Ekolojik Krize Dijital Yanıtlar: Antroposen Çağ’da Çevreci Paylaşımların İşlevselliği Ve Gösterişçi Duyarlılık

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 2, 436 - 471, 19.01.2026

Sema Çağlayan

https://izlik.org/JA53KD54LX

Öz

Bu araştırmada, dijitalleşmenin Antroposen Çağ’da çevresel performans süreçlerini nasıl yeniden şekillendirdiği ve bu süreçlerin toplumsal değişim üzerindeki etkileri incelenmekte, sosyal medya ortamındaki çevreci paylaşımların etki yaratma potansiyeli taşıyıp taşımadığının belirlenmesi ve gerçek çevreci performans ile gösterişçi duyarlılık arasındaki farkın ortaya konulması amaçlanmaktadır. Nicel içerik analizi yönteminin kullanıldığı araştırmada Dünya Çevre Günü’nde (5 Haziran 2024) yapılan 2788 adet çevreci paylaşım, yaşanan ekolojik krize karşı toplumsal değişimi etkileme potansiyeli yönünden incelenmiştir. Elde edilen bulgular; çevreci paylaşımların bireyleri ve toplulukları aktif çevresel eyleme yönlendirme potansiyeline yeterince sahip olmadığını, bireysel veya kollektif davranış değişikliğini sağlayabilecek çözüm önerilerini sunma açısından yetersiz olduklarını, bu nedenle bu paylaşımların sadece çevresel bir soruna dikkat çekmekle yetinerek sınırlı bir etki yarattığını, çevreci paylaşımların büyük çoğunluğunun ise birey, örgüt veya toplulukların çevreye duyarlı eylemlerine odaklansa da birey ve toplulukları çevresel krizin çözümüne yönelik sürdürülebilir hedeflere yönlendirme konusunda yeterli içeriği sağlamadığını göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Antroposen Çağ , Dijitalleşme , Yeni Sosyal Hareketler , Çevreci Hareketler , Gösterişçi Duyarlılık

Digital Responses To The Ecological Crisis: The Functionality of Environmental Posts and Virtue Signalling in The Anthropocene Epoch

https://izlik.org/JA53KD54LX

Öz

This study examines how digitalization reshapes environmental performance practices in the Anthropocene and investigates the impact of these practices on social change. It aims to determine whether environmental posts on social media have the potential to create an impact and to distinguish between genuine environmental performance and virtue signalling. Using the quantitative content analysis method, 2,788 environmental posts shared on World Environment Day (June 5, 2024) were analyzed. The findings indicate that environmental posts do not sufficiently encourage individuals and communities to engage in active environmental action, nor do they provide effective solutions to promote individual or collective behavioral change. These posts remain limited to merely drawing attention to environmental issues. The majority of environmental posts focus on the environmentally conscious actions of individuals, organizations, or communities, but fail to provide sufficient content to guide individuals and communities toward sustainable goals for addressing the environmental crisis.

Anahtar Kelimeler

Anthropocene Epoch , Digitalization , New Social Movements , Environmental Movements , Virtue Signaling

