Araştırma Makalesi

Gayrimüslim Osmanlı Askerlerine Yönelik Bir Zorunlu Çalışma Biçimi Olarak Birinci Dünya Savaşı’nda “Amele Taburları”

Cilt: 49 Sayı: 4 17 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Gayrimüslim Osmanlı Askerlerine Yönelik Bir Zorunlu Çalışma Biçimi Olarak Birinci Dünya Savaşı’nda “Amele Taburları”

Öz

Zorunlu çalışma, güç ve iktidar ilişkilerinin biçimsel yapısını ve içeriğini yansıtması açısından insanlık tarihinin en köklü olgularından birisidir. Her ne kadar günümüz koşullarında bir suç unsuru gibi algılansa da geçmişte iktidara malik olanlar, sermaye sahipleri ve devletler tarafından sıklıkla uygulanmıştır. Diğer yandan, devletlerin bu konuda rıza üretme ve meşruiyet sağlama noktasında elinin hâlâ çok güçlü olduğu da vurgulanmalıdır. Bu çalışmada, Osmanlı İmparatorluğu’nun daha önceki dönemlerinde de hayata geçirilen ancak Birinci Dünya Savaşı’ndaki uygulanma biçimi hayli tartışmalı olan Amele Taburları konusu zorunlu çalışma bağlamında ele alınacaktır. Savaş durumunda, bir tür geri hizmet birliği rolü üstlenerek düzenli orduya destek olmaları amacıyla kurulan bu taburlar, özellikle Birinci Dünya Savaşı’nda büyük ölçüde silahsızlandırılmış gayrimüslim askerlerden oluşturulmuş ve bu asker işçiler oldukça zorlu koşullarda zorunlu hizmete tabi tutulmuşlardır. Nitekim, bu çalışma açısından önem taşıyan noktalardan biri Amele Taburları’nın geçmiş dönemlerde üstlendiği rol değil, Osmanlı’nın son döneminde ne türden bir amaca hizmet etmek üzere kurulmuş olduğudur. Ermeni Tehcirindeki rolü nedeniyle oldukça tartışmalı bir konu olan Amele Taburları, Türkiye’de üzerine çok fazla çalışılmamış olmasına rağmen oldukça dikkat çekici bir konudur. Balkan Savaşları’nda alınan yenilginin yarattığı hayâl kırıklığı ve aynı dönemde hız kazanan milliyetçilik akımlarının bir tehdit olarak algılanması Osmanlı Devleti’nin Amele Taburları’nı önceki dönemlerden farklı bir amaçla, bir tür etnik denetim aracı olarak kullanmasına neden olmuştur. Mevzu bahis denetime sadece Ermenilerin değil Rumların, Yahudilerin ve diğer gayrimüslim unsurların da dâhil edildiğini ilave etmek gerekir. Uygulama bir yönüyle uluslaşma projesinin bir yansımasıdır. Diğer yandan, bu durum Müslüman Türk unsurların bu taburlarda hiç bulunmadığı anlamına da gelmemektedir. Taburların büyük kısmında, sayısal olarak gayrimüslimlerin altında olsa da Müslüman Türkler de bulunmuştur. Ancak askerlik çağındaki Osmanlı nüfusunun büyük bir bölümü zorunlu askerlik hizmetinde olduğundan Birinci Dünya Savaşı döneminde Amele Taburları’nda bulunan Müslüman Türklerin taburlarda zorunlu çalışmaya tabi tutulan gayrimüslim nüfus kadar genç olmadığı sonucuna kolaylıkla varılabilir. Bu çalışmayla amaçlanan hem literatürde konuyla ilgili eksikliği gidermek hem de tarihsel bir olguya sosyal politika perspektifi üzerinden teorik bir temel kazandırmaktır. Genellikle tarihçilerin üzerine çalıştığı bir konuyu sosyal politika literatüründe tartışma konusu yapmak da diğer bir amaçtır. Konunun zorunlu çalışma ekseninde tartışılması ve Amele Taburları’nın çalışma koşullarının özel olarak vurgulanması da bu yüzdendir. Sonuç olarak, Amele Taburları’nın varoluş koşulları, faaliyetleri ve çalışma biçimleri despotik emek rejimlerinin nitelikleri hakkında da bir şeyler söylemektedir. Bu nedenle, çalışmada Amele Taburları’nın mümkün olduğunca disiplinler arası bir yaklaşımla tartışılması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Aaronsohn A (2003). Türk Ordusuyla Filistin’de: Bir Yahudi Askerin 1. Dünya Savaşı Notları. Çev. N Alkan, İstanbul: Selis Kitaplar.
  2. Abramson G (2012). Haim Nahmias and the Labour Battallions: A Diary of Two Years in the First World War. Jewish Culture and History, 14(1), 18-32.
  3. Akar R (2009). Başkale Yolcuları: Varlık Vergisi ve Çalışma Kampları. İstanbul: Doğan Kitap.
  4. Akçura Y (1995). Üç Tarz-ı Siyaset. Hazırlayan. R Duymaz, İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
  5. Akkuş Y ve Yıldırım K (2017). Dünyada ve Osmanlı’da Zorunlu Çalıştırma: ‘Amele-i Mükellefe’ Uygulaması ve Tarihsel Gelişimi. Çalışma ve Toplum, 2, 507-546.
  6. Aktar A (2021). Varlık Vergisi ve Türkleştirme Politikaları. İstanbul: Aras Yayıncılık.
  7. Allain J (2018). What Is Forced Labour? A Practical Guide for Humanities and Social Research. İçinde: Genevieve Lebaron (der), Researching Forced Labour in the Global Economy: Methodological Challenges and Advances, Oxford University Press, 79-93.
  8. Angrick A (2004). Forced Labour Along the Straße der SS, Forced and Slave Labour in Nazi-Dominated Europe Symposium Presentation. Washington: Center for

