Dünya Sağlık Örgütü’nün İklime Dayanıklı ve Sürdürülebilir Sağlık Tesisi Çerçevesi ile Türkiye’nin 2024–2030 İklim Eylem Planlarının Karşılaştırmalı Analizi

Öz

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından geliştirilen “İklime Dayanıklı ve Çevresel Olarak Sürdürülebilir Sağlık Tesisleri Çerçevesi”, sağlık sistemlerinin iklim değişikliğine uyum kapasitesini artırmaya yönelik temel ilkeleri ortaya koymaktadır. Bu çalışmanın amacı, WHO tarafından geliştirilen söz konusu çerçeve ile Türkiye’nin 2024–2030 dönemini kapsayan İklim Değişikliği Uyum Eylem Planı’nı sağlık sistemleri perspektifinden karşılaştırmalı olarak değerlendirmektir. Çalışmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş ve politika belgeleri doküman incelemesi yöntemiyle analiz edilmiştir. Analiz sürecinde WHO çerçevesinde yer alan temel bileşenler esas alınarak sağlık iş gücü ve kurumsal kapasite, su–sanitasyon ve atık yönetimi (WASH), enerji ve emisyon yönetimi, altyapı ve iklim dayanıklılığı ile teknoloji ve tedarik zinciri başlıkları kapsamında karşılaştırmalı bir değerlendirme yapılmıştır. Elde edilen bulgular Türkiye’nin iklim değişikliği ile mücadele ve uyum politikalarının enerji verimliliği, su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi ve kritik altyapıların dayanıklılığının artırılması gibi alanlarda WHO çerçevesi ile büyük ölçüde uyumlu olduğunu göstermektedir. Sağlık tesislerinin iklim değişikliği kaynaklı sorunlara dayanıklılığının arttırılması sağlık hizmetlerinin devamı için kritik öneme sahip olduğundan, sağlık altyapılarının planlaması ve yönetiminin daha kapsamlı şekilde ele alınması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• İklim Değişiklikleri Eylem Planı
• Sağlık Sistemleri
• WHO Çerçevesi

Comparative Analysis of World Health Organization's Climate Resilient and Sustainable Health Facility Framework and Türkiye's 2024–2030 Climate Action Plans

Öz

The "Framework for Climate-Resilient and Environmentally Sustainable Healthcare Facilities" developed by the World Health Organization (WHO) sets out the basic principles for enhancing the capacity of healthcare systems to adapt to climate change. The aim of this study is to comparatively evaluate the framework developed by WHO and Türkiye's Climate Change Adaptation Action Plan covering the 2024-2030 period from the perspective of health systems. In the study, a qualitative research approach was adopted, and policy documents were analyzed by document analysis method. In the analysis process, a comparative evaluation was made within the scope of health workforce and institutional capacity, water-sanitation and waste management (WASH), energy and emission management, infrastructure and climate resilience, technology and supply chain, based on the basic components within the WHO framework. The findings show that Turkey's climate change mitigation and adaptation policies are largely compatible with the WHO framework in areas such as energy efficiency, sustainable management of water resources and increasing the resilience of critical infrastructures. Increasing the resilience of healthcare facilities to climate change-related issues is critical for the continuation of healthcare services, so the planning and management of healthcare infrastructures needs to be addressed more comprehensively.

