OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi 1019-469X Ankara Üniversitesi Late Modern Ottoman History Yakınçağ Osmanlı Tarihi Osmanlı Eğitim Sisteminde Teftiş Tümer Erdem Yasemin MARMARA ÜNİVERSİTESİ, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, TARİH BÖLÜMÜ, TARİH PR. 09 01 2009 26 55 91 07 16 2009 08 14 2009 Copyright © 1990, OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi 1990 OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi

Osmanlı Devleti’nde eğitimin ıslahı ve yaygınlaştırılmasında teftiş mekanizması önemli bir yere sahiptir. Çeşitli maarif memurları ve müfettişleri vasıtasıyla bir teftiş zinciri kurulmaya çalışılmıştır. İlk defa Maarif-i Umumiye Nizamnâmesi ile teftiş müessesesinden beklenen görevler saptanmıştır. İlerleyen yıllarda bu görevi yerine getirecek memurların görev ve sorumluluklarına yönelik resmî düzenlemeler yapılmış, böylece tüm imparatorlukta ortak bir denetim sistemi oluşturulmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada Osmanlı eğitim sistemindeki teftiş müesesesinin gelişimi, yayınlanan talimatnâme ve nizamnâmeler doğrultusunda ele alınmıştır.

 Teftiş denetim müfettiş maarif müdürü Arşiv Belgeleri – Başbakanlık Osmanlı Arşivi İrade Dahiliye (İ.DH) İrade Maarif (İ.MF) İrade Şurâ-yı Devlet (İ.ŞD) Maarif Nezâreti Heyet-i Teftişiye Kalemi (MF. HTF) Maarif Nezâreti Mektubî Kalemi (MF. MKT) Maarif Nezâreti, İstanbul Maarif Müdüriyeti (MF. İMF) Şurâ-yı Devlet (ŞD) Gazeteler: Sabah Gazetesi Takvim-i Vekayi Tanin Gazatesi Resmî Yayınlar Devlet Salnamesi, sene: 1299, 1300, 1305, 1310 Düstur, I. Tertip C. 1–3 Düstur, II. Tertip, C. 2, 4, 6 Düstur Zeyli, 1–4 Salnâme-i Maarif-i Umumiye, sene: 1316, 1321 Maarif Müdürleri İle Vilayet Maarif Müfettişlerinin Vezâifine Müteallik Talimat, İstanbul, Matbaa-i Amire 1326 Maarif-i Umumiye Nizamnâmesi, 1289 Mekâtib-i İbtidâiye Müfettişlerinin Vezâifine Müteallik Talimat, Matbaa-i Amire, İstanbul 1326 Tedrisât-ı İbtidâiye Müfettişlerinin Vezâifine Dair Talimatmâme, Matbaa-i Amire, İstanbul 1330 Maarif Müdürleri İle Vilayet Maarif Müdürlerinin Vezâifine Müteallik Talimat, İstanbul, Matbaa-i Amire 1326 Tedrisât-ı İbtidâiye Müfettişlerinin Vezâifine Dair Talimatmâme, Matbaa-i Amire, İstanbul 1330, madde: 8 Tahsil-i İbtidaîyi İdare ve Teftiş ile Muvazzaf Olan Memurînin Vezâifi Hakkında Nizamnâme, İstanbul 1326–1329 Maarif Müdürlerinin Vezâifine Dair Talimatnâme, Matbaa-i Amire, İstanbul 1330 Maarif-i Umumiye Nezâreti Teşkilatı Hakkında Nizamnâme, 19 Rebiülevvel 1330 Maarif-i Umumiye Nezâreti Teşkilatı Hakkında Nizamnâme, 7 Ramazan 1332 Tedrisât-ı İbtidâiye Kanun-ı Muvakkati, Matbaa-i Amire, İstanbul 1329 Vilayet Maarif Müfettişliğinin Vezâifine Dair Talimatnâme, İstanbul 1330 Kitaplar ve Makaleler AKYÜZ, Yahya, Türk Eğitim Tarihi, İstanbul 2010 AKYÜZ, Yahya, “İlköğretim’in Yenileşme Tarihinde Bir Adım: Nisan 1847 Tâlimatı”, Osmanlı Tarihi Araştırmaları Merkezi Dergisi (OTAM), C.5, Ankara 1994 AYTEKİN, Halil, İttihâd ve Terakkî Dönemi Eğitim Yönetimi, Ankara 1991 BERKER, Aziz, Türkiye’de İlköğretim (1839–1908), MEB, Ankara 1945 BEYOĞLU, Süleyman, İki Devir Bir İnsan: Ahmet Faik Günday ve Hatıraları, İstanbul 2011 ERGÜN, Mustafa, II. Meşrutiyet Devrinde Eğitim Hareketleri (1908–1914), Ankara 1996 KODAMAN, Bayram, Abdülhamid Devri Eğitim Sistemi, TTK, Ankara 1991 Mahmud Cevad, Maarif-i Umûmiye Nezâreti Tarihçe-i Teşkilat ve İcraatı, haz. Mustafa Ergün, Tayyip Duman, Sebahattin Arıbaş, Hüseyin Dilaver, MEB, Ankara 2002 NURDOĞAN, Arzu, Osmanlı Modernleşme Sürecinde İlköğretim (1869–1922), İstanbul 2005, M.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enst., basılmamış doktora tezi, dan. Prof. Dr. Cemil Öztürk SU, Kâmil, Türk Eğitiminde Teftişin Yeri ve Önemi, MEB, İstanbul 1974 TÜMER ERDEM, Yasemin, II. Meşrutiyet’ten Cumhuriyete Kızların Eğitimi, İstanbul 2007, M.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enst., basılmamış doktora tezi TÜMER ERDEM, Yasemin, “Osmanlı Devleti’nde Okulöncesi Eğitim: Ana Mektepleri”, Türklük Araştırmaları Dergisi, Prof. Dr. Mücteba İlgürel’e Armağan II, S.20, İstanbul 2008 UNAT, Faik Reşit, Türkiye Eğitim Sisteminin Gelişmesine Tarihî Bir Bakış, Ankara 1964