Traces from the Ancient in the Faith of Anatolian People

Abstract

Anatolian geography has hosted numerous civilizations as from the earliest times of the history for its geopolitical position. The religious beliefs had been effective on the living styles of the communities in every period of the history. People reflected the practices related with their beliefs on their daily life. Many cultural practices performed in our present day show great similarities with the religious beliefs and rituals of Ancient Anatolia. In this study, it was attempted to identify the folk belief and customs which had existed in the ancient times of Anatolia and have reached up to our present day. Today, we have knowledge related with the subject matter on Kültepe tablets that are the first documents of Anatolia written in cuneiform script and documents belonging to the people living in Anatolia in the upcoming dates. Particularly, Kültepe records and Hittite documents belonging to the Era of Assyrian Trade Colonies provide illuminative information. In the study, the afore-said documents were analyzed and the similarities with the customs of the present day were presented. Numerous beliefs and traditions such as incubus and evil-eye belief, rain prayer, holiness attribution on natural assets and animals, lamenting tradition have reached up to our present day from the ancient times of the history by getting richer. When we look at the information obtained from the cuneiform documents we have examined and the practices applied in today's Anatolia, it is understood that religious beliefs and rituals, which had an important place in the lives of ancient societies, are still maintained in today's Anatolian folk beliefs and traditions, with some changes.

Keywords

• : Anatolia
• Ancient
• People
• Belief
• Ritual

Supporting Institution

There is no financial support for the study.

Ethical Statement

No ethical permission is required for this study.

Anadolu Halk İnancında Eskiçağ’dan İzler

Abstract

Anadolu coğrafyası jeopolitik konumundan dolayı tarihin en erken zamanlarından itibaren çok sayıda uygarlığa ev sahipliği etmiştir. Tarihin her döneminde toplumların yaşayış biçimlerinde dinsel inançlar etkili olmuştur. Halklar inançlarıyla ilgili uygulamaları günlük yaşantılarına aksettirmişlerdir. Günümüzde uygulanan birçok kültürel pratik, Eski Anadolu dinsel inançları ve ritüelleri ile oldukça benzerlik göstermektedir. Bu çalışmada Anadolu’nun eski çağlarında var olan ve günümüze kadar ulaşan halk inanışı ile gelenekler tespit edilmeye çalışılmıştır. Bugün elimizde Anadolu’nun ilk çivi yazılı vesikaları olan Kültepe tabletleri ile ilerleyen tarihlerde Anadolu’da yaşayan halklara ait belgelerde konuyla ilgili bilgiler bulunmaktadır. Özellikle Asur Ticaret Kolonileri Çağı dediğimiz döneme ait Kültepe vesikaları ve Hitit belgeleri aydınlatıcı bilgiler sunmaktadır. Çalışmada söz konusu belgeler irdelenerek, günümüz gelenekleri ile benzerlikleri ortaya koyulmuştur. Al basması ve nazar inancı, yağmur duası, doğal varlıklar ile hayvanlara kutsiyet atfetme, ağıt geleneği gibi çok sayıda inanç ve gelenek tarihin eski zamanlarından günümüze zenginleşerek ulaşmıştır. İncelemiş olduğumuz çivi yazılı belgelerden elde edilen bilgiler ile günümüz Anadolu’sunda uygulanan pratiklere bakıldığında, eski toplumların yaşamında önemli bir yeri olan dinsel inançlar ile ritüellerin, bugün Anadolu’da halk inanışı ve gelenekleri içinde biraz değişiklik göstererek halen sürdürüldüğü anlaşılmaktadır.

Keywords

• Anadolu
• Eski
• Halk
• İnanç
• Ritüel

Supporting Institution

Çalışmayı destekleyen herhangi bir kurum yoktur.

Ethical Statement

Çalışmada etik izin alınmasına gerek yoktur.

References

1. Ardzinba, V. (2010). Eskiçağ Anadolu ayinleri ve mitleri. Kafdav Yayıncılık.
2. Arslan, S. (2014). Türklerde ağaç kültü ve “hayat ağacı”. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 1(1), 59-71. https://doi.org/10.20860/ijoses.27650
3. Bahar, H., Turgut, M. & Küçük, B. (2018). Hititlerde yerleşim yeri-kutsal dağ ilişkisi üzerine bir mesafe önerisi. SEFAD, 39, 403-424. https://doi.org/10.21497/sefad.443545
4. Batmaz, A. (2012). Ayanis Kalesi’nden hayat ağacı inancına ilişkin yeni buluntular. Arkeoloji ve Sanat, 141, 39-50.
5. Belli, O. (1982). Urartular’da hayat ağacı inancı. Anadolu Araştırmaları, 8, 237-246.
6. Bryce, T. (2003). Hitit dünyasında yaşam ve toplum. Dost Kitabevi.
7. Çevik, N. (1999). Hayat ağacı’nın Urartu kült törenlerindeki yeri ve kullanım biçimi. Anadolu Araştırmaları, 15, 335-367.
8. Çıblak, N. (2004). Halk kültüründe nazar, nazarlık inancı ve bunlara bağlı uygulamalar. Türklük Bilimi Araştırmaları, 15, 103-125.

