SATRANÇ MÜZELERİNDE ZİYARETÇİ ETKİLEŞİMİ; DİJİTAL SERGİLEME YÖNTEMLERİNE YÖNELİK MODEL ÖNERİSİ

Öz

Teknolojik gelişmeler, müzelerdeki sergileme pratiklerinin dönüşümünü önemli ölçüde hızlandırmıştır. Dijital araçlar, etkileşimli sistemler ve yeni medya uygulamalarının müze deneyimine entegre edilmesiyle birlikte, koleksiyon müzeleri yalnızca eserlerin sergilendiği alanlar olmaktan çıkarak katılımcı öğrenme ortamlarına dönüşmektedir. Çağdaş müzecilik anlayışı, ziyaretçiyi pasif bir izleyici konumundan bilgiyle etkileşim kuran aktif bir katılımcıya dönüştürmeyi amaçlamaktadır. Bu çalışma, koleksiyon müzelerinde ziyaretçi etkileşimini artırmaya yönelik dijital sergileme yöntemlerini incelemekte ve bu doğrultuda geliştirilen bir model önerisini tartışmaktadır. Araştırma kapsamında, örneklem olarak ulusal ve uluslararası dört tematik müze Max Euwe Centre (Hollanda), Moscow Chess Museum (Rusya), Ströbeck Chess Museum (Almanya) ve Gökyay Vakfı Satranç Müzesi (Türkiye) karşılaştırmalı olarak ele alınmış ve bu kurumların sergileme stratejileri analiz edilmiştir. Bu çalışmada, beş ulusal ve uluslararası satranç müzesinin dijital sergileme yaklaşımlarını karşılaştırmalı analiz ve betimsel içerik analizi yöntemleriyle incelenmiş, elde edilen veriler doğrultusunda etkileşim temelli bir dijital sergileme modeli önerilmiştir. Bu modelin amacı, koleksiyon müzelerinde ziyaretçi deneyimini zenginleştirmek, eğitsel işlevi güçlendirmek, koleksiyonların dijital ortamda sürdürülebilirliğini sağlamak ve kültürel sunum biçimlerini güncel müzecilik ilkeleriyle uyumlu hâle getirmektir.

Anahtar Kelimeler

• Grafik tasarımı
• Görsel iletişim tasarımı
• Müzecilik ve sergileme tasarımı
• İç mimarlıkta koruma ve yenileme
• Kültürel mirasın korunması ve restorasyon.

VISITOR INTERACTION IN CHESS MUSEUMS; MODEL PROPOSAL FOR DIGITAL EXHIBITION METHODS

Öz

Technological advancements have significantly accelerated the transformation of exhibition practices in museums. With the integration of digital tools, interactive systems, and new media applications into the museum experience, collection-based museums have evolved from mere display spaces into participatory learning environments. Contemporary museology aims to transform the visitor from a passive observer into an active participant who engages with knowledge. This study examines digital exhibition methods designed to enhance visitor interaction in chess museums and discusses a model proposal developed in this context. Within the research scope, five national and international chess museums — Max Euwe Centre (Netherlands), Moscow Chess Museum (Russia), Ströbeck Chess Museum (Germany), World Chess Hall of Fame (USA), and Gökyay Foundation Chess Museum (Turkey) — were comparatively analyzed in terms of their exhibition strategies. Using comparative analysis and descriptive content analysis methods, the study investigates the digital exhibition approaches of these museums and proposes an interaction-based digital exhibition model based on the obtained data. The aim of this model is to enrich the visitor experience in collection museums, strengthen their educational function, ensure the sustainability of collections in digital environments, and align cultural presentation methods with contemporary museological principles.

Anahtar Kelimeler

• Graphic design
• Visual communication design
• Museology and exhibition design
• Conservation and renovation in interior architecture
• Cultural heritage preservation and restoration.

Kaynakça

1. Alemdar, S. (2014). Müzelerde teknolojik etkileşimli sergileme yöntemleri: İstanbul Sağlık Müzesi için bir öneri (Yayın No. 374677) [Yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
2. Alanya Arkeoloji Müzesi. (t.y.). reo-tek. https://www.reo-tek.com/alanya-arkeoloji-muzesi adresinden erişilmiştir.
3. Aslanoğlu, O. M. (2014). Zamanla değişen müze tasarım anlayışı ve güncel bir örnek olarak Mercedes-Benz Müzesi’nin incelenmesi (Yayın No. 374685) [Yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
4. Bayrak Uluğ, A. (2020). Müze sergilerinde artırılmış gerçeklik uygulamaları (Yayın No. 615706) [Yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
5. Boiko, V. (t.y.). Chess Federation of Russia. Ruchess. https://ruchess.ru/en/rcf-chess-museum/ adresinden erişilmiştir.
6. Çalış, M., Çevik, M. U. (2023, Kasım 8–10). Video oyun sektöründe sürdürülebilirlik üzerine bir yaklaşım: Bulut tabanlı oyun servisleri [Tam metin]. 5. Uluslararası Sanat ve Tasarım Eğitimi Sempozyumu, Ankara, Başkent Üniversitesi Yayınları, s. 906–918. https://sanattasarim2023baskent.wordpress.com
7. Çevik, M. U. (2024). Video oyun tarihinde paradigma değişimleri ve yapay zekâ. Ö. Kum (Ed.), Grafik alanında uluslararası araştırmalar – 1 içinde (1. Baskı, ss. 61–97). Eğitim Yayınevi.
8. Doggers, P. (2014, 30 Eylül). Russia’s first chess museum opens in Moscow. chess.com. https://www.chess.com/news/view/russias-first-chess-museum-opened-in-moscow- 8334