Kaynakça

• Altar, O. ve Topsümer, F. (2023). Sosyal medyada etkileşim: Çevreci sivil toplum kuruluşları üzerine bir inceleme. İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Çalışmaları Dergisi, 11 (23), 1-31.
• Askanius, T., ve Uldam, J. (2011). Online social media for radical politics: Climate change activism on YouTube. International Journal of Electronic Governance, 4 (1-2), 69-84.
• Aygün, B., Şakacı, B.K. (2007). Türkiye’de çevreye doğrudan odaklı çevreci hareketler ve çevresel yaklaşımlar üzerine bir deneme. International Congress of Asian and North African Studies, 139-162.
• Bartholomew, J. (2018). The awful rise of ‘virtue signalling’. The Spectator. Erişim: 3 Mart 2025, https://www.spectator.co.uk/article/the-awful-rise-of-virtue-signalling-
• Baudrillard, J. (2021). Simulakrlar ve Simülasyon. (O. Adanır, Çev.). (14. Basım). Ankara: Doğu Batı.
• Berthon, P.R., Lord Ferguson, S.T., Pitt, L.F. ve Wang, E. (2023). The virtuous brand: The perils and promises of brand virtue signaling. Business Horizons, 66 (1), 27-36. doi:10.1016/j.bushor.2021.10.006.
• Boulianne, S. (2015). Social media use and participation: A meta-analysis of current research. Information, Communication & Society, 18 (5), 524-538. doi:10.1080/1369118X.2015.1008542.
• Bozkır, Ö. (2018). Çevreci anlayışın siyasallaşması: Yeşil siyaset ve Türkiye. USOBED Uluslararası Batı Karadeniz Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 2 (1), 56-69.
• Bozkurt, Y. ve Bayansar, R. (2016). Yeni toplumsal hareketler çerçevesinde çevreci hareket ve gezi parkı olayları. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 14 (2), 276-293. doi: 10.11611/JMER178655
• Buechler, S.M. (1995). New Social Movement Theories. The Sociological Quarterly, 36 (3), 441-464.
• Büscher, B. (2016). Nature 2.0: Exploring and theorizing the links between new media and nature conservation. New Media & Society, 18 (5), 726-743. doi:10.1177/1461444814545841.
• Büssing, A.G., Thielking, A. ve Menzel, S. (2019). Can a like save the planet? Comparing antecedents of and correlations between environmental liking on social media, money donation, and volunteering. Frontiers in Psychology, 10, 1-15.
• Castells, M. (2010a). The power of identity (2nd Edition). John Wiley & Sons.
• Castells, M. (2010b). The rise of the network society (2nd Edition). Wiley-Blackwell.
• Christensen, H.S. (2011). Political activities on the internet: Slacktivism or political participation by other means? First Monday, 16 (2). Doi: 10.5210/fm.v16i2.3336
• Crutzen, P.J. ve Stoermer, E.F. (2013). “The anthropocene (2000)”, L. Robin, S. Sörlin ve P. Warde (Der.), The future of nature içinde (s.483-490). New Haven and London: Yale University Press.
• Çağlayan, S. (2024). Woke washing: yüzeysel marka aktivizminin sosyal medyada yarattığı yanılsamalar ve etkileri. Mehmet Gökhan Genel (Der.), Dijital tuzak: sosyal medyanın karanlık yüzü içinde (s. 127-156). Ankara: Berikan.
• Çağlayan, S. (2025). Sosyal medyada sergilenen bireysel gösterişçi duyarlılık eğilimleri ve motivasyonel faktörleri. İnsan & Toplum, 15 (4), 113-149. doi: 10.12658/M0780.
• Çobanoğlu, Y. (2014). Türkiye’de ekolojik hareketler: Yerelden evrensele (Bergama, Muğla ve Tunceli örnekleri). Tunceli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2 (4), 105-128.
• Debord, G. (2021). Gösteri toplumu. (A. Ekmekçi ve O. Taşkent, Çev.). (12. Basım). İstanbul: Ayrıntı.
