skad Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi (SKAD) 2149-2778 2667-4718 Sakarya Üniversitesi 10.25306/skad.430074 Kamus-ı Türkî’de Seçim Sınırlamaları (Selectional Restrictions in Kamus-ı Türkî) Pilten Ufuk Şahru SAKARYA ÜNİVERSİTESİ, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ 10 24 2019 5 10 115 138 06 03 2018 09 26 2019 Copyright © 2015, Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi (SKAD) 2015 Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi (SKAD)

Dil sistematikbir yapıya sahiptir. Bu dizge içindeki bütün unsurlar gibi konuşmacının kelimeseçimi de bir düzen dâhilinde gerçekleşir. Cümleler rastgele seçilmiş sözlükbirimlerden oluşmaz. İki sözlük birimin birlikteliği ancak anlam yapılarındabulunan ve ögelerin birlikte kullanılabilirlik özellikleri üzerine bir takımşartlar getiren önerme özellikleri uygunsa gerçekleşebilir. Seçim sınırlaması olarak adlandırılan buönerme özelliklerine dikkat edilmemesi anlam bozukluğuna sebebiyet verir. Buyüzden sözlük birimlerin seçim sınırlaması bilgisinin sözlüklerde yer almasıdil kullanıcıları açısından önemlidir.Peki, Türksözlükçüğünde bir dönüm noktası olarak görülen Kamus-ı Türkî’de madde başıkelimelerin seçim sınırlamalarına ne ölçüde yer verilmiştir? Seçimsınırlamaları okuyucuya hangi yöntemlerle aktarılmıştır? Çağdaşı sözlüklerdenbu konuda farklılık göstermekte midir? Seçim sınırlamalarına vermiş olduğu değerŞemsettin Sami’nin dünya görüşüyle ilişkilendirilebilir mi? Bu çalışmada buaraştırma sorularına cevap aranmaktadır.

 Kamus-ı Türkî Seçim Sınırlamaları Sözlük Sınırlamaları Ahmet Vefik Paşa, Lehçe-i Osmanî, (Haz. Recep Toparlı), TDK Yayınları, Ankara, 2000 Aksan, Doğan, Anlambilim (Anlambilim Konuları ve Türkçenin Anlambilimi), Engin Yayınevi, Ankara, 2009. Bierwisch, Manfred, “Semantics”, (Ed. John Lyons), New horizons in linguistics, Penguin Books, Harmondsworth, England, 1970, s. 166–184. Chomsky, Noam, Aspects of the Theory of Syntax, M.I.T. Press, Cambridge, Mass. 1965. Cruse, David Alan, Lexical Semantics, Cambridge UP, Cambridge, 1986. Cruse, David Alan, A glossary of semantics and pragmatics, Edinburgh University Press, Edinburgh, 2006. Herbst, Thomas, “What are collocations: sandy beaches or false teeth?”, English Studies, 77(4), 1996, s. 379–93. Jackson, Howard ve Zé Amvela, Etienne, Words, Meaning and Vocabulary: An Introduction to Modern English Lexicology, Cassell, London, 2000. Jeffries, Lesley, Meaning in English: An Introduction to Language Study, Palgrave, Houndmills, 1998. Katz, Jerrold J. ve Fodor, Jerry A. “The structure of a semantic theory”, Language, 39:2/1, 1963, s. 170-210. Leech, Geoffrey, Towards a Semantic Description of English, Longman, London, 1969. Levend, Agâh Sırrı, Şemsettin Sami, Ankara: TDK Yayınları, 1969. Litkowski, Kenneth C. “Computational Lexicons and Dictionaries”, (Ed. Keith Brown): Encyclopedia of Language & Linguistics, Oxford: Elsevier, 2nd edition, 2006, s. 753–761. Lyons, John, Semantics, Cilt 1, Cambridge UP, Cambridge, 1977. Mechura, Michal, Selectional Preferences, Corpora and Ontologies, University of Dublin, Basılmamış Doktora Tezi, 2008. Palmer, Frank, Robert, Semantics, Cambridge, Cambridge University Press, 1976. Pilten, Şahru, Türkçede Eş Anlamlılık, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü, Basılmamış Doktora Tezi, 2008. Pilten, Şahru, “Türk Dilinde Varsayılan Anlam”, Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, Cilt: 6, Sayı 1, Mart, 2009, s. 59-73. Pilten, Şahru, “Orhon Yazıtlarında Seçmesel ve Eş Dizimsel Sınırlamalar”, III. Uluslararası Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu, Cilt 2, 2011, s. 669-680. Pilten, Şahru, Türk Dilinde Izdırap Söz Bilgisi: Bir Eş Anlamlılık İncelemesi, TDK Yayınları, Ankara, 2013. Şemsettin Sami, Kâmûs-ı Türkî, Enderun Kitabevi, İstanbul, 1989. =KT Şemsettin Sami, Kâmûs-ı Türkî, (Haz. Yavuzaslan Paşa), TDK Yayınları, Ankara, 2015. =YKT Topaloğlu Yüksel, Şemsettin Sami Süreli Yayınlarda Çıkmış Dil ve Edebiyat Yazıları, İnceleme Metin, Ötüken Neşriyat, İstanbul, 2012. Yavuzarslan, Paşa “Türk Sözlükçülük Geleneği Açısından Osmanlı Dönemi Sözlükleri ve Şemseddin Sâmî’nin Kâmûs-ı Türkî’si”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 44 (2), Ankara, 2004, s. 185-202.