Hitit Toplumunda Dedikodu, İftira ve Suçlama

Abstract

Hitit toplumunda sözlü iletişim gündelik etkileşimi, siyasi yapılanmayı ve ilahi düzeni etkileyen güçlü bir dinamiktir. Hititçe çivi yazılı belgeler sözün asılsız, mesnetsiz olabildiğini, bilinçli veya bilinçsiz olarak gerçeğe aykırı aktarılabildiğini göstermektedir. Hitit metinlerinde dedikodu ve iftira kavramlarıyla ifade edilen bu olgu, bilgilerin dolaşımı ve algının yönlendirilmesi bakımından önemli bir işlev üstlenmiştir. Özellikle kraliyet ailesi arasında olan çatışmalarda, bireylerin birbirilerini iftira ve dedikodu yoluyla yıpratmaya veya itibarını zedelemeye çalıştığı kaydedilmiştir. Bu tür söylemler kişiler arası ilişkileri, devletin siyasi, idari ve dini düzenini de olumsuz etkilemiştir. İftira ve dedikodu devletlerarası ilişkileri de etkilemiş ve antlaşmalarda yer almıştır. Nitekim bu antlaşmalarda, dedikodulara itibar edilmemesi, dedikodu yapanların tespit edilmesi ve söylentilerin doğrudan krala bildirilmesi belirtilmiştir. Antlaşmada tarafların tek başına inisiyatif alamayacağı vurgulanarak, yeminle güvence altına alınmıştır. İftira ve dedikodu gibi söylemler tanrıları da olumsuz etkilemiştir. Hititler tanrıların da insanlar gibi negatif söylemlere inandıklarını düşünmüşler ve dua aracılığıyla tanrılara gerçekler anlatılmıştır. İftira ve dedikodunun bireysel ya da toplumsal kirlenmeye neden olduğuna inanılmış ve ritüel aracılığıyla arınma gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada, Hititçe çivi yazılı belgelerde yer alan dedikodu ve iftira kavramları üzerinden, sözün bireysel itibar, sosyal kontrol ve güç unsuru olduğu belirtilmiştir. Bu söylemlerin Hitit toplumunda sosyal düzenin korunması ve sağlanmasındaki rolü, otorite ilişkilerinin sürdürülmesindeki işlevleri ortaya konulmuştur.

Keywords

• The Hittites
• verbal communication
• gossip
• slander
• social control

Gossip, Slander and Accusation in Hittite Society

Abstract

In Hittite society, oral communication was a powerful dynamic influencing daily interaction, political structure, and divine order. Hittite cuneiform documents show that words could be unfounded, baseless, and consciously or unconsciously presented as contrary to the truth. This phenomenon, expressed in Hittite texts through the concepts of gossip and slander, played an important role in the circulation of information and the manipulation of perceptions. It is recorded that, particularly in conflicts within the royal family, individuals attempted to undermine or damage the reputation of others through slander and gossip. Such discourse negatively impacted interpersonal relationships and the political, administrative, and religious order of the state. Slander and gossip also affected interstate relations and were included in treaties. Indeed, these treaties stipulated that gossip should not be given credence, that those spreading gossip should be identified, and that rumors should be reported directly to the king. The treaty emphasized that parties could not act on their own initiative, and this was guaranteed by oath. Statements such as slander and gossip negatively affected even the gods. The Hittites believed that the gods, like humans, believed in negative statements, and truths were conveyed to the gods through prayer. It was believed that slander and gossip caused individual or social defilement, and purification was achieved through rituals. This study, through the concepts of gossip and slander found in Hittite cuneiform documents, argues that speech is an element of individual reputation, social control, and power. The role of these statements in maintaining and preserving social order in Hittite society, and their functions in maintaining authority relations, are revealed.

