Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2148-4899 Pamukkale Üniversitesi 10.17859/pauifd.298471 THE RELATIONSHIP BETWEEN KALAM AND PHILOSOPHY IN POSTSCRİPTS OF SHARH AL-AQAID BİR CÜMLENİN İZİNİ SÜRMEK: ŞERHU’L-AKÂİD HÂŞİYELERİNDE KELAM-FELSEFE İLİŞKİSİ İbiş Fatih Pamukkale Üniv. 09 30 2017 4 8 134 152 03 16 2017 09 30 2017 Copyright © 2014, Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2014 Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi

Considering the process of scientific formationand development, the relation of everyscientific discipline with other disciplines is a natural situation, but problemscome out when a science is affected from another so much in terms of itsdisciplinary difference. In this context, philosophy is the main discipline forkalam within Islamic studies. It is known as a matter of fact that Kalamintensely contacted to philosophy in its historical period. Taftazani as amuslim theolog is the first scholar who points out the sophictical dimensionsof this relation between both disciplines. He wrote a comprehensive sharh onAqaid al-Nasafi and it firstly comes to mind as said Sharh al-Aqaid. In thebook, Taftazani clearly stated that if someone read the books related kalam, hecouldn’t separate them from philosophical books. This paper aims to clarifyTaftazani’s statements in his sharh, what these mean in the postscripts(Khayâlî, Kastalî, ‘Isâm and Molla Ahmad) written after him. Thus, we will beevaluated the relationship between kalam and philosophy as taking into accounttheir explanations.

Oluşum ve gelişim seyri dikkate alındığında her ilmîdisiplinin kendi dışında yer alan disiplinlerle ilişki kurması doğal birsüreçtir. Ancak söz konusu ilişkinin disiplinlerden biri için fazlaca ilerlemesi,ilmî özgünlük açısından var olan doğal ilişkinin seyrinin değiştiğinin, ilişkidekidoğallığın sorunsallığa evrildiğinin göstergesidir. İslamî ilimler içindetarihsel seyri açısından kelamın kendi dışında yoğun iletişim kurduğu ilimlerinbaşında felsefe yer alır. Bir mütekellim olarak Teftâzânî, kelam ve felsefe arasındakiilişkinin boyutlarına dikkat çeken ilk isimlerden biridir. Nesefî’nin akâidine yazdığı,Şerhu’l-Akâid olarak bilinen meşhur eserinde, kelamkitaplarının semiyât bahisleri olmaksızın artık bir felsefe kitabından ayırt edilemeyecekbir konuma geldiğini açıkça ifade eder. Bu çalışmada kelam ve felsefe ilişkisibağlamında Teftâzânî’ye ait ifadelerin, kendinden sonraki süreçte şerhi üzerineyazılan, özellikle Hayâlî, Kestelî, Isâm ve Molla Ahmed haşiyelerinde nasıl elealındığı, bu eserlere ne şekilde yansıdığı ve kelam ve felsefe ilişkisininhangi açılardan değerlendirildiği konu edilecektir.

 Kelam Felsefe Şerh Haşiye Kalam Philosophy Sharh Hashiyah Cüneydî, Molla Ahmed, Haşiyetü Molla Ahmed, c. I, “Mecmûatü’l-Havâşî el- Behiyye ala Şerhi’l-Akâidi’n-Nesefiyye” İçinde, nşr. Abdulkerim, Mektebe-i İslamiyye, yy. 1390 (h.), I-III. Cürcânî, Seyyid Şerîf, Şerhu’l-Mevâkıf, tas. Mahmut Ömer ed-Dimyati, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1998, I-VIII. Gazzâlî, Ebu Hamid Muhammed b. Muhammed, el-Mustasfa, çev. Yunus Apaydın, Klasik Yayınları, İstanbul 2007, I-II. Hayâlî, Ahmed, Haşiyetü’l-Hayâlî ala Şerhi’l-Akâid, (Mecmûatü’l-Havâşî el- Behiyye ala Şerhi’l-Akâidi’n-Nesefiyye içinde), I. İbiş, Fatih, “Eş‘arî Kelâmının Dînî, Hissî ve Felsefî Karakteri Üzerine”, Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, I/2 (2014), s. 34-47. İbn Haldûn, Abdurrahman, Mukaddime, el-Matbaatü’l Behiyyetü’l Mısriyye, Mısır Tsz. Îcî, Adudüddin, el-Mavâkıf fî İlmi’l-Kelam, Mektebetü’l-Mütenebbi, Kahire Tsz. İsferâyînî, Ebu İshak Isâmüddin İbrahim b. Muhammed b. Arabşah, Haşiyetü ala Şerhi’l-Akâid, (Mecmûatü’l-Havâşî el-Behiyye ala Şerhi’l-Akâidi’n-Nesefiyye içinde), III. Kestelî, Muslihuddin Mustafa, Haşiyetü’l-Kestelî ala Şerhi’l-Akâid, Salah Bilici Kitabevi, İstanbul Tsz. Kul Ahmed, Muhammed b. Ahmed b. Hıdır, Haşiyetü Kul Ahmet ala Haşiyeti’l-Hayâlî ala Şerhi’l-Akadi’n Nesefiyye, (Mecmûatü’l Havâşî el-Behiyye ala Şerhi’l-Akâidi’n-Nesefiyye içinde), II.