This article aims to analyze the iconographic and symbolic dimensions of two golden belt buckles unearthed at the Eleke Sazı complex in Eastern Kazakhstan, thereby contributing to a deeper understanding of the visual language of early Turkish art. Although modest in size, these artifacts encapsulate central motifs of rulership and sovereignty. The composition, featuring a Sovereign-Alp figure seated on a two-headed horse throne and holding a libation cup, is enriched with significant details such as the lotus or tricorn crown, flowing ribbons, and attendant figures making offerings. These elements embody themes of divine power, celestial legitimacy, and political authority, while also revealing the impact of Shamanistic traditions, as well as Buddhist and Manichaean influences, on Turkic visual culture. The study demonstrates that the belt buckles of Eleke Sazı are not isolated artistic products but part of a long-standing iconographic continuum within the Turkic world. Comparable motifs in Göktürk, Uyghur, Khazar, and Seljuk material culture underscore the enduring nature of visual codes associated with rulership, including the horse, crown, belt, and ritual vessel. By situating the Eleke Sazı belt buckles within this broader tradition, the article underscores their significance as artifacts that critisize both the symbolic language of sovereignty and the intercultural dynamics shaping early Turkish art. So as mentioned above, this study examines the symbolic and iconographic significance of these belt buckles within the context of Turkish art and iconography.
Bu makale, Doğu Kazakistan’daki Eleke Sazı kompleksinde ortaya çıkarılan iki altın kemer tokasının ikonografik ve sembolik boyutlarını incelemeyi ve böylece erken devir Türk sanatının görsel dili üzerine daha derin bir kavrayışa katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Boyut olarak mütevazı olmalarına rağmen, bu eserler hükümdarlık ve egemenlik temsillerini merkeze alan temel motifleri bünyelerinde barındırmaktadır. İki başlı at tahtına oturmuş ve elinde sunum kâsesi tutan bir Hakan/Hükümdar-Alp figürünü betimleyen kompozisyon, lotus ya da üç dişli taç, uçuşan şeritler ve sunular yapan yardımcı figürler gibi dikkat çekici ayrıntılarla zenginleştirilmiştir. Bu unsurlar, ilahi güç, kozmik meşruiyet ve siyasi otorite temalarını somutlaştırırken aynı zamanda Şamanist geleneklerin yanı sıra Budist ve Maniheist etkilerin de Türk görsel kültürü üzerindeki izlerini ortaya koymaktadır. Çalışma, Eleke Sazı kemer tokalarının münferit sanat ürünleri olmadığını, bilakis Türk dünyası içinde uzun süreklilik arz eden bir ikonografik geleneğin parçası olduğunu ortaya koymaktadır. Göktürk, Uygur, Hazar ve Selçuklu dönemi materyal kültüründe görülen benzer motifler; at, taç, kemer ve ritüel kap gibi hükümdarlıkla ilişkilendirilen görsel kodların kalıcılığını vurgulamaktadır. Eleke Sazı kemer tokalarını bu geniş geleneğin içinde konumlandırarak makale, onların hem egemenlik sembolizmini kritize eden hem de erken Türk sanatını şekillendiren kültürlerarası dinamikleri yansıtan eserler olarak önemini ortaya koymaktadır. Dolayısıyla, bu çalışma söz konusu kemer tokalarının Türk sanatı ve ikonografisi bağlamındaki sembolik ve ikonografik değerlerini incelemektedir.