• Doruk, Ö. ve Tayşir, E.A. (2018). Toplumsal hareketlerin örgütlenme pratikleri: Çanakkale’de yerel ekolojik hareketler. Yönetim ve Organizasyon Araştırmaları Dergisi, 3 (2), 77-115.
• Eilstrup-Sangiovanni, M. ve Hall, N. (2024). Climate activism, digital tecnologies, and organizational change. Cambridge University Press.
• Ellis, E.C. (2023). The anthropocene condition: Evolving through social-ecological transformations. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 379 (1893). doi:10.1098/rstb.2022.0255.
• Ermolaeva, P., Ermolaeva, Y., ve Basheva, O. (2020). Digital environmental activism as the new form of environmental participation. Sotsiologicheskoe Obozrenie / Russian Sociological Review, 19 (3), 376-408. doi:10.17323/1728-192x-2020-3-376-408.
• Eryılmaz, Ç. ve Akman, F. (2016). Kolektif bir çevre hareketi olarak Artvin’de maden karşıtı direniş. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25, 17-33.
• Fraser, N. (2016). Contradictions of capital and care. New Left Review, 100, 99-117.
• Fraser, N. (2021). Climates of capital. New Left Review, 127, 94-127.
• Fuchs, C. (2020). Sosyal medya: Eleştirel bir giriş. (D. Saraçoğlu ve İ. Kalaycı, Çev.). (2.Basım). İstanbul: NotaBene.
• Gaupp, F. ve Eker, S. (2024). Climate activism, social media and behavioural change: A literature review. IIASA Working Paper. Laxenburg, Austria: WP-24-007.
• Goffman, E. (2018). Günlük yaşamda benliğin sunumu. (B. Cezar, Çev). (2. Basım). İstanbul: Metis.
• Gray, S.G., Sütterlin, B., Siegrist, M. ve Arvai, J. (2020). The benefit of virtue signaling: Corporate sleight-og-hand positively influences consumers’ judgements about “social license to operate”. Journal of Environmental Management, 260. doi:10.1016/j.jenvman.2019.110047.
• Greijdanus, H., Matos-Fernandes, C.A., Turner-Zwinkels, F., Honari, A., Roos, C.A., Rosenbusch, H. ve Postmes, T. (2020). The psychology of online activism and social movements: Relations between online and offline collective action. Current Opinion in Psychology, 35 (2020), 49-54. doi:10.1016/j.copsyc.2020.03.003.
• Griskevicius, V., Tybur, J.M. ve Van den Bergh, B. (2010). Going green to be seen: Status, Reputation, and Conspicuous Conservation. Journal of Personality and Social Psychology, 98 (3), 392-404. doi:10.1037/a0017346.
• Haas, B. (2016). Hopeless activism: Performance in the anthropocene. Text and Performance Quarterly, 36 (4), 279-296. doi:10.1080/10462937.2016.1230678.
• Habermas, J. (1981). New social movements. Telos, 1982 (49), 33-37. doi:10.3817/0981049033.
• Hamilton, A. (2019). Virtue signalling and other slimy words. Eureka Street, 29 (5), 12-14.
• Happer, C. ve Philo, G. (2013). The role of the media in the construction of public belief and social change. Journal of Social and Political Psychology, 1 (1), 321-336. doi:10.5964/jspp.v1i1.96.
• Hemmi, A. ve Crowther, J. (2013). Learning environmental activism through social networking sites? Consept-The Journal of Contemporary Community Education Practice Theory, 4 (1). https://concept.lib.ed.ac.uk/article/view/2355.
• Işık, C. (2020). Türkiye’de anti nükleer hareket örneğinde risk söylemi. Afet ve Risk Dergisi, 3 (2), 169-180. doi: 10.35341/afet.732489.
• Jacqmarcq, M. (2021). Environmental activism in the digital age. Flux International Relations Review, 11 (1). doi:10.26443/firr.v11i1.52.
• Kesgin, B. (2022). Başlangıcından günümüze iklim hareketi: Sorunlar, sınırlar ve fırsatlar. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 14 (1), 59-107. doi: 10.55978/sobiadsbd.910047.
