In recent days, it has been observed that the number of discussions on the phenomenon of nationalism and religion has increased all over the world, both in the national and international arena. This situation arises from the urge to reactivate the consciousness of being a nation in the memories of societies. The same is true for the Russian Federation. Looking at their historical traditions, autocracy, nationalism and Orthodoxy in the Russian land are inseparable parts of a whole.Christianity, which is one of the most prominent components of the Russian land, constitutes the subject of our research. Our study is based on the assumption that Russian governments and people do not always approach the concept of religion in the same way. In order to clarify this situation, the religious policies and their reflections on the society in the Russian lands were examined from the acceptance of Orthodoxy until the XXIst century. The wide time span created limitations in detailing the developments. On the other hand, it contributed to illuminating the events on the basis of a holistic view and cause-effect connection. While conducting the research, the principles of the holistic approach, historical, descriptive and comparative methods were used.
Rus devletinin dinamikleri açısından Ortodoksluk, otokrasi ve milliyetçilik kavramları, halkı bir arada tutan üç önemli sacayağı olarak kabul edilir. Çalışmamız kapsamında bu unsurlardan biri olan Hristiyanlığın Rusya tarihindeki yeri ele alınmıştır. Makale, din kavramına Rus yönetimlerinin ve halkının daima aynı şekilde yaklaşmadığı varsayımına dayanmaktadır. Araştırmanın amacı, X. yüzyıldan XXI. yüzyıla kadar geçen sürede, Rusya coğrafyasında uygulanan din politikalarını, onların nedenlerini ve sonuçlarını ortaya çıkarmaktır. Zaman aralığının geniş tutulması, gelişmelerin detaylarına inilmesi noktasında sınırlılık yaratsa da bütüncül bakış ve neden-sonuç bağlantısı temelinde olayların aydınlatılmasına katkı sağlamıştır. Araştırma gerçekleştirilirken bütüncül yaklaşımın, tarihsel, betimleyici ve karşılaştırmalı yöntemin ilkelerinden yararlanılmıştır. Yapılan inceleme sonucunda, Hristiyanlığın bölünme, parçalanma (raskol) süreci ile sorgulanmaya başladığı, bu tarihten itibaren siyasi ve sosyolojik tartışmaların ana malzemesi hâline geldiği, kilisenin kurumsal kimliğinin kasten zayıflatıldığı, siyasi iradenin din olgusunu bir yönetim aracı gibi gördüğü tespit edilmiştir. Bu verilerin ışığında XVII. yüzyılın ortalarına kadar Rusya’da yöneticilerin ve halkın din anlayışının birbirine yakın olduğu ancak raskol sürecinden sonra tarihsel ve geleneksel temelleri bulunan, Rus halkının tabi olduğu ‘manevi Ortodoksluk’ ile çarlık, imparatorluk ya da komünist rejim yöneticileri tarafından yönlendirilen ‘maddi Ortodoksluk’ olmak üzere iki farklı Hristiyanlık anlayışının Rus inanç sistemine yerleştiği sonucuna ulaşılmıştır.