Yıl 2019, Cilt 8 , Sayı 3, Sayfalar 169 - 178 2019-09-01

Mâturidî’nin Te’vîlâtu’l-Kur’ân’ı Temelinde Kur’ânî Bir Kavram Olarak “Tatavvu”

Hatice Teber [1]


Allah Te’âlâ’nın yarattığı varlıklar içerisinde en üstün varlık olan insana bir hidayet rehberi olarak indirdiği mesajını yaratılmışların en şereflisi olan kullarının, anlaması, ahkâm ve şeriatını açıklamaya çalışması, ubudiyet bilincinin bir gereğidir. Müfessirler insanların dünya ve ahrette saadete ulaşabilmeleri için Kur’ân’ın çeşitli yönlerini ele alarak fıkhî, kelâmî, ahkâm, ahlâk ve farklı konu ve kavramları incelemişlerdir. Konulu tefsir, Kur’ân-ı Kerîm’de değişik sûre ve ayetlerde geçen bir kavram ya da konuyu Kur’ân’ın vermek istediği dünya görüşünü dikkate alarak anlama ve yorumlama etkinliği olarak tanımlanabilir.

Lügatte “tatavvu”; uymak, bağışta bulunmak; gönüllü olarak ve isteyerek bir işe teşebbüs etmek, bir şeyi isteyerek yapmak anlamlarına gelen türemiş bir sözcüktür. tatavvu’ Kur’ân-ı Kerîm’de ayrıca nâfile gibi teberru’ anlamında da kullanılmıştır. Bu çalışmamızda “tatavvu” kelimesinin Kur’ân-ı Kerîm’de geçtiği ayet-i kerîmeler ve tefsirleri üzerinde duracağız. Tatavvu’ kelimesinin Kur’ân bütünlüğü içerisinde taşımış olduğu mesajları çeşitli tefsir kaynaklarında karşılaştıracağız. Ayrıca tefsir tarihi içerisinde akıl-nakil dengesinin sağlanmasına büyük bir özen göstererek Kur’ân’ı yorumlama faaliyetini yazdığı Te’vîlâtu’l-Kur’ân adlı eseri ile ortaya koyan İmam Mâturîdî’nin bu konudaki görüşlerini aktarmaya çalışacağız. Mâturîdî’nin tefsir ve tevil anlayışını, Kur’ân’ın Kur’ân ile yorumuna tefsir; beşeri yorumların ise tevil olarak nitelendirdiği tefsir metodolojisine dikkat çekeceğiz. 