9. Falk, J. H. ve Dierking, L. D. (2013). The museum experience revisited. New York: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315417851
10. Güler, E. (2024). Eser-izleyici arasında etkileşimli sanat uygulamaları: Vincent Van Gogh The Bedroom örneği. Yedi (Sanatta Dijitalizm Özel Sayısı), 303–316. https:// doi.org/10.17484/yedi.1503030
11. Gökyay Vakfı Satranç Müzesi. (2024). Satranç takımı koleksiyonu. Gokyaysatrancvakfi. 25 Haziran, 2024 tarihinde https://www.gokyaysatrancvakfi.org.tr/satranc-muzesi adresinden erişilmiştir.
12. Halberstadt. (t.y.). The chess museum in Ströbeck. halberstadt. https://www.halberstadt. de/de/schachmuseum-aktuell.html adresinden erişilmiştir.
13. Hergüner, B. (2023). Kültürel miras yönetimi ve üniversite müzeleri: Sürdürülebilir kalkınma çerçevesinde Cambridge Üniversite müze sisteminin analizi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, (13) (İhtisaslaşma), 108–118. https://doi. org/10.30783/nevsosbilen.1307332
14. Hooper-Greenhill, E. (1992). Museums and the shaping of knowledge. Routledge.
15. Hooper-Greenhill, E. (2000). Museums and the interpretation of visual culture. Routledge.
16. Horan, G. A. (2014, 8 Nisan ). Digital heritage: Digitization of museum and archival collections. OpenSIUC. http://opensiuc.lib.siu.edu/gs_rp/437
17. ICOM. (2022, 24 Ağustos). Museum definition. ICOM. https://icom.museum/en/resources/ standards-guidelines/museum-definition/
18. Keş, Y. ve Başer Akyürek, A. (2018). Teknoloji ile büyüyen yeni nesil için interaktif müzeler. Tasarım ve Mimarlık Fakültesi Dergisi,(2), 95–110.
19. Kubat, G. (2021). Yeni medya uygulamalarıyla müzede yeni sergileme biçimleri: Deneyim odaklı. Unimuseum, (2), 66–74. https://doi.org/10.5281/ZENODO.5793305
20. Macdonald, S. (2006). A companion to museum studies. Blackwell Publishing.
21. Max Euwe Centre. (2024). An institute unparallelled in the world of chess. Maxeuwe. https://maxeuwe.nl/en/max-euwe-centre/
22. Parry, R. (2007). Recoding the museum: Digital heritage and the technologies of change. Routledge.
23. Poyraz, B. (2013). Müze teknolojileri ve sergileme farklılıkları. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, (39), 1–14.
24. Schachmuseum Ströbeck. (2014, 9 Kasım). museen.de. 26 Mayıs, 2025 tarihinde https:// museen.de/schachmuseum-stroebeck.html adresinden erişilmiştir.
25. Sculpteo. (t.y.). How does 3D scanning work?. Sculpteo. https://www.sculpteo.com/ en/3d-learning-hub/basics-of-3d-printing/what-is-3d-scanning/ adresinden erişilmiştir.
26. Sezer, A. (2024). Karşılaştırmalı eser analizi: Las Meninas. Erciyes Akademi, 38(4), 1005–1022. https://doi.org/10.48070/erciyesakademi.1569216
27. Sezgin Özrili, A. ve Özrili, Y. (2021). Müzelerde interaktif (etkileşimli) sergileme uygulamaları. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 11(24), 85–102. https://doi. org/10.16950/iujad.938628
28. Solodam. (2018, 1 Ağustos). Max Euwe Centrum. Tripadvisor. https://www.tripadvisor. ru/LocationPhotoDirectLink-g188590-d3729028-i117581125-Max_Euwe_Centrum- Amsterdam_North_Holland_Province.html
29. World Chess Hall of Fame. (t.y.). About the World Chess Hall of Fame. worldchesshof. https://worldchesshof.org adresinden erişilmiştir.
30. World Chess Hall of Fame (2012, 2 Nisan). Atlas Obscura. 25 Haziran, 2024 tarihinde https://www.atlasobscura.com/places/world-chess-hall-of-fame adresinden erişilmiştir.
31. World Chess Hall of Fame. (t.y.). World Chess Hall of Fame & Galleries. worldchesshof. https://worldchesshof.org adresinden erişilmiştir.
32. Yalçınkaya, S., Yıldız, B. ve Borak, M. (2019). Optical 3D scanner technology. International Journal of 3D Printing Technologies and Digital Industry, 3(1), 67–75.
33. Yıldırım, İ. (2021). Analysis of studies on museum perception conducted in Turkey in the last 20 years using literature review method. Modular Journal, 4(1), 30–45.