Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi 2147-0790 2147-1126 Sakarya Üniversitesi Regional Studies International Security Politics in International Relations International Relations (Other) Bölgesel Çalışmalar Uluslararası Güvenlik Uluslararası İlişkilerde Siyaset Uluslararası İlişkiler (Diğer) Kıbrıs Adası ve Askeri Üslerinin Küresel Jeostratejik Önemi The Global Geostrategic Importance of the Island of Cyprus and Its Military Bases https://orcid.org/0000-0003-2663-3757 Kanat Selim SULEYMAN DEMIREL UNIVERSITY https://orcid.org/0000-0002-2120-4649 Uyğun Ekin Deniz https://orcid.org/0000-0002-8573-8770 Paralı Zeynep SULEYMAN DEMIREL UNIVERSITY Advanced Online Publication 60 79 01 12 2026 03 11 2026 Copyright © 2012, Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi 2012 Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi

Kıbrıs, üç kıtanın kesişme noktasında yer alması ve Doğu Akdeniz'in merkezinde bulunması nedeniyle tarih boyunca küresel ve bölgesel güçlerin jeostratejik çıkarlarının kesiştiği kritik bir bölge olmuştur. Neolitik Çağ'dan günümüze kadar Mısır, Pers, Roma, Osmanlı ve İngiliz imparatorlukları başta olmak üzere birçok medeniyet, adayı bir "atlama noktası" olarak görmüş ve kontrol altında tutmak için mücadele etmiştir. Bu çalışma, Kıbrıs'ın tarihsel gelişimi çerçevesinde adanın jeostratejik önemini ve günümüzde ada üzerinde bulunan askeri üslerin küresel güç politikalarındaki rolünü kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. Çalışmada öncelikle Kıbrıs'ın antik çağlardan Osmanlı ve İngiliz dönemlerine kadar olan tarihi süreci incelenmekte, ardından adada bulunan askeri üslerin tarihsel gelişimi ve günümüzdeki durumu analiz edilmektedir. İngiltere'nin Akrotiri ve Dikelya Egemen Üs Bölgeleri, Türkiye'nin KKTC'deki askeri varlığı, ABD'nin CYCLOPS projesi ve Rusya'nın askeri işbirlikleri detaylı olarak ele alınmaktadır. Çalışma, Rusya Federasyonu, İngiltere ve ABD'nin Kıbrıs politikalarını ve bu güçlerin adada bulunan askeri üsleri stratejik hedefleri doğrultusunda nasıl kullandıklarını değerlendirmektedir. Özellikle 2000'li yıllarda Doğu Akdeniz'de keşfedilen hidrokarbon rezervlerinin, Kıbrıs'ın jeostratejik önemini daha da artırdığı ve adanın enerji jeopolitiğinin merkezi haline geldiği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, Kıbrıs'ın çok katmanlı jeostratejik rekabetin merkezinde bulunduğu ve bu durumun adanın siyasi geleceğini şekillendirmeye devam ettiği ortaya konulmaktadır.

The island of Cyprus has been a critical geography where the geostrategic interests of global and regional powers have intersected throughout history due to its location at the crossroads of three continents and its position at the center of the Eastern Mediterranean. From the Neolithic Age to the present day, many civilizations, including the Egyptian, Persian, Roman, Ottoman, and British empires, have viewed the island as a "stepping stone" and struggled to maintain control over it. This study comprehensively addresses the geostrategic importance of Cyprus within the framework of its historical development and the role of military bases currently located on the island in global power politics. The study first examines the historical process of Cyprus from ancient times through the Ottoman and British periods, then analyzes the historical development and current status of military bases located on the island. Britain's Akrotiri and Dhekelia Sovereign Base Areas, Türkiye's military presence in the TRNC, the US CYCLOPS project, and Russia's military collaborations are discussed in detail. The study evaluates the Cyprus policies of the Russian Federation, Britain, and the United States, and how these powers use the military bases on the island in line with their strategic objectives. It is emphasized that the hydrocarbon reserves discovered in the Eastern Mediterranean in the 2000s have further increased Cyprus's geostrategic importance and transformed the island into the center of energy geopolitics. In conclusion, it is demonstrated that Cyprus remains at the center of multilayered geostrategic competition and that this situation continues to shape the political future of the island.