Keywords

• The Hittites
• verbal communication
• gossip
• slander
• social control

References

1. Abusch, T. & Schwemer, D. (2011). Corpus of Mesopotamian Anti-Witchcraft Ritual. Ancient Magic and Divination 8/1. Brill.
2. Alp, S. (2001). Hitit Çağında Anadolu Çivi Yazılı ve Hiyeroglif Yazılı Kaynaklar. TÜBİTAK Yayınları.
3. Arıkan, Y. (2003). Hitit Çivi Yazılı Belgelerinde šuḫḫa- "(Düz) Dam, Çatı" Ve Onun Dinsel ve Sosyal Hayattaki Yeri, ArchAnat 6(1), 11-57.
4. Beckman G. (2011). Blood in Hittite Ritual. JCS 63, 95-102.
5. Beckman, G. M. (1999). Hittite Diplomatic Texts, SBL Writings from the Ancient World 7.
6. Beckman, G. (1986). Proverbs and Proverbial Allusions in Hittite. Journal of Near Eastern Studies, 45, 19–30.
7. Beckman, G. (1990). The Hittite “Ritual of the Ox” (CTH 760.I.2–3). Orientalia, 59(1), 34–55.
8. Beckman, G. (2009). Hittite Literature from an Antique Land. C. S. Ehrlich (Ed.), From an Antique Land (pp. 215–254). Rowman & Littlefield.

