The Overflow of Millennia: The Anthropocene, Monocultures, and Transcending Disciplines

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 2, 268 - 288, 19.01.2026

Barış Onur Örs

https://izlik.org/JA33UM64AF

Öz

This article focuses on how knowledge production processes and the position of the researcher must be transformed within the context of Anthropocene debates. Conceptualized as a "overflow of millennia," in this article the Anthropocene is analyzed through the monocultural structures observed in agricultural and industrial systems. To confront this "overflow," the study emphasizes the necessity of transforming the monocultural character of knowledge production systems, including scientific knowledge. Finally, a discussion is conducted on the ecological transformation of knowledge, accompanied by the views of various researchers through concepts such as transdisciplinarity, participatory science, and action research. The paper draws attention to the complex, multi-layered, and relational structures of the crises inherent to the Anthropocene —such as climate change, biodiversity loss, resource depletion, and increasing social injustices—and emphasizes the need for a multi-dimensional transformation, ranging from scientific knowledge production to scientific ethics, and from the position of the researcher to knowledge systems, in order to face these multiple crises.

Anahtar Kelimeler

anthropocene , monoculture , transdisciplinarity , epistemic monoculture , epistemic diversity

Binlerce Yılın Taşması: Antroposen, Monokültürler ve Disiplinleri Aşmak

https://izlik.org/JA33UM64AF

Öz

Bu makale Antroposen tartışmaları bağlamında bilgi üretim süreçlerinin ve araştırmacının konumunun nasıl dönüştürülmesi gerektiğine odaklanmaktadır. Makale boyunca “binlerce yılın taşması” olarak konumlandırılan Antroposen kavramı, tarımsal ve endüstriyel sistemlerde görülen monokültürel yapılar üzerinden anlaşılmaya çalışılmış ve bu “taşkın”la yüzleşebilmek için, bilimsel bilgi üretimi de dahil olmak üzere bilgi üretim sistemlerinin monokültürel karakterinin dönüştürülmesi gerekliliği vurgulanmıştır. Ve nihayetinde bilginin ekolojik dönüşümü için; transdisiplinerlik, katılımcı bilim, eylem araştırması gibi kavramlar üzerinden farklı araştırmacıların görüşleri eşliğinde bir tartışma yürütülmüştür. Makalede Antroposen’e içkin krizlerin –iklim değişikliği, biyoçeşitlilik kaybı, kaynakların tükenişi ve artan toplumsal adaletsizlikler- karmaşık, çok katmanlı ve ilişkisel yapılarına dikkat çekilmekte; bu çoklu krizlerle yüzleşebilmek için bilimsel bilgi üretiminden bilimsel etik anlayışına, araştırmacının konumundan bilgi sistemlerine kadar çok boyutlu bir dönüşüm ihtiyacı vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

antroposen , monokültür , transdisiplinerlik , bilgi monokültürleri , epistemik çoğulluk

Teşekkür

Beni bu makale için teşvik eden Ege Üniversitesi Antroposen Araştırma Grubu (ANTROG) üyelerine teşekkürü borç bilirim.

