EN
TR
Babadan Oğula Bir Armağan: Girona Sandığı
Öz
Kaynaklarda Endülüs Emevi halifeleri ve saray mensupları tarafından kullanılan veya devlet armağanı olarak verilen değerli madenlerden yapılmış, Endülüs maden sanatının nitelikli örnekleri olan nesnelere çok sayıda referans olmasına karşın, günümüze, bu kaynakları doğrulayacak nitelikte çok az sayıda eser gelebilmiştir. Endülüs maden sanatının bu nev’i bir örneği olan ve döneminin teknik ve estetik düzeyini ortaya koyan Girona Sandığı, günümüze ulaşabilen nadir eserlerden biridir. Ahşap üzerine gümüş kaplama olarak yapılmış bu sandık, döneminin ustalığını yansıtan süslemelerinin yanı sıra, kapağında yer alan kitabesinin içeriği dolayısıyla tarihi bir belge niteliğindedir. Kurtuba Halifesi’nin gümüş eşyaları arasında bulunan sandıkta, onun Halife II. Hakem’in, oğlu II. Hişam’a hediyesi olduğu bilgisi yer alır, ayrıca kilidin arkasına ustalıkla gizlenmiş usta isimleri ve tasarımının benzersizliği sandığı dikkat çekici ve istisnai kılar. Keza üzerinde yer alan Kufi kitabede geçen, “veliaht” ifadesiyle de hediyenin verildiği kişinin kimliğine dair önemli bir siyasi mesaj içermektedir. Kaligrafinin süsleme programına eşlik ettiği bu sandık, 38 cm. uzunluğunda, 23 cm. genişliğinde ve 25 cm. yüksekliğindedir. Ahşap üzerine gümüş plakalarla kaplanmış sandık, kabartma, yaldız ve savat tekniği kullanılarak süslenmiştir. Sandık, ağırlıklı olarak bitkisel kökenli motiflerin kullanıldığı, simetri esasına dayanan bir süsleme programıyla bezenmiştir. Emevî halifeliğinin veliahtı için hazırlanan bu nadide eserde, ana motif olarak Samarra üslubunu anımsatan palmet motiflerinin kullanılması, bu motifin hanedan için sembolik bir anlamı olduğuna da işaret eder. Sandığın yapımında çalışan ustaların isimlerini, sandığın kilidinin arkasına gizli bir biçimde hakketmiş olmaları, eseri benzerlerinden ayırarak ona farklı bir statü kazandırmaktadır. Bu sandık bir anlamda gücün, siyasi temsilin, İslâmî sanat geleneğinin karmaşık kimliğiyle Endülüs’ün kültürel kimliğinin karışımının bir nişanesidir. Girona Sandığı’nın Kurtuba’da muhtemelen Medinetü’z Zehra atölyelerinden birinde başlayan serüveni, Girona’da bir katedral hazinesinde son bulmuştur. Çalışma kapsamında bu sandığın üretildiği ortam, tarihsel, siyasi ve kültürel bağlamıyla da ilişkileri gözetilerek kısaca tanıtılmış, teknik ve süsleme özellikleri irdelenmiştir. Ayrıca Medinet-üz Zehra atölyelerinden birinde başlayıp Girona Katedrali Hazinesi’nin kutsal emanet sandığına nasıl evrildiği tartışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdullahi,Y., Rashid M.(2015). Evolution of Abstract Vegetal Ornaments in Islamic Architecture, Archnet-IJAR, Volume 9/1, pp. 31-49, Johor.
- Adıgüzel, E. (2020). Endülüs’te Tarih Yazıcılığı, Tarihyazımı/Jornal of Historiography, S.2, s.305-324.
- Aktan, H. (2001), İstîlad, TDVİA, C.23, İstanbul, s., 361-62.
- Al-Makkari. (1840). The History of The Mohammedan Dynasties in Spain, (Translated by Pascual De Gayangos,), Londra, Johnson Reprint (1964).
- Anderson, D.G. (2016). A mother’s gift? Astrology and the pyxis of al-Mughīra, Journal of Medieval History, VOL. 42, NO. 1, pp. 107–130, doi.org/10.1080/03044181.2015.1103777
- Anderson, G.D. (2012), Concubines, eunuchs, and patronageConcubines, eunuchs, and Patronage in early islamic Córdoba, Reassessing the Roles of Women as ‘Makers’ of Medieval Art and Architecture, Volume II, (edited by Therese Martin), Boston, Published by Brill.
- Atıl, E., Chase W.T, Jett P. (1985) Islamic Metalwork, in The Freer Gallery Of Art, Washington, Published by Smithsonian Institution.
- Aziz, K. Y. (2018). Endülüs Arap Edebiyatında Şair Cariyeler, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı, Adana.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
31 Aralık 2022
Gönderilme Tarihi
5 Nisan 2022
Kabul Tarihi
11 Kasım 2022
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2022 Cilt: 31 Sayı: 2
APA
Eroğlu Bilgin, S. (2022). Babadan Oğula Bir Armağan: Girona Sandığı. Sanat Tarihi Dergisi, 31(2), 1213-1233. https://doi.org/10.29135/std.1099049
AMA
1.Eroğlu Bilgin S. Babadan Oğula Bir Armağan: Girona Sandığı. STD. 2022;31(2):1213-1233. doi:10.29135/std.1099049
Chicago
Eroğlu Bilgin, Süreyya. 2022. “Babadan Oğula Bir Armağan: Girona Sandığı”. Sanat Tarihi Dergisi 31 (2): 1213-33. https://doi.org/10.29135/std.1099049.
EndNote
Eroğlu Bilgin S (01 Aralık 2022) Babadan Oğula Bir Armağan: Girona Sandığı. Sanat Tarihi Dergisi 31 2 1213–1233.
IEEE
[1]S. Eroğlu Bilgin, “Babadan Oğula Bir Armağan: Girona Sandığı”, STD, c. 31, sy 2, ss. 1213–1233, Ara. 2022, doi: 10.29135/std.1099049.
ISNAD
Eroğlu Bilgin, Süreyya. “Babadan Oğula Bir Armağan: Girona Sandığı”. Sanat Tarihi Dergisi 31/2 (01 Aralık 2022): 1213-1233. https://doi.org/10.29135/std.1099049.
JAMA
1.Eroğlu Bilgin S. Babadan Oğula Bir Armağan: Girona Sandığı. STD. 2022;31:1213–1233.
MLA
Eroğlu Bilgin, Süreyya. “Babadan Oğula Bir Armağan: Girona Sandığı”. Sanat Tarihi Dergisi, c. 31, sy 2, Aralık 2022, ss. 1213-3, doi:10.29135/std.1099049.
Vancouver
1.Süreyya Eroğlu Bilgin. Babadan Oğula Bir Armağan: Girona Sandığı. STD. 01 Aralık 2022;31(2):1213-3. doi:10.29135/std.1099049