9. Bilgin, T. (2018). Officials and Administration in The Hittite World. SANER.
10. Christiansen, B. (2023). Love and Affection in Hittite Text. The Routledge Handbook of Emotions in The Ancient Near East. 725-738.
11. Dardano, P. (1997). L'aneddoto e il racconto in età antico-hittita: La cosiddetta “Cronaca di Palazzo”. Il Calamo.
12. Dunbar, R. (1996). Grooming, Gossip and The Evolution of Language. Faber & Faber.
13. Goetze, A. & Sturtevant, E. H. (1938). The Hittite Ritual of Tunnawi. AOS 14, New Haven.
14. Halloran, J. A. (2006). Sumerian Lexicon: A Dictionary Guide to the Ancient Sumerian Language. Logogram Publishing.
15. Hardie, P. H. (2012). Rumour and Renown: Representations of Fama in Western Literature. Cambridge University Press.
16. Hoffner, H. A. (1975). Propaganda and Political Justification in Hittite Historiography. Unity and Diversity, 49–62.
17. Hoffner, H. A. (2009). Letters from the Hittite Kingdom. Society of Biblical Literature.
18. Imparati, F. (1992). Hitit Yasaları (E. Özbayoğlu, Çev). İtalya Kültür Heyeti.
19. Karauğuz, G. (2002). Boğazköy ve Ugarit Çivi Yazılı Belgelerine Göre Hitit Devleti’nin Siyasi Antlaşmaları. Çizgi Kitabevi.
20. Karauğuz, G. (2020). Hitit Duaları ve Kil Kitapları. Çizgi Kitapevi.
21. Karauğuz, G. (2022). Hititlerde Büyü ve Ayin Pandemi, şifa, Doğum, Uzun Ömür, Tanrıları Çağırma, Cenaze, Hades, Necaset, İftira, Eş ve Akrabalar arası sıcaklık büyüleri ile Büyü Bozma Kil Kitapları. Çizgi Kitapevi.
22. Kitchen, K. A. & Lawrence, P. J. N. (2012). Treaty, Law and Covenant in The Ancient Near East. C. 3. Harrassowitz. Kloekhorst, A. (2008). Etymological Dictionary of the Hittite Inherited Lexicon. Leiden.
23. Leblebici, D. N. & Yıldız H.S., &Karasoy, A. (2009). Örgütsel Yaşamda Dedikodunun Algılanışı Ve Araçsallığı. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 9 (18), 561-574.
24. Lenzi, A. (2025). The Prayer of Nabu-šuma-ukin: An Anti-witchcraft Prayer. KASKAL, 2, 1–16.
25. Miller, J. L. (2013). Royal Hittite İnstructions and Related Administrative Texts. Society of Biblical Literature.
26. Otten, H. (1961), Eine Beschwörung der Unterirdischen aus Boğazköy. Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie 54, 114-57.
27. Otten, H. (1981). Die Apologie Hattusilis III: Das Bild der Überlieferung. StBoT 24.
28. Özbek Bilgili, A. (2025). Asur Ticaret Kolonileri Döneminde Hukukî Kurumlar šalištum hamištum, šedištum ve ešartum geçici kurulları. Eskiçağ Filolojisi Çalışmaları (ss. 229-242). Ankara Üniversitesi.
29. Reyhan, E. (2003). Hitit Büyü Ritüellerinin Uygulama Şekilleri Üzerine Bir İnceleme. Archivum Anatolicum, 6(2), 111–142.
30. Reyhan, E. (2017). Hitit Devleti’nde Siyaset ve Yönetim Direktif Yemin ve Sadakat. Bilgin Kültür Sanat.
31. Roth, M. (1997). Law Collections from Mesopotamia and Asia Minor. Scholars Press.
32. Schwemer, D. (2013). Tanrılar Kültü, Büyü Ritüeli ve Ölülerin Bakımı. M. D. Alparslan & M. Alparslan (Ed.), Hititler: Bir Anadolu İmparatorluğu (ss. 432–449). Yapı Kredi Yayınları.
33. Singer, I. (2002). Hittite Prayers. Society of Biblical Literature.
34. Singer, I. (2013). Tanrılara Yakarmak. M. D. Alparslan & M. Alparslan (Ed.), Hititler (ss. 494–502). Yapı Kredi Yayınları.
35. Sommer, F. & Falkenstein, A. (1938). Die Hethitisch-akkadische Bilingue Des Ḫattušili. I. ABAW.
36. Steitler, C. (2015). A Hittite İnvocation for Overturning Slander. Zeitschrift für Assyriologie. 105, 198–214.
37. Szabó, G. (1971). Ein hethitisches Entsühnungsritual. Heidelberg.
38. Ünal, A. (1974). Ḫattušili III. Texte der Hethiter. Winter.
39. Ünal, A. (1978). Ein Orakeltext Über die Intrigen am Hethitischen Hof. Heidelberg.
40. Ünal, A. (1983). Hitit Sarayındaki Entrikalar Hakkında Bir Fal Metni KUB XXII 70=Bo 2011. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 31(1-2).
41. Ünal, A. (2000). Adana’da Kizzuwatna Krallığı. Tarihten Bugüne Adana. Adana Valiliği Yayınları 43–69.
42. Ünal, A. (2014). Eskiçağ Anadolu Toplumlarında Puduhepa ve Zamanı- Kadın Anayanlı Bir Hitit Kraliçesi. Hitit Üniversitesi.
43. Ünal, A. (2016). Hititçe-Türkçe Sözlük. Bilgin Kültür Sanat Yayınevi.
44. van de Peut, L. E. (2019). Proverbs as argument. Aygül Süel Ed. IX. Uluslararası Hititoloji Kongresi Bildirileri içinde (ss. 781–804). Çorum.
45. van den Hout, T. (2019). Hitit Krallığı ve İmparatorluğu'nun Kısa Tarihi. M. Alparaslan – M. Doğan Alparslan Ed. Hititler Bir Anadolu İmparatorluğu. (ss. 11–30) Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
46. van der Kolk, B. (2024). Beden kayıt tutar travmanın iyileşmesinde beyin, zihin ve beden, Nobel Yaşam Yayınları.
47. Yakubovich I. & Mouton A. (2023). Luwili Hittite-Luwian Ritual Texts Attributed to Puriyanni, Kuwattalla and Šilalluḫi (CTH 758–763). Volume I: Edition and Commentary; Volume II: Discussion and Glossary, StBoT 72/1-2.