İmâm Mâturîdî, Tatavvu’, Tefsir, Tevîlâtu’l-Kur’ân
  • - Buhârî, Ebû Abdullah Muhammed. (2000). Sahîh-i Buhârî ; el-Kütübü's-Sitte, (Mevsûatü'l-Hadîs eş-Şerîf içinde, Haz. Sâlih b. Abdülazîz). Sudi Arabistan: Dâru's-Selâm Yay. - Hanefi. H. (1996). “Konulu Kur’ân Tefsiri Metodu”, Çev. Sönmez Kutlu, İslâmî Araştırmalar, 1996/1-4, s.157-166.- Kazvînî, İbn Mâce. (trz). el- Sünen, thk. Muhammed Fu’âd Abdülbâkî, İstanbul.- Müslim, Ebu'l-Hüseyin el-Kuşeyri en-Nisâbûrî. (2000). Sahîh-i Müslim s. 673-1202; el-Kütübü's-Sitte, (Mevsûatü'l-Hadîs eş-Şerîf içinde, Haz. Sâlih b. Abdülazîz). Arabistan:Dâru's-Selâm Yayınları.-Ahmed b. Hanbel. (1995) Müsned, Beyrut.-Atar, F. (2006).“Nâfile”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. C.32. s.290-292.-Aybakan, B. (2011). “Teberru”, Diyanet İslam Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 2011, C.40. s. 215-216. -Bayındır, A. (1988). “Âdâb”, DİA., Diyanet İslam Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. C.1, s.334. -Cerrahoğlu, İ. (1988). Tefsir Usûlu, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. Cerrahoğlu, İ. (1996). Tefsir Tarihi, I-II, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.-Cevheri, İsmail b. Hammâd. (1987). Tâcü’l-Lüga ve’s-Sıhah el-Arabiyye, Beyrut.-Dağ, M. (2008). “Dil ve Belâğat Açısından Kur’ân Ayetlerinde Nidâ” EKEV Akademi Dergisi, S.34, Erzurum, s.121-148.-Demir,Ş.-Yılmaz, H. (2003). “Kur’ânî Konu Kavram ve Sure Tefsirine Metodik Bir Yaklaşım”, EKEV Akademi Dergisi, S. 4, s.113-124.-Duman, A. (2008). “sadaka”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. C.35, s.282-384.-Dumlu, Ö. (1992). “Konulu Tefsir ve Düşündürdükleri”, Tefsirin Dünü ve Bugünü Sempozyumu, 22-23 Ekim 1992, Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Yayınları. s. 157-174.-Dumlu, Ö. (1999), İbn Teymiyye ve Konulu Tefsir, İzmir.-Fîruzâbâdi, M. (2009). el-Kâmûsu’l-Muhît, Beyrut : Dâru’l-Marife Yayınları.-Gökkır, B. (2010). “Konulu Tefsir: Hedef, İmkan ve Sınırları”, Tarihten Günümüze Kur’ân’a Yaklaşımlar, Ed. B. Gökkır, N. Yılmaz, Ö.Kara, M. Albay, İstanbul: İlim Yayma Vakfı Yınları. s.455-466. -Güngör, M. (1988). “Tefsir’de Konulu Tefsir Metodu”, İslâmî Araştırmalar, C.2 S.7, Ankara. s.49-55.-Halid b. Ahmed. (2003). Kitâbu’l-Ayn, Beyrut: Daru’l- Kütüp Yayınları.-Hûlî, E. (1988). “Tefsir ve Tefsirde Edebi Tefsir Metodu”, Çev. Mevlüt Güngör, İslâmi Araştırmalar, C.2, S. 7. s.103-114.-İbn Fâris, Ebu’l-Hüseyin A. (2008). Mu’cemu Makâyîsi’l-Luga, Kahire: Daru’l-Hadis Yayınları..-İbn Kesir, Ebû’l-Fida. (trz.). Tefsiru İbn Kesir, Mısır. -İbn Manzûr, C. (1414). Lisânu’l-Arap. Beyrut: Daru’l-Kütüp Yayınları.-Koca, F. (2004). “Mendub”, Diyanet İslam Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. C.29, s.128-130.-Kutlu, S. (2003). “Bilinen ve Bilinmeyen Yönleriyle İmam Mâturîdî”. İmam Mâturîdî ve Mâturîdîlik, Tarihî Arka Plân, Hayatı, Eserleri, Fikirleri ve Mâturîdilik Mezhebi, Ed. Sönmez Kutlu, Ankara: Otto Yayınları.-Mâturîdî, Ebû Mansûr. (2005). Te’vîlâtü’l-Kur’ân, thk. Ahmet Vanlıoğlu, Bekir Topaloğlu, İstanbul: Mizan Yayınları.Mâturîdî, Ebû Mansûr. (2015). Te’vîlâtü’l-Kur’ân Tercümesi, Çev. Bekir Topaloğlu, Y. Şevki Yavuz. İstanbul: Ensar Yayınları-Mertoğlu, M. (2012). “et-Tıbyân Fi Aksâmi’l-Kur’ân”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. C.41, s.147.-Nesâî, Ebû Abdurrahman Ahmed b. Ali b. Şuayb. (2000). Sünen-i Nesâî s. 2087-2453; el-Kütübü's-Sitte, (Mevsûatü'l-Hadîs eş-Şerîf içinde, Haz. Sâlih b. Abdülazîz). Arabistan: Dâru's-Selâm Yayınları.-Nesefî, E. (trz). Tefsiru’l-Kur’âni’l-Celil, Medâriku’t-Tenzîl ve Hakâiku’t-Tevîl, Beyrut.-Özdeş, T. (2003). Mâturîdî’nin Tefsir Anlayışı. İstanbul: İnsan Yayınları.-Râgıb el-İsfahânî, Ebû’l-Kâsım.(1992). el-Müfredât fî Garâ’ibi’l-Kur’ân, Beyrut.-Razi, F. (1989). Tefsir-i Kebîr, Mefâtîhu’l-Gayb, Çev. S. Yıldırım, S. Kılıç, Ankara: Akçağ Yayınları.-Sabûnî, Ebû Muhammed Nureddîn. (1982). Maturidiyye Akaidi, el-Bidâye fî Usûli’d-Dîn, Çev. Bekir Topaloğlu, Ankara: Marmara Üniversitesi Yayınları.-Sarıkaya, S. (2012). “Mâturîdî’nin Din Anlayışında Hoşgörü”, Büyük Türk Bilgini İmâm Mâturîdî ve Mâturîdîlik, Milletlerarası Tartışmalı İlmî Toplantı, 22-24 mayıs 2009 İstanbul, İstanbul: İfav Yayınları. s.11.-Sicistânî, Ebû Davûd. (2000) Sünen-i Ebû Dâvûd. s. 1223-1608; el-Kütübü's-Sitte, (Mevsûatü'l-Hadîs eş-Şerîf içinde, Haz. Sâlih b. Abdulazîz). Arabistan: Dâru's-Selâm- Teber, Ö. F. (2017). “İslâm’ın Bir Din Olarak Benimsenmesi ve Yayılmasında Mâturidî’den Hoca Ahmet Yesevi’ye: Vasat Bir Ümmet Projesi”, IV. Uluslararası Şeyh Şa’bân-ı Velî Sempozyumu -Hanefîlik-Mâturîdîlik-, 05-07 Mayıs. C. I, s. 246-Tirmizî, Ebû İsâ. (1982). Sünen, Kahire.-Topaloğlu, B. (2012). “Te’vîlâtu’l-Kur’ân”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. C. 41, s.32-33.-Yazır, E. (1976). Hak Dini Kur’ân Dili, İstanbul.-Zebîdî, Muhammed b. Muhammed el-Hüseynî. (1942). Tâcu’l-Arûs min Cevâhîri’l-Kâmûs, Beyrut.-Zerkeşî, Ebû Abdillah Bedreddin. (1988). el-Burhân fî Ulûmi’l-Kur’ân, Beyrut.Zerkeşî, Ebû Abdillah Bedreddin. (1992). el- Bahru’l-Muhît, nşr. Abdulkadir Abdullah Halef, Kuveyt.
Birincil Dil tr
Konular Sosyal
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Orcid: 0000-0003-4517-0698
Yazar: Hatice Teber (Sorumlu Yazar)
Kurum: AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ
Ülke: Turkey