 Kıbrıs Jeostratejik Önem Askeri Üsler Doğu Akdeniz Küresel Güç Politikaları Cyprus Geostrategic Importance Military Bases Eastern Mediterranean Global Power Politics Adams, T. W. (1972). The American concern in Cyprus. The Annals of the American Academy of Political and Social Science, 401, 95-105. Agreement on the withdrawal of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland from the European Union and the European Atomic Energy Community 2019/C 384 I/01. (2019). http://data.europa.eu/eli/treaty/withd_2019(3)/oj/eng Ametbek, D. (2019). Rusya’nın Doğu Akdeniz’deki tutumu. ANKASAM. https://www.ankasam.org/rusyanin-dogu-akdenizdeki-tutumu/ Armaoğlu, F. (2019). 20. Yüzyıl siyasi tarihi 1914-1995. Kronik Kitap. Arslan, M. İ. (2022, 30 Eylül). ABD’nin Kıbrıs stratejisi: Amerikan ordusu, Rum kesimini üs olarak kullanmaya hazırlanıyor. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/abdnin-kibris-stratejisi-amerikan-ordusu-rum-kesimini-us-olarak-kullanmaya-hazirlaniyor/2698827 Athanasiadis, I. (2004, 10 Nisan). US seeks major military base on united Cyprus. Asia Times Online. https://www.wilsoncenter.org/article/us-seeks-major-military-base-united-cyprus Aydın, A. (2019). Rusya’nın enerji ve Güney Kıbrıs politikası. Rusya’nın Enerji ve Güney Kıbrıs Politikası, 10(89), 30-33. Aziz, A. (1969). 1964 yılında Kıbrıs buhranı ve Sovyetler Birliği. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 24(3), 1. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000001144 Bahcheli, T., Bartmann, B. ve Srebrnik, H. (Ed.). (2004). De facto states: The quest for sovereignty. Routledge. Başeren, S. H. (2011). Doğu Akdeniz deniz yetki alanları uyuşmazlığı. İlke Basın Yayım. BBC News. (2022, 17 Eylül). ABD Kıbrıs’a yönelik silah ambargosunu bir kez daha bir yıllığına kaldırdı. https://www.bbc.com/turkce/articles/c87k33y567ko Biber, H. ve Keser, U. (2023). Kıbrıs’ta intelijans ve kontr-espiyonaj faaliyetleri üzerine bir değerlendirme (1955-1974). Kıbrıs Araştırmaları Dergisi, 23(48), 31-69. https://izlik.org/JA44UJ66GF Bölükbaşı, S. (1998). The Cyprus dispute and the United Nations: Peaceful non-settlement between 1954 and 1996. International Journal of Middle East Studies, 30(3), 411-434. https://www.jstor.org/stable/164268 Braudel, F. (2008). Akdeniz / Tarih, mekan, insanlar ve miras (A. Derman & N. Erkurt, Çev.; 2. bs.). Metis Yayınları. Coufoudakis, V. (1976). U.S. foreign policy and the Cyprus question: An interpretation. Millennium, 5(3), 245-268. https://doi.org/10.1177/03058298760050030201 Çeçen, A. (2008). Kıbrıs çıkmazı. Fark Yayınları. Declassified UK. (2023, 12 Aralık). Britain secretly sent 500 extra troops to Cyprus base being used to supply weapons to Israel. https://www.declassifieduk.org/britain-secretly-sent-500-extra-troops-to-cyprus-base-being-used-to-supply-weapons-to-israel/ Saynur Derman, G. ve Kurban, V. (2016). Kıbrıs sorununun Türk dış politikasına etkisi ve ABD-SSCB ile ilişkiler. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 16(33), 455-484. https://izlik.org/JA58TH75NA Doğan, M. ve Bostan, H. (2025). Jeopolitik açıdan Kıbrıs adası ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 30(53), 83-95. https://doi.org/10.17295/ataunidcd.1515896 Dumlu, H. (2022). Kıbrıs’taki İngiliz üslerinin jeopolitik ve jeostratejik açıdan önemi. Journal of Anglo-Turkish Relations, 3(1). https://izlik.org/JA34CY73XY Duran, B., Ataman, M. ve İnat, K. (2020). Doğu Akdeniz ve Türkiye’nin hakları. SETA Vakfı İktisadi İşletmesi. Ekici, T. (2019). The political and economic history of North Cyprus: A discordant polity. Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-030-13479-2 Elmacıoğlu, L. (2019, 24 Aralık). Geçitkale’deki İHA ve SİHA üssünden sonra Kıbrıs’ta deniz üssü kurulması gündemde. Independent Türkçe. https://www.indyturk.com/node/107911/haber/ge%C3%A7itkaledeki-iha-ve-siha-%C3%BCss%C3%BCnden-sonra-k%C4%B1br%C4%B1s%E2%80%99ta-deniz-%C3%BCss%C3%BC-kurulmas%C4%B1- g%C3%BCndemde Ertekin, B. A. (2012). Neo-Rusya’nın Akdeniz rüyası: Neo-Rusya’nın Suriye Arap Baharı’ndaki rolü. Bilge Strateji, 4(7), 131-163. https://izlik.org/JA32HP55XM Euronews. (2021, 25 Ağustos). Turkish drone presence in northern Cyprus worries neighbours. https://www.euronews.com/2021/08/25/turkish-drone-presence-in-northern-cyprus-worries-neighbours Gözlü, A. (2011). Kıbrıs eskiçağı ve jeopolitiği. Çizgi Kitapevi. https://hdl.handle.net/20.500.12395/2578 Gülen, A. (2011). İnönü Hükümetleri’nin Kıbrıs politikası (1961-1965). Atatürk Yolu Dergisi, 13(50), 389-428. https://doi.org/10.1501/Tite_0000000363 Güney, A. (2004). The USA’s role in mediating the Cyprus conflict: A story of success or failure? Security Dialogue, 35(1), 27-42. https://www.jstor.org/stable/26298672 Hasanoğlu, İ. (2015). Doğu Akdeniz’de Rusya’nın stratejik müttefiki: Güney Kıbrıs Rum Yönetimi. Ekonomik ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 8(29), 54-57. Hasanoğlu, İ. ve Abbasov, E. (2019). Rusya Federasyonunun Akdeniz politikasında Kıbrıs. H. Çomak & B. Ş. Şeker (Ed.), C. I içinde (ss. 803-818). Nobel Akademik Yayıncılık. https://www.academia.edu/39702970/Rusya_Federasyonunun_Akdeniz_Politikas%C4%B1nda_K%C4%B1br%C4%B1s International Crisis Group. (2006). The Cyprus stalemate: What next? (Europe Report No. 171). https://icg-prod.s3.amazonaws.com/171-the-cyprus-stalemate-what-next.pdf Irkiçatal, E. (2012). İkinci Dünya Savaşı sonrası İngiltere’nin Ortadoğu politikaları için Kıbrıs’ın stratejik önemi ve Kıbrıs meselesinin ortaya çıkışı. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15, 31-59. https://izlik.org/JA95TP28AC Kanat, S. ve Uyğun, E. D. (2024). ABD Büyük (Grand) stratejisi ve uluslararası hukuk. İ. Karakaya (Ed.), ABD Büyük (Grand) stratejisi: Kavram, temalar ve tarihsel süreç perspektifinden ABD dış politikası içinde (ss. 83-110). Nobel Bilimsel. https://bookcites.com/books/JsFXTZQBQzmg-9NMNwUB Kasapoglu, C. (2017). Turkey’s forward-basing posture (Paper Series 2017/4). EDAM. Kasim, K. (2007). Soğuk Savaş dönemi sonrası Kıbrıs sorunu. Gazi Akademik Bakış, 1(1), 57-72. https://izlik.org/JA23TW73XJ Keefe, E. K. ve Solsten, E. (1993). Historical setting. E. Solsten (Ed.), Cyprus: A country study içinde (4. bs.). Federal Research Division, Library of Congress. http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/ Ker-Lindsay, J. (2011). The Cyprus problem: What everyone needs to know. Oxford University Press. Keser, U. (2006). Kıbrıs’ın stratejik önemi bağlamında adada askeri faaliyetler ve ilgili tarafların askeri gücü. Güvenlik Stratejileri Dergisi, 2(3), 114-122. https://izlik.org/JA36AY28ZY Keser, U. (2017). Ekonomik, askeri istihbarat ve stratejik güvenlik çerçevesinde Kıbrıs’ın önemi. Dünden Bugüne Kıbrıs ve KKTC Sempozyumu. https://soyledik.com/tr/makale/6714/ekonomik-askeri- istihbarat-ve-stratejik-guvenlik-cercevesinde-kibrisin-onemi--prof-dr-ulvi-keser.html Keser, U. (2021). Kıbrıs’ta FBIS faaliyetleri: Enformasyon mu, entelijans mı? UPA Strategic Affairs, 2(1), 175-205. https://izlik.org/JA47HT49GP Kısacık, S. (2020). Rusya’nın Doğu Akdeniz stratejisi: Sıcak denizlerde kalmak. M5 Dergi, (351). https://m5dergi.com/dergi/sayi-35i-ekim-2020/rusyanin-dogu-akdeniz-stratejisi-sicak-denizlerde- kalmak/ Kısacık, S. ve Gülbay, A. (2022). 