EKEV Akademi Dergisi 1301-6229 2148-0710 Erzurum Kültür Eğitim Vakfı “TEHADDΔ ÂYETLERİNİN NÜZÛL KRONOLOJİSİNE DAİR FARKLI BİR YAKLAŞIM Salmazzem Mehmet MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ 10 30 2015 0 64 115 134 08 29 2015 Copyright © 2013, EKEV Akademi Dergisi 2013 EKEV Akademi Dergisi

Klasik ve modern dönem birçok tefsir kitabında, “tehaddî” bildiren âyetlerin nüzûlkronolojisi hakkında benzer görüşlere rastlamak mümkündür. Bu konudaki hâkim görüşegöre sırasıyla; Kur’ân muarızlarından Kur’ân’ın tamamı, on sûre ve birer sûre benzerinigetirmeleri istenerek onlara meydan okunmuştur. Ne var ki Menâr Tefsir’i yazarlarındanReşîd Rıza’ya göre tehaddî âyetlerinin nüzûl sıralamasında, böyle bir aşama sözkonusu olmamıştır. Tehaddî âyetlerinin geçtiği sûrelerin bağlam ve nüzûl kronolojilerinebakıldığında Reşîd Rızâ’nın bu husustaki görüşünün isabetli olduğu kanaatindeyiz. Bumakalede, tehaddî âyetlerinin nüzûl kronolojisi hakkında geleneksel anlayıştan farklı biryaklaşım sergileyen Reşîd Rıza’nın görüşü incelenecektir.

 Tehaddî Nüzûl Sırası İ‘câz Menâr Reşîd Rıza. Abduh, Muhammed ve Muhammed Reşîd Rızâ, Tefsîru’l-Kur’âni’l-Hakîm el-Meşhur bi’t-Tefsîri’l-Menâr, Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye, Beyrut, Lübnan, 2005. _________, Tefsiru’l-Kur’âni’l-Hakim Tefsiru’l-Menâr, Çev.: Mehmet Erdoğan ve bşk., Ekin Yayınları, İstanbul, 2011. el-Bâkıllânî, Ebû Bekr Muhammed b. Tayyib, İ‘câzu’l-Kur’ân, Dâru’l-Meârif, Mısır, 1971. el-Bûtî, Muhammed Said Ramazan, min Revâiî’l-Kur’ân, Müessesetü’r-Risâle, Beyrut, 1999. Cerrahoğlu, İsmail, Tefsir Usûlü, TDV Yayınları, Ankara, 1997. el-Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Ali er-Râzî, Ahkâmu’l-Kur’ân, Thk.: Muhammed Sadık Kamhavî, Daru İhyâi’t-Turasi’l-Arabî/Müessesetu’t-Tarihi’l-Arabî, Beyrût, 1992. el-Cevzî Ebu’l-Ferec Cemâluddîn Abdurrahman b. Ali b. Muhammed, Zâdu’l-Mesîr, el- Mektebu’l-islâmî, Beyrût, 1983. Ebû Fehr, Mahmûd Muhammed Şakir, Medâhilu İ’câzi’l-Kur’ân, Metbaatu’l-Medenî, Kahire, trs. Enver Arpa, “İ’câzu’l-Kur’ân Konusuna Farklı Bir Yaklaşım”, AÜİFD, Ankara, 2002, C. 43, S. 81-107. el-Ferâhîdî, Halîl b. Ahmed, Kitâbu’l-‘Ayn, Thk.: Abdulhamîd Hendâvî, Dâru’l-Kutubi’l- ‘İlmiyye, Beyrût, 2002. el-Fîrûzâbâdî, Mecduddîn Muhammed b. Ya‘kub, Besâiru Zevi’-t-Temyîz Letâifu’l- Kitâbi’l-Aziz, Thk.: Muhammed Ali Buhârî, el-Mektebetu’l-İlmiyye, Beyrût, trs. el-Hâlidî, Salah Abdulfettâh, İ‘câzu’l-Kur’âni’l-Beyânî ve Delâilu Mesderihi’r-Rabbânî, Dâru Ammâr, Amman, 2000. el-Hattâbî, Ebû Süleyman Hammad b. Muhammed b. İbrahîm, Beyânu İ‘câzi’l-Kur’ân (Selâsu Resâil fî İ‘câzi’l-Kur’ân içinde), thk.: Muhammed Halefullah Ahmed ve Muhammed Zağlûl Selam, Dâru’l-Meârif, Mısır, trs. el-Hâzin, Alauddin Ali b. Muhammed b. İbrahim, Lübâbu’t-Te’vîl fî Me’âni’t-Tenzîl, y.y., 1899. el-Hımsî, Nuâym, Fikretu İ‘cazi’l-Kur’ân: münzü’l-Ba’seti’n-Nebeviyye hatta ‘Asrine’l- Hazır maa Nakd ve Ta‘lik,, Müessestu’r-Risâle, Beyrût, 1980. İbn Akil Mûsa, Muhammed b. Hasan, İ‘cazu’l-Kur’âni’l-Kerîm Beyne’l-İmam es-Suyûtî ve’l-‘Ulemâ, Daru’l-Endülüs el-Hadra, Cidde, 1997. İbn Âşûr, Muhammed Tahir, et-Tahrir ve’t-Tenvîr, Dâru Sahnun li’n-Neşri ve’t-Tevzi’, Tunus, trs. İbn