Mezopotamya Tıp Metinlerinde Hayvanlardaki Dermatolojik Hastalıklar: Garābu, Samānu ve Sikkatu

Öz

Bu çalışma, Mezopotamya tıp geleneğinde hayvanlarda görülen dermatolojik hastalıkların tanımlanışı, sınıflandırılması ve tedavi edilme biçimlerini inceleyerek antik veterinerlik bilgisinin kapsamını ve niteliğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çivi yazılı tıbbi, sözlük listeleri ve büyü metinleri temel alınarak garābu, samānu ve sikkatu olarak adlandırılan deri hastalıklarının semptom profilleri, terminolojik kullanımları ve tedaviye ilişkin kayıtları değerlendirilmiştir. İnceleme sonucunda, bu hastalıkların yalnızca klinik olgular olarak değil; aynı zamanda ritüel ve ekonomik bağlamlar içerisinde ele alındığı anlaşılmaktadır. Garābu’nun özellikle koyun ve sığır gibi evcil hayvanlarda görülen, kaşıntı, kabuklanma ve bazen kötü koku ile karakterize bir dermatolojik rahatsızlık olarak algılandığı; sedir yağı ve bitkisel ilaçlar gibi uygulamaların hastalığın tedavi edilebilir bir nitelikte değerlendirildiğini gösterdiği tespit edilmiştir. Samānu ise renk, akıntı, ağrı ve lokalizasyon bakımından oldukça geniş bir semptom yelpazesine sahip olup, kötü ruh kovucu betimlemelerle birlikte aktarılması nedeniyle tekil bir hastalıktan ziyade farklı etiyolojileri kapsayan bir semptom kategorisi izlenimi vermektedir. Sikkatu, geniş ve kabarık lezyonlarıyla dikkat çekmekte; bu yönüyle çeşitli çiçek hastalıklarına neden olan virüslerden kaynaklı enfeksiyonlarla karşılaştırılabilir bir tablo sunmaktadır. Metinlerde bitkisel ilaçlar ve koruyucu taşların kullanılması, bu hastalığın da müdahaleye açık bir hastalık olarak değerlendirildiğini düşündürmektedir. Genel olarak bulgular, Mezopotamya’da hayvanlara yönelik tıbbi bilginin sınırlı ve dağınık olmasına rağmen, gözleme dayalı, pragmatik ve uygulamaya dönük bir veterinerlik anlayışının varlığını ortaya koymaktadır ve bu bilginin insan tıbbıyla paralel bir düşünsel çerçevede geliştiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Dermatolojik Hastalıklar
• Veterinerlik tıbbı
• Garābu
• Samānu
• Sikkatu

Dermatological Diseases in Animals in Mesopotamian Medical Texts: Garābu, Samānu, and Sikkatu

Abstract

This study examines the identification, classification, and treatment of animal dermatological diseases within the Mesopotamian medical tradition, with the aim of clarifying the scope and character of ancient veterinary knowledge. Drawing on cuneiform medical, lexical, and incantation texts, the symptom profiles, terminological usage, and therapeutic references associated with three skin diseases —garābu, samānu and sikkatu— are analyzed. The evidence indicates that these conditions were understood not merely as clinical phenomena but were also embedded in ritual and economic contexts. Garābu appears to have been perceived as a treatable skin disease affecting domesticated animals, particularly sheep and cattle, characterized by itching, crusting, and, at times, foul odor, with cedar oil and plant-based remedies used as therapeutic measures. Samānu, by contrast, displays a broad and variable symptom range and is frequently accompanied by exorcist imagery, suggesting that it functioned as a symptom-based category encompassing multiple etiologies rather than a single disease entity. Sikkatu is distinguished by large, raised lesions and presents notable parallels with poxvirus-related infections; references to herbal remedies and (probably) protective stones further imply that it was regarded as amenable to intervention. Overall, the findings indicate that, despite the limited and often fragmentary nature of medical knowledge concerning animals in Mesopotamia, an observation-based and pragmatic approach to veterinary care did exist. This body of knowledge appears to have developed within an intellectual framework that ran parallel to human medicine.