• Kocabay Şener, N. ve Öymen, G. (2023). Fenomen aktivizmi: Çevreci fenomenler üzerinde bir araştırma. Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (16), 127-152. doi: 10.32739/uskudarsbd.9.16.122
• Konuk, F.A. ve Otterbring, T. (2024). The dark side of going green: Dark triad traits predict organic consumption through virtue signaling, status signaling, and praise from others. Journal of Retailing and Consumer Services, 76 (3). Doi: 10.1016/j.jretconser.2023.103531.
• Korkmaz, A., Ustakara, F., ve Aydın, U. (2018). Dijital aktivizm bağlamında Artvin Cerattepe olayları üzerine bir içerik analizi. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 29, 57-76. doi: 10.31123/akil.459321.
• Kökalan Çımrın, F. (2015). Bergama köylü hareketinin dünü ve bugünü. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 14 (53), 310-317.
• Kristofferserson, K., White, K. ve Peloza, J. (2014). The nature of slacktivism: How the social observability of an initial act of token support affect subsequent prosocial action. Journal of Consumer Research, 40 (6), 1149-1166. doi:10.1086/674137.
• Lyon, T.P. ve Maxwell, J.W. (2011). Greenwash: Corporate environmental disclosure under threat of 466 audit. Journal of Economics & Management Strategy 20, 3-41. doi:10.1111/j.1530-9134.2010.00282.x.
• Menteş, S.A. (2019). Online environmental activism: The case of Iğneada Floodplain Forest. SAGE Open, 9 (3). doi:10.1177/2158244019877877.
• Önal, A. (2024). Yeni toplumsal hareketlerde sanal direniş: Kazdağları direnişinin alternatif ve ana akım medyada temsili. Smac Journal, 5 (8), 80-108.
• Özçağlayan, M. ve Yavuz Çakıcı, F. (2019). Gramsci’nin hegemonya kuramı bağlamında nükleer karşıtı hareketin milliyet gazetesindeki temsiliyeti (11 Ocak 1999-25 Temmuz 2000). İnsan & İnsan, 6 (21), 633-671. doi: 10.29224/insanveinsan.453020.
• Özel, A. (2015). Çevresel aktivizm, halkla ilişkiler ve yeşil aklama üzerine kuramsal bir bakış. Selçuk İletişim, 8(4), 73-89.
• Özen, H. (2009). Bergama mücadelesi: Doğuşu, gelişimi ve sonuçları. Erişim 18 Ekim 2025, https://www.researchgate.net/publication/279444753_Bergama_mucadelesi_dogusu_gelisimi_ve_sonuclari.
• Öztürk, Ö. (2017). Environmental discourses and the course of environmental movements in Turkey. Journal of History Culture and Art Research, 6 (2), 441-456. doi: 10.7596/taksad.v6i2.804.
• Pala, K. (2017). Dünya’da ve Türkiye’de kömürlü termik santrallere karşı mücadelelerden örnekler. Toplum ve Hekim, 32 (3), 168-176.
• Paşalı Taşoğlu, N. ve Çağlayan, S. (2022). Gösterişçi duyarlılık sergileme ya da duyar kasma: Kavramsal bir çerçeve. Selçuk İletişim, 15 (2), 833-859. doi: 10.18094/josc.1027163.
• Philips, H. (2020). Performative allyship is deadly. Forge. Erişim: 14 Ekim 2024, https://forge.medium.com/performativeallyship-is-deadly-c900645d9f1f.
• Sexton, S.E. ve Sexton, A.L. (2014). Conspicuous conservation: The Prius halo and willingness to pay for environmental bona fides. Journal of Environmental Economics and Management, 67 (3), 303-317. doi:10.1016/j.jeem.2013.11.004.
• Shahid Hasni, M.J., Konuk, F.A., ve Otterbring, T. (2024). Anxious altruism: virtue signaling mediates the impact of attachment style on consumers’ green purchase behavior and prosocial responses. Journal of Business Ethics, 196 (3), 603-637. doi: 10.1007/s10551-024-05734-8
