Hannah Arendt’in Felsefesinde Ekolojik Aidiyetin Kuruluşu

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 2, 309 - 338, 19.01.2026

Özgür Uçar

https://izlik.org/JA24JT97KR

Öz

Bu çalışma, Hannah Arendt’in ortaya koyduğu felsefi kavrayışın bir ekoloji fikri barındırıp barındırmadığını tartışmaktadır. Arendt’e göre modern dönemle birlikte insanın hem yeryüzünden hem de ortak dünyadan uzaklaşması, hem politik hem de varoluşsal bir kopuşa işaret etmektedir. Buna göre modern dönem ile birlikte ortaya çıkan teknolojik gelişmeler, bilimsel ilerlemeler ve ardından totalitarizm ile birlikte insanın içinde yaşadığı çevreye yönelik yaklaşımında önemli bir değişim yaşanmıştır. Söz konusu değişimin etkilerini insanın kamusal alandan uzaklaşmasında, üretim-tüketim döngüsüne sıkışan bireylerde tespit etmek mümkündür. Modern bilimin doğayı nesneleştirip matematiksel ve deneysel analizlerle "anlaşılır" kılmasını eleştiren Arendt, bununla birlikte doğanın tahribatı gibi bir sorunu tartışmasına doğrudan dahil etmez. Arendt için politik alanın ve eylemin bir öznesi olmayan doğayı korumak ancak insan yapımı dünyayı korumak için önemlidir. Bu korumanın, doğaya yönelik tüketime dayalı faydacı bir tutumu değil, sevgi dolu bir özeni ifade ettiği ileri sürülmüştür. Düşüncelerindeki antroposentrik yönelime karşın, bireylerin ya da grupların kendilerini ekolojik bütünün bir parçası olarak görmesi olarak tanımlanabilecek ekolojik aidiyet nosyonuna Arendt nasıl bir katkı sağlayabilir? Bu sorudan hareket eden makalede Arendt’in felsefesinin, tümüyle araçsallaştırılmış bir doğa fikrini yansıtan türden bir antroposentrizmi değil, insanın sınırlarını korumayı hedefleyen politik bir zemin önerdiği fikri tartışılmıştır. Bu amaç doğrultusunda, dünya-yeryüzü, sorumluluk, animal laborans, köksüzlük ve dünyasızlaşma gibi bir kavramsal zeminden hareketle, Arendt’in düşüncelerinin ekolojik aidiyet fikriyle ayrıştığı ve bu fikre sunabileceği katkılar incelenmiştir. Arendt’in ortaya koyduğu, bireyin kamusal alanda eyleme geçmesiyle anlam kazanan politik sorumluluk tanımından hareketle ekolojik aidiyetin güçlendirilmesine nasıl bir katkı sunulabileceği tartışılmıştır. Buna göre, Arendt’in felsefesinin tahakküm edici bir antroposentrik düşünceye de radikal bir biyomerkezciliğe de mesafeli olacağı, ancak bu iki uç arasında gerilimli bir konumda olduğu ortaya konulmuştur. Arendt’in kavramları ile ekolojik aidiyet tartışmaları, birbirini karşılıklı olarak genişleterek çağımızın ekolojik krizlerini düşünmek için verimli bir zemin sunmaktadır. Böylece onun felsefesi insanın merkezdeki konumunu sürdüren ancak onu mutlaklaştırmayan; doğayı özne olarak görmeyen ancak onu araçsallaştırmayan özgün bir pozisyon olarak değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Ekolojik aidiyet , Hannah Arendt , doğa , dünya ve yeryüzü , eylem