Kesir, Ebu’l-Fida İmâdüddin İsmâil b. Ömer, Tefsîrü’l-Kur’âni’l-Azîm, Thk.: Mustafa Seyyid Muhammed ve bşk., Müessesetu Kurtuba, Kahire, 2000. İbn Manzur, Ebü'l-Fazl Muhammed b. Mükerrem b. Ali el-Ensârî, Lisânü’l-Arab, Dâru Sadır, Beyrut, 1993. el-Kannevcî, Ebü’-Tayyib Muhammed Sıddîk Bahâdır Hân b. Hasan b. Ali, Fethu’l- Beyân fî Makâsidi’l-Kur’ân, el-Mektebetu’l-Asriyye, Beyrut, 1992. el-Kasımî, Muhammed Cemaluddin, Mehâsinu’t-Te’vîl, Dâru İhyâu’l-Kitabi’l-Arabbiyye, Beyrut, 1957. el-Kocavî, Muhyiddîn Mehmed, Hâşiyetu Muhyiddîn Şeyhzâde ‘ala Tefsîri’l-Kâdî el- Beyzâvî, Thk.: Muhammed Abdulkadir Şahin), Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, Beyrut, 1999. el-Mâverdî, Ebu’l-Hasan Ali b. Muhammed b. Habib, en-Nuket ve’l-Uyûn Tefsiru’l-Maverdî, Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, Beyrût, trs. Mennâ‘u’l-Kattân, Mebâhis fî Ulûmi’l-Kur’ân, Mektebetu Vehbe, Kahire, ts. el-Merâğî, Ahmet Mustafa, Tefsiru’l-Merağî, Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, Beyrût, 1985. Mustafa Sabri, Kur’ân Tercümesi Meselesi, Çev.: Süleyman Çelik, Bedir Yayınevi, İstanbul, 2014. Kutub, Seyyid, fî Zilâl’il Kur’ân, Çev.: Salih Uçan ve bşk., Dünya Yayıncılık, İstanbul, 1991. Nöldeke, Theodor, Über den Ursprungdes Qorans, Georg Olmsverlagsbuchhandlung Hıldesheim, y.y., 1961. Polat, Fethi Ahmet, “Bir İ’câzu’l-Kur’ân İddiası: Sarfe”, Marife (Mu’tezile Özel Sayısı), Konya, 2003. er-Râfiî, Mustafa Sadık, İ‘câzu’l-Kur’ân ve Belâgatü’n-Nebeviyye, Daru’l-Kitabi’l-Arabî, Beyrût, 1973. er-Râzî, Ebû Abdullah Fahreddîn Muhammed b. Ömer, Mefâtihu’l-Gayb, Dâru’l-Fikr, Beyrût, 1981. er-Rummânî, Ebu’l-Hasan Ali b. İsa, en-Nuket fî İ‘câzi’l-Kur’ân, (Selâsu Resâil fî İ‘câzi’l- Kur’ân içinde), Thk.: Muhammed Halefullah Ahmed ve Muhammed Zağlûl Selam, Dâru’l-Meârif, Mısır, trs. es-Semerkândî, Ebu’l-Leys Nasr b. Muhammed b. Ahmed b. İbrahim, Bahru’l-Ulûlm, Thk.: Ali Muhammed Muavviz ve bşk., Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, Beyrût, 1993. es-Suyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahman b. Ebî Bekr, el-İtkân fî Ulûmi’l-Kur’ân, Thk.: Şuayb el-Arnavûd, Müessesestu’r-Risâle, Beyrût, 2008. eş-Şatiî, Aişe Abdurrahman bint, el-İ’câzü’l-Beyânî li’l-Kur’ân, Dâru’l-Meârif, Kâhire, trs. Şimşek, Sait, Hayat Kaynağı Kur’ân Tefsiri, Beyan Yayınları, İstanbul, 2011. et-Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr, , Câmi‘u’l-Beyân ‘ân T’evîl-i Âyi’l-Kur’ân, Thk.: Abdullah b. Abdulmuhsin et-Turkî, Dâru Hicr, Kahire 2001. Tabâtabâî,, es-Seyyid Muhammed Hüseyin, el-Mizan fî Tefsîri’l-Kur’ân, Çev.: Vahdettin İnce, Kevser Yayınevi, İstanbul, trs Yıldırım, Suat, Kur’ân’da Ulûhiyyet, Işık Akademi Yayınları, İstanbul, 2010. ez-Zebîdî, Muhammed Murteza el-Hüseynî, Tâcu’l-‘Arûs min Cevâhiri’l-Kâmûs, Thk.: Mustafa el-Hicâzî, et-Turâsu’l-‘İlmî, Kuveyt, 2001. ez-Zemahşerî, Carullah Ebu’l-Kasım Mahmûd b. Ömer el-Keşşâf ‘an Hakaiki Gavamizi’t- Tenzîl ve Uyûni’l-Ekâvîl fî Ucûhi’t-Te’vîl, Thk.: Adil Ahmed Abdulmevcûd-Ali Muhammed Muavviz, Mektebetu’l-Ubeykan, Riyad, 1998. ez-Zerkeşî, Bedreddîn Muhammed b. Abdullah el-Burhân fî ‘Ulûmi’l-Kur’ân, Thk.: Muhammed Ebu’l-Fazl İbrahîm, Dâru’t-Turâs, Kahire, 1984.