oküfed Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Dergisi 2687-4962 Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Şâhnâme’deki Kadınlar https://orcid.org/0000-0002-1168-5522 Kaska Çetin 12 15 2019 1 1 1 16 09 10 2019 11 14 2019 Copyright © 2019, Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Dergisi 2019 Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Dergisi

Firdevsî, Fars edebiyatında Gazneliler döneminde kahramanlık şiirtarzını yazdığı Şâhnâme adlı eseriyle zirveye çıkartmıştır. Firdevsî yazdığıbu eşsiz eseri Sultan Mahmud‘a sunmuş, ancak beklediği ilgiyi görmemiştir. Busebepten ötürü onu hicvedip, kaçıp gizlenmek zorunda kalmıştır. ŞâhnâmeFars toplumu ve edebiyatı üzerinde çok etkin bir rol oynamıştır. İran’ın millîdestanı sayılan Firdevsî’nin bu eserini takip eden birçok şair, değerli eserlerortaya koymuştur. Şâhnâme’de dönemin ahlakî, sosyal ve dinî konularıhakkında önemli bilgiler bulunmaktadır. Firdevsî, Şâhnâme’de kadınlara az değinmiştir,çünkü Şâhnâme bir kahramanlık destanı olduğu için kadınlar ikinci plandakalmıştır. Şâhnâme’de iyi kadın övülürken, kötü kadın yerilmiştir.Nitekim Sûdâbe kötü huylu olmasından dolayı kınanırken Rûdâbe, Gordâferîd,Ferngîs iyilikleri sebebiyle övülmüştür. Şâhnâme’de ismi geçen kadınsayısı erkeklerden az değildir. Kadınlar cesaret, vefa ve fedakârlıkta erkeklerkadar güçlüdür. Bu sebeple bazı kadınlar erkekler kadar itibar görmüştür. Kadınlar,kadınlık sıfatlarının yanında kahramanlık niteliklerini de taşımıştır. Buçalışmada Şâhnâme’de geçen bütün kadınlar hakkında detaylı bilgiler verilmişve adlarının geçtiği beyitlerin Türkçe tercümeleri örnek olarak sunulmuştur.

 Şâhnâme Firdevsî Kadın İran Bağdâdî, A. (1382). Lügat-ı Şâhnâme, Nşr. C. Salemenn, Çev. T. Sübhânî, A. Revâkî, Tahran: İntişâr-i Encümen-i Âsâr ve Mefâhir-i Ferhengî. Besârî, T.(1971). Zenân-ı Şâhnâme. Tahran: İntişârât-ı Dânişrâ-yı Âlî. Debîr Seyyâkî, M. (1365). Çehre-i Zen der Şâhnâme-i Firdevsî, Hz. Nâsır Harîrî. Dihhodâ, A. E. (1998). Lügatnâme-i Dihhodâ. Tahran: Dânişgâh-ı Tahran Müessese-i Lugâtnâme-i Dihhudâ. Ekberî, M. (1380). Şâyest ve Nâşâyest-i Zenân der Şâhnâme, Mecelle-i Dânişkede-i Edebiyyât ve Ulûm-i İnsânî-i Dânişgâh-i Tehrân, s.61-81. Firdevsî. (2016). Şahnâme II, Çev. Nimet Yıldırım, İstanbul: Kabalcı. Firdevsî-i Tûsî. (1345). Şâhnâme-i Firdevsî, Nşr. D. Perverde-i İrân, Tahran: Kitâbfrûşî-yi Yehûdâ Berûhîm. Firdevsî-i Tûsî. (1965). Şâhnâme-i Firdevsî. Nşr. R. M. Aliyof, M. N. Osmanof, A. E. Berthels, Moskova: İdâre-i İntişârât-i Dâniş. Hânlerî, Z. (1969). Ferheng-i Edebiyât-i Fârsî. Tahran: İntişârât-i Bünyâd-i Ferheng-i İrân, Nekî, H. A.(1390) Tahlîl-i Şahsiyet ve Nakş-i Zenân Der Dâstânhâ-i Şâhnâme. Feslnâme-i ʻİlmî-i Pejûheşî-i Zen ve Ferheng. Tahran. Pâkniyâ, M. (1385). Hânişî ez Zen der Şâhnâme, Mutâla’ât-i Zenân, s.111-141. Sübhânî, T.(1974). Şahnâme’de Kadın ve Şarap. İstanbul. Şehîdî-i Mâzenderânî, H. (1377). Ferheng-i Şâhnâme (Nâm-ı Kesân ve Câyihâ). Tahran: İntişârât-i Bunyâd-i Nîşâbûr. Yezdânfer, Sâre ve Kahraman Şîrî, (1395). Nekş-i İctimâî, Movki’iyyet ve Makâm-i Zen der Şâhnâme-i Firdevsî ve Hezâr û Yek Şeb. Faslnâme-i İlmî-Pejûheşî-i Pejûheşhâ-i Edebiyyât-i Tatbîkî, s.177-201. Yıldırım, N. (2008). Fars Mitolojisi Sözlüğü. İstanbul: Kabalcı Kitabevi. Zahmetî, S. B. (1390). Tahlîl-i Âmârî-i Pâygâh-i İctimâî-i Zenân-i Şâhnâme, Pejûheşnâme-i Edeb-i Hamâsî, s.149-78.