The Construction of Ecological Belonging in Hannah Arendt's Philosophy

https://izlik.org/JA24JT97KR

Öz

This study examines whether Hannah Arendt's philosophy contains an ecological idea. According to Arendt, with the modern era, humanity’s distancing from both the earth and the common world signifies both a political and an existential rupture. Technological developments, scientific advances, and subsequently the totalitarianism that emerged during this period brought about a significant change in humanity’s approach to the environment in which it lives. The effects of this change can be observed in humanity’s withdrawal from the public sphere and in individuals trapped in the production–consumption cycle. Arendt, who criticized modern science for objectifying nature and making it “understandable” through mathematical and experimental analysis, did not directly address the destruction of nature in her discussions. For Arendt, protecting nature—which is not a subject of the political sphere and action—is important only insofar as it serves to protect the human artifice. Yet this protection does not indicate a utilitarian attitude based on consumption of nature, but rather a form of loving care. Despite the anthropocentric tendency in her thought, this article asks how Arendt can contribute to the notion of ecological belonging, understood as individuals or groups perceiving themselves as part of the ecological whole. The article discusses the idea that Arendt’s philosophy proposes a political ground that seeks to preserve the boundaries of the human condition, rather than a type of anthropocentrism that reflects a wholly instrumentalized idea of nature. To this end, her thoughts are examined in relation to the idea of ecological belonging and the contributions they can make to it, based on a conceptual framework including concepts such as world–earth, responsibility, animal laborans, rootlessness, and worldlessness. Based on Arendt’s definition of political responsibility, which gains meaning through the individual’s action in the public sphere, the discussion focuses on how this could contribute to strengthening ecological belonging. Accordingly, it is argued that Arendt’s philosophy maintains a distance from both dominant anthropocentric thinking and radical biocentrism, while occupying a tense position between these two extremes. Arendt’s concepts and ecological belonging mutually expand each other, providing a fertile ground for reflecting on today’s ecological crises. Thus, her philosophy is evaluated as an original stance that sustains the centrality of humans without absolutizing it, and that does not view nature as a subject but also does not instrumentalize it.

Anahtar Kelimeler

Ecological belonging , Hannah Arendt , nature , world and earth distinction , action

