A Post-Occupancy Evaluation of Reused Cultural Heritage Buildings: The Case of Bigalı Castle

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 11, 197 - 216, 29.12.2025

Tuğçenur Metin Parlak , Nuriye Nida Çelebi Şeker

https://doi.org/10.65660/stardergisi.1540505

https://izlik.org/JA94PE73WR

Öz

This study aims to evaluate the post-occupancy performance of cultural heritage buildings following their adaptive reuse. The Bigalı Fortress, located on the Gallipoli Peninsula, was selected as the case study, and the Post-Occupancy Evaluation (POE) method was applied. Data were collected through literature review, plan analysis, on-site observation, and semi-structured interviews. The evaluation was based on five main criteria: authenticity, functionality, user satisfaction, environmental compatibility, and wayfinding. The findings indicate that the architectural identity of the building has largely been preserved and that it has adapted well to its new function. However, some issues were identified in areas such as environmental factors and orientation. Overall, the POE method proves to be an effective tool for assessing adaptive reuse processes of heritage buildings.

Anahtar Kelimeler

Cultural heritage , Bigalı Castle , Post-occupancy evaluation (POE) , Reuse.

Yeniden İşlevlendirilen Kültürel Miras Yapılarının Kullanım Sürecinde Değerlendirilmesi: Bigalı Kalesi Örneği

https://izlik.org/JA94PE73WR

Öz

Bu çalışma, kültürel miras yapılarının yeniden işlevlendirilmesi sonrasında kullanım sürecindeki performanslarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Gelibolu Yarımadası’nda yer alan Bigalı Kalesi örneği üzerinden, “Kullanım Sürecinde Değerlendirme (KSD)” yöntemi uygulanmıştır. Araştırmada literatür taraması, plan analizi, yerinde gözlem ve yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla veri toplanmıştır. Değerlendirme sürecinde özgünlük, işlevsellik, kullanıcı memnuniyeti, çevresel uyum ve yönlendirme olmak üzere beş ana ölçüt temel alınmıştır. Bulgular, yapının mimarî kimliğinin korunduğunu ve yeni işlevine büyük ölçüde uyum sağladığını göstermektedir. Bununla birlikte, çevresel faktörler ve yönlendirme gibi alanlarda bazı sorunlar tespit edilmiştir. Sonuç olarak, KSD yöntemi kültürel miras yapılarının yeniden kullanım sürecinin değerlendirilmesinde etkili bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Kültürel miras , Bigalı Kalesi , Kullanım sürecinde değerlendirme , Yeniden kullanım.

Kaynakça

• Ahunbay, Z. (2011). Yenileme, Yeniden Kullanım, Yeni İşleve Uyarlama (Renovasyon, Rehabilitasyon). Z. Ahunbay içinde, Tarihî Çevre Koruma ve Restorasyon. İstanbul: Yem.
• Altınoluk, Ü. (1998). Binaların Yeniden Kullanımı. İstanbul: Yem.
• Buser, M., & Koch, C. (2020). Participatory heritage: The value of involving users in adaptive reuse. International Journal of Heritage Studies, 26(3), 233–249. https://doi.org/10.1080/13527258.2019.1705002
• Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihî Alan Başkanlığı. (2017). Gelibolu Tarihî Yarımadası’nda Askeri Mimarî Mirasın Değerlendirilmesi: Seddülbahir, Çamburnu ve Bigalı Kalelerinin Yeniden İşlevlendirilmesi. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı.
• Çardak, A., & Uşma, A. (2024). Kültürel mirasın yeniden kullanımında çevresel ve işlevsel performansın kullanıcılar üzerinden değerlendirilmesi: Hamamlı Konak örneği. YYÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 29(1), 84–97. https://doi.org/10.35228/yyufbed.1315391
• ÇATAB, (2024). Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihî Alan Başkanlığı.
• Pekol, B. (2010). İstanbul’da yeni işlevlerle kullanılan tarihî yapıların üslup sorunsalı. (Doktora Tezi), İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Preiser, W.F.E. (1995), “Post-occupancy evaluation: how to make buildings work better”, Facilities, Vol. 13 No. 11, s. 19-28.
• Preiser, W.F.E., & Vischer, J.C. (2005), Assessing Building Performance. Oxford: Elseiver Butterworth Heinemann.
• Raczynsk E., 1814’de İstanbul ve Çanakkale’ye Seyahat, (çev. Kemal Turan), Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul 1980, s.149-150.; Ed. Metin Tuncel (1993). Çanakkale Boğazı, İslam Ansiklopedisi, C.8, Diyanet, İstanbul.
• Sertoğlu, M. (2011), Mufassal Osmanlı Tarihî, C.V., Ankara: TTK.
• Yeniden kullanım- Yeni işleve uyarlama. (2013). ICOMOS Türkiye Mimarî Mirası Koruma Bildirgesi s. 7. ICOMOS Türkiye Milli Komitesi.
• Troiani, I., & Campbell, H. (2021). Architecture and the embodied past: Adaptive reuse as embodied heritage. Routledge.
• Vafaie, F., Remøy, H., & Gruis, V. (2025). From theory to practice: Evaluating success factors of adaptive reuse through a case study. Journal of Cultural Heritage Management and Sustainable Development. Advance online publication. https://doi.org/10.1108/JCHMSD-04-2024-0063
• van der Voordt, T. J. M., & Jensen, P. A. (2021). Adding value by post-occupancy evaluation of buildings. Facilities, 39(11/12), 803–818. https://doi.org/10.1108/F-02-2020-0028
• Yung, E. H. K., & Chan, E. H. W. (2020). Critical social sustainability factors in urban conservation: The case of adaptive reuse of heritage buildings. Cities, 100, 102648. https://doi.org/10.1016/j.cities.2020.102648
• Zhang, H., & Zhang, L. (2023). A model approach for post evaluation of adaptive reuse of architectural heritage: A case study of Beijing Central Axis historical buildings. Heritage Science, 11, Article 134. https://doi.org/10.1186/s40494-023-00902-x
• Xiao, L., & Yoon, Y. (2024). A post-occupancy evaluation of the space utilization of cultural heritage in children’s education. Buildings, 14(9), 2682. https://doi.org/10.3390/buildings14092682