Tarihler

Başvuru Tarihi : 24 Haziran 2019
Kabul Tarihi : 31 Temmuz 2019
Yayımlanma Tarihi : 1 Eylül 2019

Bibtex @araştırma makalesi { ssrj581629, journal = {Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi}, issn = {}, eissn = {2147-5237}, address = {Denta Florya ADSM Limited Company/Florya Street, No: 41, Şenlikköy-Bakırköy/İstanbul}, publisher = {Denta Florya ADSM Limited Company}, year = {2019}, volume = {8}, pages = {169 - 178}, doi = {}, title = {Mâturidî’nin Te’vîlâtu’l-Kur’ân’ı Temelinde Kur’ânî Bir Kavram Olarak “Tatavvu”}, key = {cite}, author = {Teber, Hatice} }
APA Teber, H . (2019). Mâturidî’nin Te’vîlâtu’l-Kur’ân’ı Temelinde Kur’ânî Bir Kavram Olarak “Tatavvu”. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi , 8 (3) , 169-178 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/ssrj/issue/47195/581629
MLA Teber, H . "Mâturidî’nin Te’vîlâtu’l-Kur’ân’ı Temelinde Kur’ânî Bir Kavram Olarak “Tatavvu”". Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi 8 (2019 ): 169-178 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/ssrj/issue/47195/581629>
Chicago Teber, H . "Mâturidî’nin Te’vîlâtu’l-Kur’ân’ı Temelinde Kur’ânî Bir Kavram Olarak “Tatavvu”". Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi 8 (2019 ): 169-178
RIS TY - JOUR T1 - Mâturidî’nin Te’vîlâtu’l-Kur’ân’ı Temelinde Kur’ânî Bir Kavram Olarak “Tatavvu” AU - Hatice Teber Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - DO - T2 - Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 169 EP - 178 VL - 8 IS - 3 SN - -2147-5237 M3 - UR - Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi Mâturidî’nin Te’vîlâtu’l-Kur’ân’ı Temelinde Kur’ânî Bir Kavram Olarak “Tatavvu” %A Hatice Teber %T Mâturidî’nin Te’vîlâtu’l-Kur’ân’ı Temelinde Kur’ânî Bir Kavram Olarak “Tatavvu” %D 2019 %J Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi %P -2147-5237 %V 8 %N 3 %R %U
ISNAD Teber, Hatice . "Mâturidî’nin Te’vîlâtu’l-Kur’ân’ı Temelinde Kur’ânî Bir Kavram Olarak “Tatavvu”". Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi 8 / 3 (Eylül 2019): 169-178 .
AMA Teber H . Mâturidî’nin Te’vîlâtu’l-Kur’ân’ı Temelinde Kur’ânî Bir Kavram Olarak “Tatavvu”. ssrj. 2019; 8(3): 169-178.
Vancouver Teber H . Mâturidî’nin Te’vîlâtu’l-Kur’ân’ı Temelinde Kur’ânî Bir Kavram Olarak “Tatavvu”. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi. 2019; 8(3): 178-169.