Kaynakça

• Abram, D. (1997a). The Spell of the Sensuous: Perception and Language in a More-Than-Human World. New York: Vintage.
• Abram, D. (1997b). The Spell of the Sensuous: Perception and Language in a More-than-human World. Vintage Series. Vintage Books.
• Allen, K. A., Kern, M. L., Rozek, C. S., McInerney, D. M. ve Slavich, G. M. (2021). Belonging: A review of conceptual issues, an integrative framework, and directions for future research. Australian Journal of Psychology, 73(1), 87-102. doi:10.1080/00049530.2021.1883409
• Arendt, H. (1961). Between past and future: Eight exercises in political thought. New York: Penguin Classics.
• Arendt, H. (1971). Thinking and moral considerations: A lecture. Social research, 417-446.
• Arendt, H. (1994). İnsanlık durumu. (B. S. Şener, Çev.). İstanbul: İletişim.
• Arendt, H. (1998). The Human condition. Chicago: University of Chicago Press.
• Arendt, H. (2014). Totalitarizmin Kaynakları 3: Totalitarizm. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Arendt, H. (2018a). Zihnin Yaşamı. (İ. Ilgar, Çev.). Seçme Eserler 9. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Arendt, H. (2018b). Thinking without a banister: Essays in understanding, 1953-1975. Knopf Doubleday Publishing Group.
• Aristotle ve Lord, C. (2013). Aristotle’s politics. Chicago: The University of Chicago Press.
• Aydın, A. (2020). Merleau-Ponty’nin bedenlenme fenomenolojisi bilinç ve beden bütünlüğü. Kilikya Felsefe Dergisi, (1), 77-90.
• Bauman, Z. (1998). Globalization: The human consequences. Columbia University Press.
• Bauman, Z. (2018). Liquid modernity. Cambridge: Polity Press.
• Baumeister, R. F. ve Leary, M. R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychological bulletin, 117(3), 497-529. doi:10.1037/0033-2909.117.3.497
• Berktay, F. (2016). Dünyayı bugünde sevmek: Hannah Arendt’in politika anlayışı. İstanbul: Metis Yayıncılık.
• Birmingham, P. (2006). Hannah Arendt and human rights. Indiana University Press. doi:10.2307/j.ctv2wn4cfg
• Bookchin, M. (1982). The ecology of freedom. New Dimensions Foundation Naperville.
• Bowlby, J. (1969). Attachment and loss: Attachment. Basic Books.
• Brennan, A. ve Lo, N. Y. S. (2024). Environmental ethics. E. N. Zalta ve U. Nodelman (Der.), içinde, The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Metaphysics Research Lab, Stanford University.
• Butler, C. D., Bowles, D. C., McIver, L. ve Page, L. (2014). Mental health, cognition and the challenge of climate change. Colin Butler ve Kerryn Higgs (Der.), içinde, Climate change and global health (s. 251-259). CABI Books. doi:10.1079/9781780642659.0251
• Canovan, M. (1992). Hannah Arendt: A reinterpretation of her political thought. Cambridge University Press.
• Celidwen, Y. ve Keltner, D. (2023). Kin relationality and ecological belonging: A cultural psychology of Indigenous transcendence. Frontiers in Psychology, 14. doi:10.3389/fpsyg.2023.994508
• Choenarom, C., Williams, R. A. ve Hagerty, B. M. (2005). The role of sense of belonging and social support on stress and depression in individuals with depression. Archives of Psychiatric Nursing, 19(1), 18-29. doi:10.1016/j.apnu.2004.11.003
• Clayton, S. (2003). Environmental identity: A conceptual and an operational definition. S. Clayton ve S. Opotow (Der.), içinde, Identity and the Natural Environment: The Psychological Significance of Nature (s. 0). The MIT Press. doi:10.7551/mitpress/3644.003.0005
• Clayton, S. (2020). Climate anxiety: Psychological responses to climate change. Journal of Anxiety Disorders, 74, 102263. doi:10.1016/j.janxdis.2020.102263
• Coates, P. (2013). Nature: Western attitudes since ancient times. John Wiley & Sons.
• Cornwell, E. Y. ve Waite, L. J. (2009). Social disconnectedness, perceived isolation, and health among older adults∗. Journal of Health and Social Behavior, 50(1), 31-48. doi:10.1177/002214650905000103
• Coşkun, B. (2015). Hannah Arendt’te dünya kavramı ve Amor Mundi. (Yayımlanmamış phd thesis). Maltepe University (Turkey).
• Devall, B. ve Sessions, G. (1999). Deep ecology (Nachdr.). Salt Lake City, Utah: Smith.
• Durkheim, E. (2005). Suicide: A study in sociology. Routledge.
• Esgün, T. G. (2022). Tinin felaketleri: Hegel ve antroposen/kapitalosen tartışmaları. Vira Verita E-Journal: Interdisciplinary Encounters, (15), 27-56.
• Foster, J. B. (2022). Capitalism in the anthropocene: Ecological ruin or ecological revolution. NYU Press.