• Soğukdere, Ş. (2021). Toplumsal krize dönüşen orman yangınlarında sosyal medya üzerinden ünlü aktivizmi: Şahan Gökbakar örneği. Sakarya İletişim, 1 (2), 242-264.
• Steffen, W., Persson, A., Deutsch, L., Zalasiewicz, J., Williams, M., Richardson, K., Crumley, C., Crutzen, P., Folke, C., Gordon, L., Molina, M., Ramanathan, V., Rockström, J., Scheffer, M., Schellnhuber, H.J. ve Svedin, U. (2011). The anthropocene: From global change to plenetary stewardship. Ambio, 40 (7), 739-761. doi:10.1007/s13280-011-0185-x.
• Syvitsk, J., Waters, C.N., Day, J., Milliman, J.D., Summerhayes, C., Steffen, W., Zalasiewicz, J., Cearreta, A., Galuszka, A., Hajdas, I., Head, M.J., Leinfelder, R., McNeil, J.R., Poirier, C., Rose, N.L., Shotyk, W., Wagreich, M. ve Williams, M. (2020). Extraordinary human energy consumption and resultant geological impacts beginning around 1950 CE initiated the proposed anthropocene epoch. Communications Earth & Environment, 1 (1), 32. doi:10.1038/s43247-020-00029-y.
• Şengül, M., Aksu Kocatürk, G., ve Bilgili, F. (2017). Sanal mekanda yerel çevre hareketleri: Türkiye’de HES karşıtı mücadeleler üzerine bir inceleme. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15 (Kayfor15 Özel Sayısı), 2183-2207.
• Thomas, J.A., Williams, M. ve Zalasiewicz, J. (2020). The anthropocene: A multidisciplinary approach. Cambridge: Polity Press.
• Tosi, J., & Warmke, B. (2016). Moral grandstanding. Philosophy & Public Affairs, 44(3), 197-217. doi:10.1111/papa.12075.
• Touraine, A. (1985). An introduction to the study of social movements. Social Research, 52 (4), 749-787.
• Tufan Yeniçıktı, N. (2014). İletişimsel eylem ve Facebook: Gezi parkı olaylarında sosyal medyanın gücü. Selçuk İletişim, 8 (2), 263-284.
• Van Dijk, J. (2016). Ağ toplumu. (Ö. Sakin, Çev.). İstanbul: Epsilon Yayıncılık.
• Veblen, T. (1899). The theory of the leisure class. New York, NY: Macmillan.
• Wallace, E., Buil, I., ve de Chernatony, L. (2017). When does “liking” a charity lead to donation behaviour? European Journal of Marketing, 51 (11-12), 2002-2029. doi: 10.1108/EJM-03-2017-0210.
• Wallace, E., Buil, I. ve de Chernatony, L. (2018). Consuming good on social media: What can conspicuous virtue signalling on Facebook tell us about prosocial and unethical intentions? Journal of Business Ethics, 162, 577-592. doi:10.1007/s10551-018-3999-7.
• Wallace, W. ve Buil, I. (2021). Seeking likes while saving the planet: Extending the theory of planned behaviour to investigate the relationship between climate-related Instagram posts and pro-environmental behaviours. 50th Annual EMAC Conference, Proceedings of the European Marketing Academy, (93455).
• Wynn, G. (2020). Finding hope: Environmentalism and the anthropocene. Historical Geography, 48, 1-39. doi:10.1353/hgo.2020.0000.
• Yang, Z., Nguyen, T.T.H., Nguyen, H.N., Nguyen, T.T.N. ve Cao, T.T. (2020). Greenwashing behaviours: Causes, taxonomy and consequences based on a systematic literature review. Journal of Business Economics & Management, 21 (5), 1486-1507. doi:10.3846/jbem.2020.13225.
• Zalasiewicz, J., Williams, M., Steffen, W. ve Crutzen, P. (2010). The new world of the anthropocene. Environmental Science & Technology, 44 (7), 2228-2231.
• Zafer, C. ve Vardarlıel, P. (2019). Toplumsal gürültüden toplumsal hareketlere sosyal medyanın rolü: Arap baharı ve gezi parkı olayları örneği. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21 (2), 379-390. doi: 10.32709/akusosbil.472857.