TR
EN
Gayrimüslim Osmanlı Askerlerine Yönelik Bir Zorunlu Çalışma Biçimi Olarak Birinci Dünya Savaşı’nda “Amele Taburları”
Öz
Zorunlu çalışma, güç ve iktidar ilişkilerinin biçimsel yapısını ve içeriğini yansıtması
açısından insanlık tarihinin en köklü olgularından birisidir. Her ne kadar günümüz
koşullarında bir suç unsuru gibi algılansa da geçmişte iktidara malik olanlar, sermaye
sahipleri ve devletler tarafından sıklıkla uygulanmıştır. Diğer yandan, devletlerin bu
konuda rıza üretme ve meşruiyet sağlama noktasında elinin hâlâ çok güçlü olduğu
da vurgulanmalıdır.
Bu çalışmada, Osmanlı İmparatorluğu’nun daha önceki dönemlerinde de hayata
geçirilen ancak Birinci Dünya Savaşı’ndaki uygulanma biçimi hayli tartışmalı
olan Amele Taburları konusu zorunlu çalışma bağlamında ele alınacaktır. Savaş
durumunda, bir tür geri hizmet birliği rolü üstlenerek düzenli orduya destek
olmaları amacıyla kurulan bu taburlar, özellikle Birinci Dünya Savaşı’nda büyük
ölçüde silahsızlandırılmış gayrimüslim askerlerden oluşturulmuş ve bu asker işçiler
oldukça zorlu koşullarda zorunlu hizmete tabi tutulmuşlardır. Nitekim, bu çalışma
açısından önem taşıyan noktalardan biri Amele Taburları’nın geçmiş dönemlerde
üstlendiği rol değil, Osmanlı’nın son döneminde ne türden bir amaca hizmet etmek
üzere kurulmuş olduğudur.
Ermeni Tehcirindeki rolü nedeniyle oldukça tartışmalı bir konu olan Amele Taburları,
Türkiye’de üzerine çok fazla çalışılmamış olmasına rağmen oldukça dikkat çekici
bir konudur. Balkan Savaşları’nda alınan yenilginin yarattığı hayâl kırıklığı ve aynı
dönemde hız kazanan milliyetçilik akımlarının bir tehdit olarak algılanması Osmanlı
Devleti’nin Amele Taburları’nı önceki dönemlerden farklı bir amaçla, bir tür etnik
denetim aracı olarak kullanmasına neden olmuştur. Mevzu bahis denetime sadece
Ermenilerin değil Rumların, Yahudilerin ve diğer gayrimüslim unsurların da dâhil
edildiğini ilave etmek gerekir. Uygulama bir yönüyle uluslaşma projesinin bir
yansımasıdır. Diğer yandan, bu durum Müslüman Türk unsurların bu taburlarda
hiç bulunmadığı anlamına da gelmemektedir. Taburların büyük kısmında, sayısal
olarak gayrimüslimlerin altında olsa da Müslüman Türkler de bulunmuştur. Ancak
askerlik çağındaki Osmanlı nüfusunun büyük bir bölümü zorunlu askerlik hizmetinde
olduğundan Birinci Dünya Savaşı döneminde Amele Taburları’nda bulunan Müslüman Türklerin taburlarda zorunlu çalışmaya tabi tutulan gayrimüslim nüfus
kadar genç olmadığı sonucuna kolaylıkla varılabilir.
Bu çalışmayla amaçlanan hem literatürde konuyla ilgili eksikliği gidermek hem
de tarihsel bir olguya sosyal politika perspektifi üzerinden teorik bir temel
kazandırmaktır. Genellikle tarihçilerin üzerine çalıştığı bir konuyu sosyal politika
literatüründe tartışma konusu yapmak da diğer bir amaçtır. Konunun zorunlu
çalışma ekseninde tartışılması ve Amele Taburları’nın çalışma koşullarının özel
olarak vurgulanması da bu yüzdendir. Sonuç olarak, Amele Taburları’nın varoluş
koşulları, faaliyetleri ve çalışma biçimleri despotik emek rejimlerinin nitelikleri
hakkında da bir şeyler söylemektedir. Bu nedenle, çalışmada Amele Taburları’nın
mümkün olduğunca disiplinler arası bir yaklaşımla tartışılması amaçlanmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aaronsohn A (2003). Türk Ordusuyla Filistin’de: Bir Yahudi Askerin 1. Dünya Savaşı Notları. Çev. N Alkan, İstanbul: Selis Kitaplar.
