Çorum ve Çevresinde Yaşatılan Zâkirlik Geleneği
Abstract
Cem âyini boyunca çalgı eşliğinde nefes, deyiş, düvaz, miraçlama, semah gibi türleri
icra eden bir ozan tipine karşılık gelen zâkir, sergilediği müziksel performans gereği tarikat
erkânı içinde gelenek aktarıcısı kimliğiyle de önemli bir yere sahiptir. Bu bağlamda Çorum ve
çevresinin güçlü bir zâkirlik geleneğine ev sahipliği yapması ve birçok yetkin zâkirin bu
çevrede yetişmiş olması çalışmanın odak noktasını teşkil etmektedir. Çalışmanın amacı,
zâkirliğin genel tanımından hareketle, yöre zâkirlerinin cem içindeki konumlarını, müziksel
pratiklerini, belleklerinde saklı kalmış edebi metinleri ve bu metinlerden kopan deyişleri tespit
etmek ve Çorumlu zâkir tipleri üzerinden günümüzdeki zâkirliğin genel durumunu gözler önüne
sermektir. Burada nitel araştırmaya dayalı ampirik bir çalışma biçimi ve etnografi temelli kültür
analizi yöntemi benimsenmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşme ve katılımcı gözlem teknikleriyle
elde edilen tüm veriler edebiyatı, müziği ve retoriğiyle Çorum ve çevresindeki zâkirlik
geleneğinin günümüzdeki temsili varlığını teyit ederken, temelde pragmatik bir anlam taşıyan
zâkirliğin, modern yaşam koşulları altında simgesel bir anlam kazanmaya başladığını
göstermektedir.
Keywords
References
- ARTUN, Erman (2009). Âşıklık Geleneği ve Âşık Edebiyatı. İstanbul: Kitabevi. ÂŞIK, Veysel (1998). Semahlar ve Deyişler (CD). İstanbul: Özmüzik Plakçılık. ATEŞ, Süleyman (1975). Kur'anı-ı Kerim ve Yüce Meali. Ankara: Kılıç Kitabevi. BİRDOĞAN, Nejat (1995). Anadoluʼnun Gizli Kültürü: Alevilik. İstanbul: Berfin Yayınları. BOHLMAN, Philip V. (2015). Dünya Müziği. (H. Gür, Çev.) Ankara: Dost Kitabevi. DEVELLİOĞLU, Ferit (2000). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat. Ankara: Aydın Kitabevi. DOĞAN, Gürani (1998). Alevilik'te Ön Bilgiler ve Cem, Zâkirlik. İstanbul: Can Yayınları. DÖNMEZ, B. Mustan (2010). “Törensel (Cem) ve Dünyasal Türk Halk Müziği Performansı İçinde Âşıklık Geleneğinin Konumu”, Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 34, Cilt 1, ss. 33-37. DUYGULU, Melih (2014). Türk Halk Müziği Sözlüğü. İstanbul: Pan Yayıncılık. EROL, Ayhan (2009). Müzik Üzerine Düşünmek. İstanbul: Bağlam. ERSAL, Mehmet (2009). “Alevi Cem Zâkirliği: Battal Dalkılıç Örneği”, Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi, S.1, s. 188-205. KANAATLI, Hasan (2011). Peygamberlerin Hayatı 1. İstanbul : Evrensel Değerler. KAPLAN, Ayten (2007). “Etnografik Müzik Araştırması”, Karadeniz Araştırmaları, S. 12, s. 113-126. KAPLAN, Doğan (2011). Yazılı Kaynaklarına Göre Alevilik. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. KORKMAZ, Esat (2008). Kırklar Cemi. İstanbul: Anahtar Kitap Yayınları. KÖPRÜLÜ, M. Fuad (2004). Edebiyat Araştırmaları 1. Ankara: Akçağ Yayınları. KUTSAL KİTAP-YENİ DÜNYA ÇEVİRİSİ (2011). Davut Peygamberin 12. Mezmuru. Brooklyn, New York: Watchtower Bible and Tract Society of New York. MERRIAM, Alan, P. (1964). The Anthropology of Music. Evanston: Northwestern University Press. SU, Ruhi (1993). Şiirler-Türküler Köroğlu (CD). İstanbul: Ada Yayıncılık. ÖNGÖREN, Reşat (2013). Zikir. TDVİA. . C. 44, ss. 409-412. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. ÖZDEMİR, Nazife (2012). Çorum Yöresi Alevilerinde Kamberlik Geleneği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. ULUÇAY, Ömer (1993). Toplu İbadet / Cem Erkânı. Adana: Hakan Ofset. UYGUN, Nuri (2013). Zikir. TDVİA. C.44, s. 412-413. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. YILMAZ, Nail (2005). Kentin Alevileri. İstanbul: Kitabevi. Kaynak Kişi Ahmet Madak, 2014, Atçalı Köyü, Çorum. Ali Bükücü, 2014, Atçalı Köyü, Atçalı Köyü, Çorum. Musa Yıldız, 2014, Acıpınar Köyü, Çorum. Nuri Bolata, 2014, Bozdoğan Köyü, Alaca, Çorum. Rıza Kandemir, 2014, Çorum.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
-
Journal Section
Research Article
Authors
Publication Date
December 15, 2016
Submission Date
September 11, 2016
Acceptance Date
-
Published in Issue
Year 2016 Volume: 4 Number: 3