Keywords

• Dermatological Diseases
• Veterinary Medicine
• Garābu
• Samānu
• Sikkatu

References

1. Akkuş Mutlu, S. & Naimioğlu, R. (2024). Eski Mezopotamya’da Susam ve Susam Yağının Kullanımı. Gaziantep University Journal of Social Sciences 23(4) (pp. 1477-1489).
2. Beck, S. (2015). Sāmānu as a Human Disease. Le Journal des Médecines Cunéiformes, 26 (pp.33-46).
3. Biggs, R. D. (1980-1983). Lepra. In D. O. Edzard (ed.) Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie 6. Walter de Gruyter- Berlin- New York (p. 605).
4. Brown, S. & Simcock, D. C. (2012). Leprosy in Mesopotamia. Research on History of Medicine 1(4) (pp. 147-156).
5. CAD (G), (1956). The Assyrian Dictionary of the Oriental Institue of the University of Chicago. Ignace J. Gelb (eds.) The Oriental Institute, Chicago.
6. Clay, A. T. (1912). Documents from the Temple Archives of Nippur Dated in the Reigns of Cassite Rulers. Publications of the Babylonian Section 2/2, Philadelphia Published by the University Museum.
7. van Dijk, J. & Geller, M. J. (2003). Ur III Incantations from the Frau Professor Hilprecht Collection, Jena 6. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
8. van Dijk, J., Goetze, A. & Hussey, M. I (1985). Early Mesopotamian Incantations and Rituals. Yale Oriental Series XI, New Haven and London, Yale University Press.

