mi̇zan Mizanü'l-Hak: İslami İlimler Dergisi 2149-9896 2636-8161 İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Religious Studies Din Araştırmaları Serahsî’nin Usûl ve Gazzâlî’nin el-Müstasfâ Adlı Eserlerinde “İlletin Tahsîsi” “Tahsîs al-Illa” in Sarahsi’s Usul and Gazzali’s Mustasfa https://orcid.org/0000-0001-7164-6149 Aydın Ahmet 12 30 2017 5 43 63 10 20 2017 11 30 2017 Copyright © 2015, Mizanü'l-Hak: İslami İlimler Dergisi 2015 Mizanü'l-Hak: İslami İlimler Dergisi

İlletin tahsîsi, İslam hukuk usulünün önemli konularından birini teşkiletmektedir. İslam hukukçularının ilgili konuda iki farklı yaklaşımsergiledikleri, bir kısmı bunu tecviz ederken; diğerlerinin karşı çıktığıgörülmektedir. Bu makalede illetin tahsisi, ona onay veren Gazzâlî ve reddedenSerahsî’nin düşünceleri temelinde incelenmiştir. Serahsî’nin fukaha metoduna,Gazzâlî’nin ise mütekellimin metoduna bağlı hukukçular olmaları, her iki mezhebinkonuya yaklaşımları hakkında bilgi vermesi açısından önem arz etmektedir. 

Tahsis al-Illa” is one of the important issues inIslamic jurisprudence. Islamic scholars support two different opinions in thissubject. While some accept “tahsis al-illa”, others don’t. In this article theideas of Gazzali who accepts this and of Sarahsî who rejects it are analysed. It is known that Gazzalîbelongs to Mutekellimin school and Sarahsi belongs to Fukaha school. This facthelps understand the thoughts of the two shools of Islamic jurisprudence inthis topic

 Tahsîs İllet Gazzâlî Serahsî Usûl Müstasfâ Tahsis Illat Gazzali Sarahsi Usul Mustasfa Âmidî, Ali b. Muhammed. el-İhkâm fî usûli’l-ahkâm. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, 1404. Başoğlu, Tuncay. “Hicrî Beşinci Asır Fıkıh Usûlü Eserlerinde İllet Tartışmaları.” Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, 2001. Buhârî, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmâîl. el-Câmiu’s-Sahîh. İstanbul: Dârü’t-Tıbâati’l-Âmire, 1315. Cüveynî, Ebu’l-Meâlî. el-Burhân fî usûli’l-fıkh. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1418. Cessâs, Ebû Bekir Râzî. el-Fusûl fi’l-usûl. Kuveyt: Vizâretü’l-Evkâf, 1985. Debûsî, Ebû Zeyd Abdullah b. Ömer. Takvîmu’l-edille fî usûli’l-fıkh. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2001. Duman, Soner. İlk Dönem Hanefî Usûlünde İllet Tartışmaları. İstanbul: Kitabî Yayınevi, 2010. Gazzâlî, Ebû Hamid Muhammed. el-Müstasfâ min ilmi’l-usûl. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 2012. Heniyeh, Mazin. “İlletin Tahsîsi.” Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. Çev. Mehmet Erdem. 10/2 (2005): 105-136. İbn Mâce, Ebû Abdullah Muhammed b. Yezîd er-Rebeî el-Kazvînî. Sünenü İbn Mâce. Delhi: el-Matbau’n-Nizâmî, 1905. Kâsânî, Ebû Bekr Alâeddin Ebû Bekr b. Mes‘ûd b. Ahmed el-Hanefî. Bedâi‘u’s-sanâi‘ fî tertîbi’ş-şerâi‘. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, 1402/1982. Mergînânî, Ebü’l-Hasan Burhâneddîn Ali. el-Hidâye şerhü Bidâyeti’l-mübtedî. İstanbul: Kahraman Yayınları, 1986. Serahsî, Muhammed b. Ahmed. Usûlü’s-Serahsî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1993. Tâberânî, Ebü’l-Kâsım Süleyman b. Ahmed. el-Mu’cemü’l-kebîr. Thk. Hamdi Abdülmecid Selefi. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1984. Yıldırım, Emin. “Klasik Dönem Hanefî Fıkıh Usûlü Eserlerinde İlletin Tahsîsi Meselesi.” Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, 2014. Yılmaz, Ömer. “İlletin Tahsîsine Cevaz Vermek Mu’tezilî Olmak Mıdır?” Diyanet İlmi Dergi, 3 (2017): 53-71.