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Siyaset Bilimi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

17 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

22 Eylül 2025

Kabul Tarihi

21 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 49 Sayı: 4

Kaynak Göster

APA
Zorlu Günok, M. (2025). Gayrimüslim Osmanlı Askerlerine Yönelik Bir Zorunlu Çalışma Biçimi Olarak Birinci Dünya Savaşı’nda “Amele Taburları”. Mülkiye Dergisi, 49(4), 758-787. https://doi.org/10.25064/mulkiye.1788921
AMA
1.Zorlu Günok M. Gayrimüslim Osmanlı Askerlerine Yönelik Bir Zorunlu Çalışma Biçimi Olarak Birinci Dünya Savaşı’nda “Amele Taburları”. Mülkiye Dergisi. 2025;49(4):758-787. doi:10.25064/mulkiye.1788921
Chicago
Zorlu Günok, Mihrican. 2025. “Gayrimüslim Osmanlı Askerlerine Yönelik Bir Zorunlu Çalışma Biçimi Olarak Birinci Dünya Savaşı’nda ‘Amele Taburları’”. Mülkiye Dergisi 49 (4): 758-87. https://doi.org/10.25064/mulkiye.1788921.
EndNote
Zorlu Günok M (17 Aralık 2025) Gayrimüslim Osmanlı Askerlerine Yönelik Bir Zorunlu Çalışma Biçimi Olarak Birinci Dünya Savaşı’nda “Amele Taburları”. Mülkiye Dergisi 49 4 758–787.
IEEE
[1]M. Zorlu Günok, “Gayrimüslim Osmanlı Askerlerine Yönelik Bir Zorunlu Çalışma Biçimi Olarak Birinci Dünya Savaşı’nda ‘Amele Taburları’”, Mülkiye Dergisi, c. 49, sy 4, ss. 758–787, Ara. 2025, doi: 10.25064/mulkiye.1788921.
ISNAD
Zorlu Günok, Mihrican. “Gayrimüslim Osmanlı Askerlerine Yönelik Bir Zorunlu Çalışma Biçimi Olarak Birinci Dünya Savaşı’nda ‘Amele Taburları’”. Mülkiye Dergisi 49/4 (17 Aralık 2025): 758-787. https://doi.org/10.25064/mulkiye.1788921.
JAMA
1.Zorlu Günok M. Gayrimüslim Osmanlı Askerlerine Yönelik Bir Zorunlu Çalışma Biçimi Olarak Birinci Dünya Savaşı’nda “Amele Taburları”. Mülkiye Dergisi. 2025;49:758–787.
MLA
Zorlu Günok, Mihrican. “Gayrimüslim Osmanlı Askerlerine Yönelik Bir Zorunlu Çalışma Biçimi Olarak Birinci Dünya Savaşı’nda ‘Amele Taburları’”. Mülkiye Dergisi, c. 49, sy 4, Aralık 2025, ss. 758-87, doi:10.25064/mulkiye.1788921.
Vancouver
1.Mihrican Zorlu Günok. Gayrimüslim Osmanlı Askerlerine Yönelik Bir Zorunlu Çalışma Biçimi Olarak Birinci Dünya Savaşı’nda “Amele Taburları”. Mülkiye Dergisi. 17 Aralık 2025;49(4):758-87. doi:10.25064/mulkiye.1788921
Mülkiye Dergisi: Mülkiyeliler Birliği Konur Sokak No. 1, Kızılay - ANKARA, TÜRKİYE. Tel: +90 312 4185572; Faks: +90 312 4191373; mulkiyedergisi@mulkiye.org.tr / Mülkiye Dergisi, Mülkiyeliler Birliği Genel Merkezi Yayın Organı'dır.