9. Farber, W. (1990). Mannam Iušpur ana Enkidu: Some New Thoughts about an Old Motif. Journal of Near Eastern Studies, 49(4) (pp. 299-321).
10. Fincke, J. C. (2018). Of Tirku, Moles and Other Spotson the Skin According to the Physiognomic Omen. In S. V. Panayotov and L. Vacin (eds.), Mesopotamian Medicine and Magic, Studies in Honor of Markham J. Geller. Brill- Leiden- Boston (pp. 203- 231).
11. Finkel, I. L. (1998). A Study in Scarlet: Incantations against Samana. In S. M. Maul (ed.), Cuneiform Monographs 10, Festschrift für Rykle Borger zu Seinem 65. Geburstag am 24. Mai 1994 (pp. 71-106). STYX publications Groningen.
12. Goetze, A. (1955). An Incantation Against Diseases. Journal of Cuneiform Studies, 9(1) (pp.8-18).
13. Kağnıcı, G. (2018). M.Ö. II. ve I. Binyıllarda Eski Mesopotamya’da Cüzzamla İlgili Kayıtlar. In F. Çakmak, Ş. Köse, Ç. Büke and E. Akçiçek (eds.), Tarihsel Süreçte Anadolu’da Cüzzam (pp. 37-51). Bulaşıcı Hastalıkları Önleme Derneği Gece Kitaplığı Yayınları, Ankara.
14. Köcher, F. (1955). Keilschrifttexte zur Assyrisch- Babylonischen Drogen- und Pflanzenkunde. Akademie- Verlag, Berlin.
15. Landsberger, B. (1934). Die Fauna des Alten Mesopotamien nach der 14. Tafel der Serie HAR-RA = HUBULLU. Abhandlungen der Philologisch Historischen Klasse der Sächsischen Akademie der Wissenschaften, Leipzig.
16. Landsberger, B. (1951). Materialien zum Sumerischen Lexikon II, Die Serie Ur-e-a = nâqu. Pontificium ınstitutum Biblicum, Roma.
17. Landsberger, B. (1960). Materialien zum Sumerischen Lexikon VIII/ 1, The Fauna of Ancient Mesopotamia. Pontificium ınstitutum Biblicum, Roma.
18. Landsberger, B. & Reiner, E. (1970). Materials for the Sumerian Lexicon X, The Series HAR-ra = hubulla. Tablets XVI, XVII, XIX and Related Texts. Pontificum Institutum Biblicum, Roma.
19. Langdon, S. (1911). Tablets from the Archives of Drehem with a Complete Account of the Origin of the Sumerian Calendar, Translation, Commentary and 23 Plates. Paris.
20. Leibovici, M. (1956). Un Texte Astrologique Akkadien de Boghazköi. Revue d’Assyriologie et d’archéologie orientale 50(1) (pp. 11-21).
21. Marti, L. (2007). Les Vaches Atteintes de la «Lèpre»?. Le Journal des Médecines Cunéiformes, 10 (pp. 42-44).
22. Michel, C. (2014). Wool Trade in Upper Mesopotamia and Syria According to Old Babylonian and Old Assyrian Texts. In C. Breniquet and C. Michel (eds.), Wool Economy in the Ancient Near East and the Aegean (pp. 232-254). Oxbow Books, Oxford- Philadelphia.
23. Minen, F. (2018). Medico-Dermatological Notions in Mesopotamian Cuneiform Sources. Antesteria, 7, (pp. 21-33).
24. Minen, F. (2020). Ancient Mesopotamian Views on Human Skin and Body: a Cultural Historical Analysis of Dermatological Data from Cuneiform Sources. Notes and Records, 74 (pp. 119-130).
25. Nougayrol, J. (1949). Conjuration Ancienne Contre Samana. In B. Hrozny (ed.), Symbolae as Studia Orientis Pertinentes Frederico Hrozny Dedicatae, Archiv Orientálni 17(2) (pp. 213-226). Prague.
26. Riemschneider, K. K. (2004). Die Akkadischen und Hethitischen Omentexte aus Boğazköy, Dresdner Beiträge zur Hethitologie 12, Dresden.
27. Sallaberger, W. (2024). Von Sesam, Oliven, Mandeln, Kuh- und Ziegenmilch, Schweinen, Schafen und Fischen: Komplementäre Subsistenzstrategien für Fette und Öle im frühbronzezeitlichen Mesopotamien (2150- 2000 v.Chr.). In A. Pohl and M. P. Streck (eds.), Der altorientalische Mensh in seiner Umwelt. Colloquien der Deutschen Orient- Gesellschaft 11. Wiesbaden: Harrassowitz (pp. 171-193).
28. Scurlock, J. (2014). Sourcebook for Ancient Mesopotamian Medicine. SBL Press, Atlanta, Georgia.
29. Scurlock, J. & Anderson, B. R. (2005). Diagnoses in Assyrian and Babylonian Medicine. Ancient Sources, Translations, and Modern Medical Analyses. Urbana, Chicago.
30. Steinert, U. (2020). “Disease Concepts and Classifications in Ancient Mesopotamian Medicine”, In U. Steinert (ed.), Systems of Classification in Premodern Medical Cultures Sickness, Health and Local Epistemologies. New York (pp. 140-194).
31. Stol, M. (2014). Tiermedizin. Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie 14. Walter de Gruyter- Berlin- New York (pp. 10-11).
32. Wasserman, N. (2007). Between Magic and Medicine – Apropos of an Old Babylonian Therapeutic Text against the Kurārum Disease. In I. L. Finkel and M. J. Geller (eds.), Disease in Babyloania. Brill, Leidon- Boston (pp. 40-61).
33. Wasserman, N. (2012). Maškadum and Other Zoonotic Diseases in Medical and Literary Akkadian Sources. Bibliotheca Orientalis, LXIX n.5-6 (pp.426-436).
34. Wilson, J. V. K. (1966). Leprosy in Ancient Mesopotamia. Revue d’Assyriologie et d’archéologie Orientale, 60(1) (pp. 47-58).
35. Wilson, J. V. K. (1994). The Sāmānu Disease in Babyloanian Medicine. Journal of Near Eastern Studies, 53(2) (pp. 111-115).