9. Çilingiroğlu, A. (2007). Ayanis tapınak alanında bir ocak ve bereketlilik kültü ile ilişkisi. G. Umurtak, Ş. Dönmez ve A. Yurtsever (Eds.), Refik Duru’ya Armağan/Studies in Honour of Refik Duru (s. 265-271). Ege Yayınları.
10. Çilingiroğlu, A. (2008). Urartu kültürü ve Ayanis kazıları. Türkiye Bilimler Akademisi.
11. Demirci, E. Ş. (2015). Türkiye’deki yağmur törenlerinde suya saçı sunmayla ilgili uygulamalar. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(40), 48-52.
12. Demren, Ö. (2018). Türk kültüründe bir korku kültü olarak Sivas’ta alkarısı ve albasması inanışı. Antropoloji, 36, 1-27. https://doi.org/10.1501/antro_0000000358
13. Duymaz, A. & Şahin, H. İ. (2008). Kazdağlarında dağ, ağaç ve ocak kültü üzerine inanış ve uygulamalar. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(19), 116-126.
14. Ekici, M. & Fedakâr, P. (2014). Gelenek, aktarma, dönüşüm ve kültür endüstrisi bağlamında nazar ve nazar boncuğu. Milli Folklor, 101, 40-50.
15. Eliade, M. (2005). Dinler tarihi. Serhat Kitabevi.
16. Erol, H. (2014). Anadolu’nun ilk yazılı belgelerinde büyü ve kehanet. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 54(2), 37-48.
17. Gavaz, Ö. S. (2016). MÖ 2. bin yıl bazı gelenek ve halk motiflerinin günümüze yansıyan motifleri. TÜBA-AR, 19, 79-91.
18. Işık, R. (2004). Türklerde ağaçla ilgili inanışlar ve bunlara bağlı kültler. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 9(2), 89-106.
19. Kalafat, Y. (1995). Doğu Anadolu’da eski Türk inançlarının izleri. Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
20. Kaya, M. (2014). Uygarlıklarda kutsal geyik motifi ve geyik motifine bağlı yer adları. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 6(11), 230-254.
21. Kılıç, Y. & Eser, E. (2018). Lohusalık sendromu (al ana/alkarısı/albastı)’nun eskiçağ yakındoğu toplumlarının kültürlerindeki izleri: Lilith gerçeği. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 5, 29-60.
22. Kılıç, Y. & Turgut, M. (2016). Eski Anadolu’da bucrania kültü ve bu kültün günümüz Bozkır’ına yansımaları. Uluslararası Sempozyum: Geçmişten Günümüze Bozkır (s. 773-790). Selçuk Üniversitesi Türkiye Araştırmaları Enstitüsü Yayınları.
23. Mandacı, E. (2016). Arkeolojik ve yazılı kaynaklar ışığında eski Mezopotamya toplumlarında büyü ve büyücülük. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(16), 217-232.
24. Murat, L. (2012). Hititlerde su kültü. Tarih Araştırmaları Dergisi, 31(51), 125-158.
25. Murat, L. (2003). Ammihatna ritüelinde hastalıklar ve tedavi etme yöntemleri. Archivum Anatolicum, 6(2), 89-109. https://doi.org/10.1501/Archv_0000000106
26. Ökse, T. (2006). Eski Önasya’dan günümüze yeni yıl bayramları, bereket ve yağmur yağdırma ritüelleri. Bilig, 36, 47-68.
27. Sevinç, F. (2007). Hitit krallarının/kraliçelerinin cenaze törenleri ve eski yakın doğu’da kremasyon (ölüyü yakarak defnetme) geleneği. 38. Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi (s. 2777-2796). Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu.
28. Şahin, H. İ. (2011). Balıkesir Çepnilerinde ağıt geleneği ve ağıtçı kadınlar. Alevilik Araştırmaları Dergisi, 2, 179-196.
29. Şahin, K. & Toprak, S. (2016). Türk kültüründe ağaç’ın düşünsel ve toplumsal bağlamı. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(43), 1309-1316.
30. Şimşek, E. (2017). Türk kültünde ‘alkarısı’ inancı ve bu inanca bağlı olarak anlatılan efsaneler. Akra Uluslararası Kültür Sanat Edebiyat ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(12), 99-105. https://doi.org/10.31126/akrajournal.327926
31. Taş, İ. (2011). Hititçe çivi yazılı belgelere göre ocak kültü ve ocağın kutsallığı üzerine bazı gözlemler. KUBABA, 8(18), 7-19.
32. Tiryaki, S. G. (2013). Yeni Hitit sanatı üzerine ikonografik araştırmalar (1): Üzüm salkımı ve /veya başak filizi taşıyanlar. CEDRUS, 1, 33-53. https://doi.org/10.13113/CEDRUS/20131673
33. Turgut, M. (2015). Tarhuntašša’daki su kültü mekânları. Tarihin Peşinde-Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 14, 337-354.
34. Veenhof, K. R. (2017). Kültepe tabletleri VIII. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
35. Yaylalı, S. (2014). Göz idolleri ve Pirot Höyük örneği. CEDRUS, 2, 1-26. https://doi.org/10.13113/CEDRUS.201416451