Anahtar Kelimeler

• Climate Change Action Plans
• Health Systems
• WHO framework

Kaynakça

1. Alhan, C. ve Hacıemiroğlu, M. (2023). Dirençli Şehirler için Depreme Dayanıklı Yapı Tasarımında Sismik İzolasyon. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, 2(4), 96-127. https://izlik.org/JA39RB46NW (Erişim Tarihi: 05.03.2026).
2. Ayturan, Z. C., Dinçbaş, T. ve Hasar, H. (2025). Türkiye’nin İklim Politikaları ve Döngüsel Ekonomi. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, (7), 12-28.
3. Balbay, Ş., Sarıhan, A. ve Avşar, E. (2021). Dünya’da ve Türkiye’de “Döngüsel Ekonomi/Endüstriyel Sürdürülebilirlik” Yaklaşımı. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (27), 557-569.
4. Baş, K. (2025). Çevre Dostu Hastaneler: Sürdürülebilir Sağlık Hizmetlerinde Yeşil Hastanelerin Önemi. Muş Alparslan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(2), 111-120. https://izlik.org/JA56EK49YM
5. Baytaş, V. ve Çetin Aydın, G. (2022). Sağlık Kurumlarında Çevreye Duyarlı Politikalar: Yeşil Hastane Örnekleri. Ekonomi Maliye İşletme Dergisi, 5(2), 336-356. https://doi.org/10.46737/emid.1199900
6. Deng, S. Z., Jalaludin, B. B., Antó, J. M., Hess, J. J. ve Huang, C. R. (2020). Climate Change, Air Pollution and Allergic Respiratory Diseases: A Call to Action for Health Professionals. Chinese Medical Journal, 133(13), 1552-1560.
7. Gulzar, A., Islam, T., Gulzar, R. ve Hassan, T. (2021). Climate Change and Impacts of Extreme Events on Human Health: An Overview. Indonesian Journal of Social and Environmental Issues (IJSEI), 2(1), 68-77.
8. İklim Değişikliği Başkanlığı. (2024). Türkiye’nin İklim Değişikliğine Uyum Stratejisi ve Eylem Planı 2024-2030. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://iklim.gov.tr/db/turkce/icerik- ler/files/İklim%20Değişikliğine%20Uyum%20Stratejisi%20ve%20 Eylem%20Plan_%202024-2030.pdf (Erişim Tarihi: 05.03.2026).

9. Kocaman, E. (2025). Türkiye’nin İklim Değişikliği Stratejilerinde Hastanelerin Rolü: Farkındalık Odaklı Politika Analizi ve Uygulama Önerileri. Journal of Awareness, 10(1), e2964.
10. Limaye, V. S. (2021). Making the Climate Crisis Personal Through a Focus on Human Health. Climatic Change, 166(3), 43.
11. Mominkhan, D., Alamri, F. A., Balharith, M., Alharbi, M., Alshebli, A., Alshareef, S. Y., ... ve Alabdulaali, M. K. (2023). The Current State and Potential Evolution of Carbon Emissions in the Healthcare Sector: A Narrative Review Article. Frontiers in Sustainable Energy Policy, 2, 1230253.
12. Nieuwenhuijsen, M. J. (2024). Climate Crisis, Cities and Health. The Lancet, 404(10463), 1693-1700.
13. Öbük, D. N. ve Sınmaz, S. (2024). İklim Değişikliği Süreci ve Türkiye’de İklim Değişikliği Eylem Planlarının Mekânsal Perspektifi. Kent Akademisi, 17(3), 939-960.
14. Saral, B. Z. ve Koçak, H. (2024). Dünyada ve Türkiye’de Hastane Afet Planlarının Organizasyon Yapıları. Paramedik ve Acil Sağlık Hizmetleri Dergisi, 5(2), 42-56. https://doi.org/10.54862/pashid.1592920
15. Uslu, Y. ve Demirtaş, M. (2025). Çevresel Sürdürülebilirlik Bağlamında Sağlık Yönetimi. Şura Akademi, (9), 55-65.
16. Watts, N., Amann, M., Arnell, N., Ayeb-Karlsson, S., Beagley, J., Belesova, K., ... ve Montgomery, H. (2021). The 2020 report of The Lancet Countdown on Health and Climate Change: Responding To Converging Crises. The Lancet, 397(10269), 129-170. https://doi. org/10.1016/S0140-6736(20)32290-X.
17. World Health Organization. (2019). Health Emergency and Disaster Risk Management Framework. https://apps.who.int/iris/ bitstream/handle/10665/326106/9789241516181-eng.pdf (Erişim Tarihi: 05.03.2026).
18. World Health Organization. (2020). WHO Guidance for Climate Resilient and Environmentally Sustainable Health Care Facilities. https://www.who.int/publications/i/item/9789240012226 (Erişim Tarihi: 05.03.2026).
19. Yıldız, C. (2024). Binalarda Enerji Verimliliğinde Son Gelişmeler: Türkiye Örneği. Gazi University Journal of Science Part C: Design and Technology, 1-1.