This study aims to comprehensively present the contributions of the workshops located on the ground floors of 19th-20th century houses identified in Yazıköy, a village in Safranbolu, to the socio-economy, gastronomy, and culture of Safranbolu. This is achieved by examining these structures in terms of their history, typology, architecture, materials and techniques, style, iconography, and conservation status. Within the scope of the study, more than 20 workshops located in the Kıranköy, Yörükköyü, and Yazıköy regions of Safranbolu and determined to be in good condition were investigated. However, only nine well-preserved workshops in Yazıköy were included in this research. The workshops and hearths within these production spaces were examined in situ. Particular attention was paid to the historical development, structural characteristics, materials and construction techniques, stylistic features, iconographic elements, and current conservation status of the workshops, which were prominent in vinegar and wine production. The investigations revealed that various products were manufactured on the ground floors of 19th-20th century houses in Kıranköy, Yörükköyü, and Yazıköy. These sections were identified as significant production areas, particularly from the 19th century onwards, where commercial activities were conducted and contributions were made to the household economy. In these workshops, activities such as wine and vinegar making, as well as the grinding of wheat and corn, were carried out. Structural analyses indicated the common presence of sections such as a workshop, a hearth, and a cellar in these spaces. The study is limited to nine well-preserved workshops in Yazıköy. Therefore, it does not offer a comprehensive evaluation of the workshops in other neighborhoods and villages of Safranbolu, including Kıranköy and Yörükköyü. The detailed examination of the workshops in Yazıköy, which hold a significant place in the socio-economic and cultural fabric of Safranbolu, and the elucidation of the relationship between these structures and Safranbolu’s gastronomy, provide an original contribution to the literature. This study sheds light on the multicultural past of Safranbolu and is important for the preservation and transmission of its cultural heritage to future generations.
Bu çalışma, Safranbolu’ya bağlı Yazıköy’de 19.-20. yüzyıla tarihlenen evlerin alt katlarındaki imalathaneleri tarihçe, tipoloji, mimari, malzeme ve teknik, üslup, ikonografi ve korunma durumları açısından inceleyerek, bu yapıların Safranbolu’nun sosyoekonomisi, gastronomisi ve kültürüne olan katkılarını bütüncül bir şekilde sunmayı amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında Safranbolu’nun Kıranköy, Yörükköyü ve Yazıköy bölgelerinde yer alan ve iyi durumda olduğu belirlenen 20’den fazla imalathane incelenmiş, çalışmaya ise bunlardan sadece Yazıköy’deki iyi durumda olan dokuzu dahil edilmiştir. Bu imalathanelerin içinde yer alan işliklerle ocaklar yerinde incelenmiş, özellikle sirke ve şarap üretiminde ön plana çıkan işliklerin tarihsel gelişimi, yapısal özellikleri, kullanılan malzeme ve yapım teknikleri, üslup özellikleri, ikonografik unsurları ve mevcut korunma durumları detaylı olarak analiz edilmiştir. İncelemeler sonucunda, Kıranköy, Yörükköyü ve Yazıköy’deki 19.-20. yüzyıla ait evlerinin alt katlarında çeşitli ürünlerin imal edildiği belirlenmiştir. Bu bölümlerin, özellikle 19. yüzyıldan itibaren ticari faaliyetlerin yürütüldüğü ve ev ekonomisine katkı sağlayan önemli üretim alanları olduğu tespit edilmiştir. Bu imalathanelerde şarap ve sirke yapımının yanı sıra, buğday ve mısır öğütme gibi faaliyetlerin de gerçekleştirildiği belirlenmiştir. Yapısal analizler, bu mekanlarda genellikle işlik, ocak ve mahzen gibi bölümlerin bulunduğunu göstermiştir. Çalışma, Yazıköy’de iyi durumdaki dokuz adet imalathane ile sınırlıdır. Bu nedenle, Safranbolu’nun Kıranköy ve Yörükköyü dahil olmak üzere diğer mahalle ve köylerindeki imalathanelerinin kapsamlı bir değerlendirmesini sunmamaktadır. Safranbolu’nun sosyoekonomik ve kültürel yapısında önemli bir yere sahip olan Yazıköy’deki imalathanelerin detaylı bir şekilde incelenmesi ve bu yapıların Safranbolu’nun gastronomisiyle olan ilişkisinin ortaya konulması, literatüre özgün bir katkı sağlamaktadır. Bu çalışma, Safranbolu’nun çok kültürlü geçmişine ışık tutarak kültürel mirasın korunması ve gelecek nesillere aktarılması açısından önem taşımaktadır.