Kaynakça

• Alain, H. (2017) Control: the extractive ecology of corn monoculture, Cultural Studies, 31, 2-3, 232-252, DOI: 10.1080/09502386.2017.1303427
• Altieri, M., A. (1983). The question of small farm development: Who teaches whom? Agriculture, Ecosystems & Environment. 9 (4), 401-405, https://doi.org/10.1016/0167-8809(83)90024-5.
• Besky, S. (2017). "Monoculture." Theorizing the Contemporary, Fieldsights, June 28. https://culanth.org/fieldsights/monoculture
• Brauch, H. G. (2025). The Anthropocene: Politik–Economics–Society–Science, 35. Springer Nature. https://doi.org/10.1007/978-3-031-71807-6
• Brouwers, J. (2024). Accommodating refugee students, Science in action or activist science., Wageningen University and Research, 7-10. doi.org/10.18174/658609
• Chakrabarty, D. (2009). The climate of history: Four theses. Critical Inquiry, 35 (2), 197-222. https://doi.org/10.1086/596640
• Christmann, S. (2024). Adapt research to the Anthropocene, Anthropocene, 48, 100455, https://doi.org/10.1016/j.ancene.2024.100455.
• Chungyalpa, D., Gauthier, P.E., Goldman, R.I. et al. (2025). A Framework for Deep Resilience in the Anthropocene. Humanist Manag J 10, 49-64. https://doi.org/10.1007/s41463-024-00195-7
• Crutzen, P. J., & Stoermer, E. F. (2000). The “Anthropocene”. IGBP Global Change Newsletter, 41, 17–18.
• Çilingiroğlu, Ç. (2023). Dirime ve yıkıma disiplinler ötesi bir bakış. Çalışma Grubu Sonuç Metni. www.antrog.net
• Çilingiroğlu, Ç. ve Albayrak, M. B. (2022). Yol ayrımları: Antroposen’den çıkış üzerine bir deneme. Livera Yayınevi.
• De Haas, W. (2024). Any ideals left? Towards an ontology of action research, Science in action or activist science. Wageningen University and Research, 51-62.. doi.org/10.18174/658609
• De Jesus, Prentiss & Dardeniz, Gonca. (2015). Antik madencilik hakkında arkeolojik ve jeolojik görüşler. Maden Tetkik ve Arama Dergisi. 10.19076/mta.93085
• DeLoughrey, M. (2025). Antroposen alegorileri. (Y. Çıracı, Çev.), Livera Yayınevi.
• Descola, P. (2012). Beyond nature and culture: Forms of attachment. HAU: Journal of Ethnographic Theory, 2 (1), 447–471.
• During, R. (2024). Science in action or activist science., Wageningen University and Research, 5-7. doi.org/10.18174/658609
• Edgeworth, M., Richter, D. De B., Waters, C. N., Haff, P., Neal, C., & Price, S. J. (2015). Diachronous beginnings of the Anthropocene: The lower bounding surface of anthropogenic deposits. Anthropocene Review, 2 (1), 33–58. https://doi.org/10.1177/2053019614565394
• Franco, S., Pancino, B., Martella, A., De Gregorio, T. (2022). Assessing the Presence of a Monoculture: From Definition to Quantification. Agriculture 2022, 12, 1506. https://doi.org/10.3390/
• Fraser, N. (2022). Sermayenin iklimleri, Didem Bayındır ve Mine Yıldırım (Der.), içinde, Ekoloji: bir arada yaşamın geleceği (s. 47-90). İstanbul: Tellekt.
• Freire, P. (1968) Pedagogy of the Oppressed, New York: The Seabury Press.
• Haraway, Donna. (2015). Anthropocene, capitalocene, plantationocene, chthulucene: Making kin. Environmental Humanities. 6, 159-165. 10.1215/22011919-3615934.
• Hickel, J. (2020). Çoğu zarar azı karar: Dünyayı küçülme kurtaracak. (D. Keskin, Çev.), İstanbul: Metis Yayınları.
• Kayal, E., Rochange, S. (2023) Symbiosis research in the anthropocene: science as usual in unusual times? Symbiosis 89, 157–162. https://doi.org/10.1007/s13199-022-00892-7
• Latour, B. (1996). On actor-network theory: A few clarifications. Soziale Welt, 47 (4), 369–381. http://www.jstor.org/stable/40878163
• Latour, B. (2011). Drawing things together. 10.1002/9780470979587.ch9.
• Latour, B. (2017). Facing gaia: Eight lectures on the new climatic regime. Polity Press.
• Leff, Enrique. (2004). Racionalidad ambiental y diálogo de saberes. Significancia y sentido en la construcción de un futuro sustentable. Polis. Revista Latinoamericana, 7, 1–29.
