The first multiplex movie theater was founded in 1963 in the USA. Throughout the 1970s, the number of multiplex cinemas increased considerably in American due to transformations in Hollywood and the increase in the number of shopping malls. Multiplex cinemas played an important role in changing the exhibition strategies and the power balance in the cinema sector, and they accelerated the commodification of culture. With the rise of neo-liberal policies toward the end of the 1980s, the multiplex cinemas started to spread all over the world. For some, the multiplex cinema is one of the symbols of cultural imperialism, while for others, they simply indicate the modernization of movie theaters. In Turkey, multiplex movie theaters emerged after the entrance of major players to the Turkish cinema sector as a result of the modifications in the Foreign Investment Law in 1987. In this article, we explain the emergence process of multiplex cinemas in America and Turkey. In addition, we question how the multiplex cinemas changed the power relations in the cinema sector in Turkey together with the effects they had in the transformation of the habit of cinema going as a cultural practice.
İlk multipleks sinema salonu işletmesi 1963 yılında ABD’de açılmıştır. Hollywood’un 1970’li yıllarda geçirdiği dönüşümlerin ve alışveriş merkezi sayısındaki artışın etkisiyle multipleks sinema salonu işletmeleri ABD’nin dört bir yanına yayılmaya başlamıştır. Sinema sektörünün gösterim ayağının yeniden yapılanmasını sağlayan multipleks sinema salonları, gösterim stratejilerinin değişmesinde önemli rol oynamaktadırlar. Multipleks sinema salonlarının yaygınlaşmaya başlaması, sermayenin kültürel alan üzerindeki etkisini arttıran gelişmelerden biridir. Yeni liberal politikaların güç kazandığı 1980’li yılların sonlarına doğru multipleks sinema salonları, dünyanın dört bir yanına yayılmaya başlamıştır. Kimileri için kültürel emperyalizmin sembollerinden biri olan multipleks sinema salonları, kimileri içinse sinema salonlarının modernizasyonunu simgelemektedir. Türkiye’de multipleks sinema salonlarının ortaya çıkışı, 1987 yılında Yabancı Sermaye Kanununda yapılan değişikliğin ardından, ABD kökenli büyük yapım, dağıtım şirketlerinin Türkiye’de sinema sektöründe faaliyet göstermeye başlamasından sonra gerçekleşmiştir. Bu çalışmada, ABD’de ve Türkiye’de multipleks sinema salonlarının ortaya çıkış süreci ele alınmaktadır. Türkiye örneğinde multipleks sinema salonlarının ortaya çıkışının sektörel güç dengelerini nasıl etkilediği ve multipleks sinema salonlarının kültürel bir pratik olarak sinemaya gitme alışkanlığının değişimi üzerindeki etkileri sorgulanmaktadır.