- Abramson G (2012). Haim Nahmias and the Labour Battallions: A Diary of Two Years in the First World War. Jewish Culture and History, 14(1), 18-32.
- Akar R (2009). Başkale Yolcuları: Varlık Vergisi ve Çalışma Kampları. İstanbul: Doğan Kitap.
- Akçura Y (1995). Üç Tarz-ı Siyaset. Hazırlayan. R Duymaz, İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
- Akkuş Y ve Yıldırım K (2017). Dünyada ve Osmanlı’da Zorunlu Çalıştırma: ‘Amele-i Mükellefe’ Uygulaması ve Tarihsel Gelişimi. Çalışma ve Toplum, 2, 507-546.
- Aktar A (2021). Varlık Vergisi ve Türkleştirme Politikaları. İstanbul: Aras Yayıncılık.
- Allain J (2018). What Is Forced Labour? A Practical Guide for Humanities and Social Research. İçinde: Genevieve Lebaron (der), Researching Forced Labour in the Global Economy: Methodological Challenges and Advances, Oxford University Press, 79-93.
- Angrick A (2004). Forced Labour Along the Straße der SS, Forced and Slave Labour in Nazi-Dominated Europe Symposium Presentation. Washington: Center for
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Siyaset Bilimi (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
17 Aralık 2025
Gönderilme Tarihi
22 Eylül 2025
Kabul Tarihi
21 Kasım 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 49 Sayı: 4
APA
Zorlu Günok, M. (2025). Gayrimüslim Osmanlı Askerlerine Yönelik Bir Zorunlu Çalışma Biçimi Olarak Birinci Dünya Savaşı’nda “Amele Taburları”. Mülkiye Dergisi, 49(4), 758-787. https://doi.org/10.25064/mulkiye.1788921
AMA
1.Zorlu Günok M. Gayrimüslim Osmanlı Askerlerine Yönelik Bir Zorunlu Çalışma Biçimi Olarak Birinci Dünya Savaşı’nda “Amele Taburları”. Mülkiye Dergisi. 2025;49(4):758-787. doi:10.25064/mulkiye.1788921
Chicago
Zorlu Günok, Mihrican. 2025. “Gayrimüslim Osmanlı Askerlerine Yönelik Bir Zorunlu Çalışma Biçimi Olarak Birinci Dünya Savaşı’nda ‘Amele Taburları’”. Mülkiye Dergisi 49 (4): 758-87. https://doi.org/10.25064/mulkiye.1788921.
EndNote
Zorlu Günok M (17 Aralık 2025) Gayrimüslim Osmanlı Askerlerine Yönelik Bir Zorunlu Çalışma Biçimi Olarak Birinci Dünya Savaşı’nda “Amele Taburları”. Mülkiye Dergisi 49 4 758–787.
IEEE
[1]M. Zorlu Günok, “Gayrimüslim Osmanlı Askerlerine Yönelik Bir Zorunlu Çalışma Biçimi Olarak Birinci Dünya Savaşı’nda ‘Amele Taburları’”, Mülkiye Dergisi, c. 49, sy 4, ss. 758–787, Ara. 2025, doi: 10.25064/mulkiye.1788921.
ISNAD
Zorlu Günok, Mihrican. “Gayrimüslim Osmanlı Askerlerine Yönelik Bir Zorunlu Çalışma Biçimi Olarak Birinci Dünya Savaşı’nda ‘Amele Taburları’”. Mülkiye Dergisi 49/4 (17 Aralık 2025): 758-787. https://doi.org/10.25064/mulkiye.1788921.
JAMA
1.Zorlu Günok M. Gayrimüslim Osmanlı Askerlerine Yönelik Bir Zorunlu Çalışma Biçimi Olarak Birinci Dünya Savaşı’nda “Amele Taburları”. Mülkiye Dergisi. 2025;49:758–787.
MLA
Zorlu Günok, Mihrican. “Gayrimüslim Osmanlı Askerlerine Yönelik Bir Zorunlu Çalışma Biçimi Olarak Birinci Dünya Savaşı’nda ‘Amele Taburları’”. Mülkiye Dergisi, c. 49, sy 4, Aralık 2025, ss. 758-87, doi:10.25064/mulkiye.1788921.
Vancouver
1.Mihrican Zorlu Günok. Gayrimüslim Osmanlı Askerlerine Yönelik Bir Zorunlu Çalışma Biçimi Olarak Birinci Dünya Savaşı’nda “Amele Taburları”. Mülkiye Dergisi. 17 Aralık 2025;49(4):758-87. doi:10.25064/mulkiye.1788921