• Frankl, V. E. (2019). İnsanın anlam arayışı (Ö. Yılmaz, Çev.). İstanbul: Okuyan Us.
• Fromm, E. (2015). Özgürlükten kaçış: Faşizm, demokrasi ve özgürlük üzerine. Say Yayınları.
• Hall, S. (1990). Cultural identity and aiaspora: Identity: Community, culture, difference. Lawrence and Wishart.
• Hayes, K., Blashki, G., Wiseman, J., Burke, S. ve Reifels, L. (2018). Climate change and mental health: Risks, impacts and priority actions. International Journal of Mental Health Systems, 12(1), 28. doi:10.1186/s13033-018-0210-6
• Heidegger, M. (2017). The origin of the work of art. (J. Young ve K. Haynes, Der.), içinde, Martin Heidegger: Off the Beaten Track (ss. 40-45). Routledge.
• Kimmerer, R. W. (2013). Braiding sweetgrass: Indigenous wisdom, scientific knowledge and the teachings of plants. Milkweed Editions.
• Kovel, J. (2002). The enemy of nature: The end of capitalism or the end of the world? Fernwood Publishing Limited.
• Lee, H., Calvin, K., Dasgupta, D., Krinner, G., Mukherji, A., Thorne, P., Barret, K. (2023). IPCC, 2023: Climate Change 2023: Synthesis Report, Summary for Policymakers. Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Core Writing Team, H. Lee and J. Romero (eds.)]. IPCC, Geneva, Switzerland. doi:10.59327/IPCC/AR6-9789291691647.001
• Lévinas, E. (1998). Otherwise than being, or, beyond essence. Duquesne University Press.
• Lévinas, E. (2012). Totality and infinity: An essay on exteriority. Springer Science & Business Media.
• Loidolt, S. (2017). Phenomenology of plurality: Hannah Arendt on political intersubjectivity. New York: Routledge.
• Maiteny, P. (2012). Longing to be human: Evolving ourselves in healing the earth. Mary-Jayne Rust ve Nick Totton (Der.), içinde, Vital Signs. Routledge.
• Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review, 50(4), 370-396. doi:10.1037/h0054346
• Mayer, F. S. ve Frantz, C. M. (2004). The connectedness to nature scale: A measure of individuals’ feeling in community with nature. Journal of Environmental Psychology, 24(4), 503-515. doi:10.1016/j.jenvp.2004.10.001
• Merleau-Ponty, M. (1962). Phenomenology of perception. Routledge.
• Merleau-Ponty, M. (2013). Phenomenology of perception. London: Routledge. doi:10.4324/9780203720714
• Mies, M. ve Shiva, V. (1993). Ecofeminism. Fernwood Publications.
• Moore, J. W. (2016). Introduction- Anthropocene or capitalocene?: Nature, history, and the crisis of capitalism. Jason W. Moore (Der.), içinde, Anthropocene or capitalocene? Nature, history, and the crisis of capitalism (ss. 1-13). Pm Press.
• Naess, A. (2003). The deep ecology movement: some philosophical aspects. Environmental Ethics: An Anthology, 262-274.
• Nations, U. (2017). World population prospects: The 2017 revision, key findings and advance tables. New York: United Nations.
• Ott, P. (2009). World and earth: Hannah Arendt and the human relationship to nature. Ethics, Place & Environment, 12(1), 1-16. doi:10.1080/13668790902752999
• Platon. (2017). Devlet. (S. Eyüboğlu ve M. A. Cimcoz, Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Plumwood, V. (1994). Feminism and the mastery of nature. London: Routledge.
• Relph, E. (2008). Place and placelessness. Pion.
• Rousseau, J.-J. (2006). Toplum sözleşmesi. (V. Günyol, Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
• Schwartz, B. (1987). The Battle for human nature: Science, morality and modern life. Norton.
• Tajfel, H. ve Turner, J. C. (2004). The social identity theory of intergroup behavior. Political psychology: Key readings (s. 293). New York, NY, US: Psychology Press. doi:10.4324/9780203505984-16
• Toker, N. (2005). İnsan olmayan varlıklara karşı sorumluluk: Etik mi politik mi? Birikim Dergisi, (195), 11-15.
• Tönnies, F. (2019). Cemaat ve cemiyet. İstanbul: Vakıfbank Kültür Yayınları.
• Uçar, Ö. (2023). İnsan merkezcilik temelinde iklim krizini anlamak. E. Cengiz ve C. A. Cengiz (Der.), içinde, İklim Krizi Üzerine Felsefi Yaklaşımlar (ss. 231-258). Ankara: Nobel Bilimsel Eserler.
• Voice, P. (2013). Consuming the world: Hannah Arendt on politics and the environment. Journal of International Political Theory, 9(2), 178-193. doi:10.3366/jipt.2013.0054
• Waterfield, R. (2000). The first philosophers: The presocratics and sophists. Oxford University Press, UK.
• Yağanak, E. ve Önkal, G. (2005). Çevre etiği. Felsefe ansiklopedisi. Ankara: Babil Yayınları.
• Yuval-Davis, N. (2006). Belonging and the politics of belonging. Patterns of prejudice, 40(3), 197-214.