• Lineweaver, C. and Chopra, A. (2019). The biological overview effect: Our place in nature. Journal of Big History.
• Lovelock, J. (1979). Gaia: A new look at life on earth. Oxford University Press.
• Malm, A. (2018). The progress of this storm: Nature and society in a warming world. Verso Books.
• Mazzocchi F. (2019). Scientific research across and beyond disciplines: Challenges and opportunities of interdisciplinarity. EMBO Rep. 2019, 20 (6), e47682. doi: 10.15252/embr.201947682.
• Moore, J. W. (2015). Capitalism in the web of life: Ecology and the accumulation of capital. Verso Books.
• Morton, T. (2013). Hyperobjects: Philosophy and ecology after the end of the world. University of Minnesota Press.
• Oğuzhan, Ö. (2023). Halının altından: İnsan çağında neyi ve ne için sürdürmek, (Özlem Oğuzhan (ed.), içinde, Antroposen atık sürdürülebilirlik: halının altındakiler (s. 9-18). İstanbul: İstanbul Medeniyet Üniversitesi Yayınları.
• Örs, B. O. (2023). Antroposen’e yerelden bakmak. Arkeoduvar, (12), 60.
• Örs, B. O. (2025). Bilmenin başka biçimleri. Gazete Duvar. https://www.gazeteduvar.com.tr/bilmenin-baska-bicimleri-haber-1754665
• Özden, F. (2023). Modern” tarımı yoldan çıkarmaya yönelik bir çağrı: Agroekoloji, Arkeoduvar, (12), 97-108.
• Özşeker, F., Ö. (2024). Ormanı planlamak: Planlama aklının bir eleştirisi. İstanbul: Metis Yayınları.
• Rist, S. ve Zimmerman, A. (2004). International Conference “Bridging Epistemologies”. Millennium Assessment. 17-20. March, 2004 Alexandria, Egypt.
• Santos, B. de S. (2014). Epistemologies of the South: Justice against epistemicide . Routledge.
• Scott, J. C. (1998). Seeing like a state. Yale University Press.
• Shiva, V. (1993). Monocultures of the mind. The Trumpeter, 10 (4). https://trumpeter.athabascau.ca/index.php/trumpet/article/view/358
• Smith, C. et al. (2024). Climate Indicator/data: Indicators of Global Climate Change 2023 revision. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.11388387.
• Solomon, M. (2006). Episteme: A Journal of Social Epistemology, Volume 3, Issue 1-2, 2006, pp. 23-36
• Strauss, L. C. (1994) Yaban düşünce, (T. Yücel, Çev.), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Şahin, Ü. (2022). İklim krizine kavramsal bir giriş. Didem Bayındır ve Mine Yıldırım (Der.), içinde, Ekoloji: bir arada yaşamın geleceği (s. 17-46). İstanbul: Tellekt.
• Torres, M. E. M. and Rosset, P. M. (2014) Diálogo de saberes in La Vía Campesina: food sovereignty and agroecology, Journal of Peasant Studies, 41 (6), 979-997, DOI: 10.1080/03066150.2013.872632
• Tsing, A. L. (2023). Dünyanın sonundaki mantar: Kapitalizmin enkazlarında yaşam imkânı üzerine. (E. Gökyaran, Çev.), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Van Dam, R. (2024). Being humble: View on attitude researcher towards a just and nature positive society. Science in action or activist science. Wageningen University and Research. 13-17. doi.org/10.18174/658609
• Waters, H. (2016). Where in the world is the Anthropocene. Smithsonian Magazine. Retrieved from https://www.smithsonianmag.com/science-nature/age-humans-living-anthropocene-180952866/
• Weizsäcker, E. U. von. (2024). Towards a New Enlightenment for the Anthropocene. içinde, H. G. Brauch (Ed.), The anthropocene: Politik–economics–society–science. Springer Nature.
• White, F. (2014). The overview effect: Space exploration and human evolution. American Institute of Aeronautics and Astronautics, Reston.
• Yalçın, Ü. (2016). Anadolu madencilik tarihine toplu bir bakış. MT Bilimsel, (9), 3-13.
• Zalasiewicz, J., Waters, C. N., Ellis, E. C., Head, M. J., Vidas, D., Steffen, W., et al. (2021). The anthropocene: Comparing its meaning in geology (chronostratigraphy) with conceptual approaches arising in other disciplines. Earth's Future, 9, e2020EF001896. https://doi.org/10.1029/2020EF001896