2000 sonrası Türkiye ve Rusya’nın Doğu Akdeniz’deki güvenlik ve enerji politikalarının karşılaştırmalı bir analizi. Türk Dünyası Araştırmaları, 130(257), 435-470. https://doi.org/10.55773/tda.1086168 Kissinger, H. (2000). Diplomasi (İ. H. Kurt, Çev.; 2. bs.). İş Bankası Kültür Yayınları. Klapsis, A. (2013). The strategic importance of Cyprus and the prospect of union with Greece, 1919–1931: The Greek perspective. The Journal of Imperial and Commonwealth History, 41(5), 765-782. https://doi.org/10.1080/03086534.2013.789275 Koday, S. (1995). Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde yerleşmeler. Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 2. https://izlik.org/JA32WJ29BL Koday, Z. (1995). Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devleti’nin coğrafi özellikleri. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 2, 17-45. https://izlik.org/JA27EY27UW Koday, Z. (1998). Kıbrıs’ın jeopolitik önemi. Türk Coğrafya Dergisi, 33, 419-428. https://izlik.org/JA23LG89HJ Kontos, M. (2014). The “Anglo-American Factor” in Greek Cypriot politics: English, American or “Anglo-American”? Great Power politics in Cyprus: Foreign interventions and domestic perceptions içinde. Cambridge Scholars Publishing. Litsas, S. N. (2017). Russia in the Eastern Mediterranean: Intervention, deterrence, containment. Digest of Middle East Studies, 26(1), 56-73. https://doi.org/10.1111/dome.12103 Lyman, S. ve Bielousova, M. (2022). Ciprus-France relations and problems of region security. The Journal of V. N. Karazin Kharkiv National University. Series: International Relations. Economics. Country Studies. Tourism, (15), 8-14. https://doi.org/10.26565/2310-9513-2022-15-01 Mallinson, B. ve Mallinson, W. (2005). Cyprus: A modern history. Bloomsbury Academic. Ministry of Foreign Affairs. (2024). Treaty concerning the establishment of the Republic of Cyprus. https://www.mfa.gov.tr/treaty-concerning-the-establishment-of-the-republic-of-cyprus.en.mfa Nicholson, J. P. (2017). A marriage of inconvenience: Russia’s stranglehold on Cyprus (JCSP-431). Canadian Forces College. Nopens, P. (2013). Geopolitical shifts in the Eastern Mediterranean (No. 43). Egmont Institute. https://www.jstor.org/stable/resrep06603 Ok, E. (2019, 1 Ocak). Askeri üslerin işlevleri ve Türkiye’nin denizaşırı üs politikası. Politics and International Relations Congress Procedings. Oran, B. (2009). Türk dış politikası: C. I: 1919-1980 (15. bs.). İletişim Yayınları. Özgen, C. (2019). Türkiye’nin denizaşırı askeri üs kurma girişimleri: Tespitler ve geleceğe yönelik öneriler. Güvenlik Bilimleri Dergisi, 8(2), 381-408. https://doi.org/10.28956/gbd.646388 Özgen, C. (2021). KKTC’de deniz ve hava üssü kurulmasının analizi. T. Arı ve M. H. Caşın (Ed.), Doğu Akdeniz: Uluslararası güç mücadelesinin yeni arenası içinde (ss. 311-329). İdeal Kültür Yayıncılık. Özveren, E. (2002). Geo-strategic significance of Cyprus: Long-term trends & prospects. PERCEPTIONS: Journal of International Affairs, 7(4). https://izlik.org/JA94EJ56HZ Parali, Z. (2020). Türkiye Cumhuriyeti ile Libya Devleti Ulusal Mutabakat Hükümeti arasında imzalanan Akdeniz’de deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin mutabakat muhtırasının uluslararası politikaya etkileri. Nazilli İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(1), 49-64. Protocol No 3- on the Sovereign Base Areas of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland in Cyprus. (2003). Official Journal L 236. https://eur-lex.europa.eu/legal- content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:12003T/PRO/03&from=EN Republic of Cyprus Ministry of Foreign