarak seçilmiş ve bu romanlar üzerinde eleştirel söylem analizi yöntemi kullanılarak edebiyat incelemesi yapılmıştır. Araştırma sonucunda ise yazarın romanlarının yakın okuması neticesinde belirlenen kadın ve erkek karakter tahlilleri üzerinden Batı hayranlığı, mekân, müzik, dil, din ve milliyetçilik, Avrupalılık, aile ve evlilik temaları çerçevesinde Safa’nın Türk modernleşmesinde öncü bir etkiye sahip olan, Batı’yı Doğu’dan üstün gören oryantalist zihniyete, yanlış Batılılaşma anlayışına dair ürettiği eleştirel söylem açığa çıkartılmıştır.
Beginning with the end of the Ottoman Empire and continuing with the early Republic, the main element that gave color to Turkish modernization, especially with the Republic, was the orientalist perspective that saw the West as superior to the East. With the Early Republic, the state worked with all its institutions and organizations to spread the ideal of modernization to the people. One of the tools used by the state to build a new society under the leadership of the ideal of modernization is literature. Literature has been used not only as an important tool of modernization, but also to criticize the wrong Westernization and the evaluation of society from the Western, orientalist point of view. This study aims to trace the criticism of the orientalist mentality that had a major influence on the construction of the Turkey through a close reading of Peyami Safa's novels. Safa's novels Sözde Kızlar, Şimşek, Mahşer, Bir Akşamdı, Cânân, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Fatih Harbiye, Bir Tereddüdün Romanı, Matmazel Noraliya'nın Koltuğu, Yalnızız and Biz İnsanlar were selected as a sample of novels in Turkish literature and literary analysis was conducted on these novels using the critical discourse analysis method. As a result of the research, through the analysis of male and female characters determined as a result of close reading of the author's novels, within the framework of the themes of Western admiration, space, music, language, religion and nationalism, Europeanism, family and marriage, Safa's critical discourse on the orientalist mentality, which has a pioneering effect on Turkish modernization, which sees the West as superior to the East, and on the wrong understanding of Westernization has been revealed.