Affairs. (2024). CYCLOPS. https://mfa.gov.cy/cyclops/ Rooksby, E. (2012). Cyprus and the West: A critical perspective on British and US foreign policy and strategic interests in Cyprus. N. Trimikliniotis & U. Bozkurt (Ed.), Beyond a divided Cyprus: A state and society in transformation içinde (ss. 83-98). Palgrave Macmillan US. https://doi.org/10.1057/9781137100801_5 Roucek, J. S. (1953). The geopolitics of the Mediterranean, II. The American Journal of Economics and Sociology, 13(1), 71-86. https://doi.org/10.1111/j.1536-7150.1953.tb00568.x Roucek, J. S. (1976). Cyprus in the Mediterranean geopolitics. Il Politico, 41(4), 732-746. https://www.jstor.org/stable/43209935 Sakwa, R. (2008). “New Cold War” or twenty years’ crisis? Russia and international politics. International Affairs, 84(2), 241-267. https://doi.org/10.1111/j.1468-2346.2008.00702.x Satan, A. (2012). Yeni İngiliz belgeleri ışığında Kıbrıs ve önemi. Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları, (6). https://izlik.org/JA82YJ55JU Stergiou, A. (2015). The exceptional case of the British military bases on Cyprus. Middle Eastern Studies, 51(2), 285-300. https://doi.org/10.1080/00263206.2014.947283 T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2024). Kıbrıs meselesinin tarihçesi, BM müzakerelerinin başlangıcı. https://www.mfa.gov.tr/kibris-meselesinin-tarihcesi_-bm-muzakerelerinin-baslangici.tr.mfa Taş, E. N., Parali, Z. ve Çetin, H. N. (2021). Dünya basınında Türkiye’nin S/İHA gücü ve küresel siyasete yansımaları. Journal of Science and Innovative Technologies, (Spring), 202-229. https://doi.org/10.30546/2616-4418.bitd.2021.202 The Cyprus Question, Res. 186. (1964). https://peacemaker.un.org/sites/peacemaker.un.org/files/CY_640304_SCR186.pdf Treaty concerning the establishment of the Republic of Cyprus, No. 5476. (1960). https://peacemaker.un.org/sites/peacemaker.un.org/files/CY_600816_TreatyNicosia.pdf Triana, J. M. P. (2017). Russia in the Eastern Mediterranean: A counterweight to the West? CIDOB (178). https://www.cidob.org/en/publications/russia-eastern-mediterranean-counterweight-west Tsilikas, S. (2001). Greek military strategy: The doctrine of deterrence and its implications on Greek-Turkish relations [Yüksek lisans tezi, Naval Postgraduate School]. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Libya Devleti Ulusal Mutabakat Hükümeti Arasında Akdeniz’de Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası. (2019). https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D27/Y3/T2/KanunMetni/a66d1512-c154-4125-80ae-0367cf9e8930.html Tziarras, Z. (2016). Israel-Cyprus-Greece: A ‘comfortable’ quasi-alliance. Mediterranean Politics, 21(3), 407-427. https://doi.org/10.1080/13629395.2015.1131450 UK Ministry of Defence. (2012). Overseas territories the Ministry of Defence’s contribution. https://assets.publishing.service.gov.uk/media/5a790a78ed915d07d35b4643/overseas_territories.pdf Yaycı, C. (2020). Doğu Akdeniz’in paylaşım mücadelesi ve Türkiye. Kırmızı Kedi Yayınevi. Yegin, M. (2022). United States policy in the Eastern Mediterranean. Comparative Southeast European Studies, 70(3), 439-461. https://doi.org/10.1515/soeu-2022-0030 Yetkili, E. (2015). Eastern Mediterranean and containerisation the new sea route of Silk Road trade [Yüksek lisans tezi, University of Kyrenia]. Yilmaz, E. (2020). XII. ve XIII. yüzyıllarda Anadolu’da İpek Yolu. Journal of Universal History Studies, 3(1). https://doi.org/10.38000/juhis.730910 Zonova, T. (2015). Mediterranean trend in the Russia’s foreign policy. Rivista di Studi Politici Internazionali, 82(4 (328)), 521-530. https://www.jstor.org/stable/43785687