Transformation of Fundamental Rights and Freedoms in the 1982 Constitution: A Comprehensive Analysis from its Inception to the 2017 Constitutional Amendment

Öz

This study examines the transformation of fundamental rights and freedoms in the 1982 Constitution, analyzing the process from its initial state-oriented restrictive structure to the 2017 constitutional amendment through a historical lens. The 1982 Constitution was prepared after the September 12, 1980 military coup and initially adopted an approach that restricted fundamental rights and freedoms. However, with the amendments in 1987, 1993, 1995, 2001, 2004, and 2010, significant steps were taken towards human rights, freedom of expression, and democratization. These reforms aimed to ensure compliance with the European Convention on Human Rights and the expansion of individual freedoms. The study explains the current state of fundamental rights and freedoms in the 1982 Constitution using a screening and evaluation method; in this context, it aims to present recommendations for the deficiencies identified.

Anahtar Kelimeler

• Constitution
• Contitutionalism
• Fundamental Rights and Freedoms
• 1982 Constitution
• 2017 Constitutional Amendment.

1982 ANAYASASI’NDA TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN DÖNÜŞÜMÜ: BAŞLANGICINDAN 2017 ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİNE KAPSAMLI BİR ANALİZ

Öz

Bu çalışma, bireylerin temel hak ve hürriyetlerinin 1982 Anayasası'nda geçirdiği dönüşümü, başlangıçtaki devleti önceleyen kısıtlayıcı yapısından 2017 Anayasa değişikliğine kadar olan süreci tarihsel bir analizle incelemektedir. 1982 Anayasası, 12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından hazırlanmış olup, başlangıçta temel hak ve özgürlükleri sınırlayıcı bir anlayış benimsemiştir. Ancak, 1987, 1993, 1995, 2001, 2004 ve 2010 yıllarındaki değişikliklerle insan hakları, ifade özgürlüğü ve demokratikleşme yönünde önemli adımlar atılmıştır. Bu reformlar, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne uyumu ve bireysel özgürlüklerin genişletilmesini hedeflemiştir. Çalışma, 1982 Anayasası'nın temel hak ve hürriyetler açısından güncel görünümünü tarama ve değerlendirme metoduyla açıklamakta; bu bağlamda aksayan hususlar için öneriler sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Anayasa
• Anayasacılık
• Temel Hak ve Hürriyetler
• 1982 Anayasası
• 2017 Anayasa Değişikliği

Kaynakça

1. Aras, Ü. Y. (2010). İnsan hakları temelinde özel hayat hakkının ulusal ve uluslararası alanda uygulamaları. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bahçeşehir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
2. Atar, Y. (2019). Türk anayasa hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
3. Aybay, R. (2017). İnsan hakları hukuku. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
4. Can, M. (2019). İnsan hakları ve demokrasi arasındaki ilişkinin felsefi analizi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(4), 2155-2167.
5. Coşkun, V. (2017). 16 Nisan 2017 tarihinde kabul edilen anayasa değişikliklerinin değerlendirilmesi. Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 22(36), 3-30.
6. Çağıl, O. M. (1984). İnsan hakları ve tabii hukuk. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 50(1-4), 69-115.
7. Döner, A. (2023a). Anayasa hukuku genel esaslar. Ankara: Yetkin Yayınları.
8. Döner, A. (2023b). Türk anayasa hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları.

9. Erdoğan, M. (1997). Anayasal demokrasi. Ankara: Siyasal Kitabevi.
10. Eroğul, C. (2014). Anatüzeye giriş: Anayasa hukuku. Ankara: İmaj Yayıncılık.
11. Eryılmaz, B. (1992). Tanzimat ve yönetimde modernleşme. İstanbul: İşaret Yayınları.
12. Gözler, K. (2001). Anayasa değişikliğinin temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılması bakımından getirdikleri ve götürdükleri: Anayasanın 13'üncü maddesinin yeni şekli hakkında bir inceleme. Ankara Barosu Dergisi, 4, 53-67.
13. Gözübüyük, A. Ş. (1994). Anayasa hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
14. Gümüş, M. (2008). Anayasal meşruti yönetime medhal: 1856 Islahat Fermanı’nın tam metin incelemesi. Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, 47(8), 215-240.
15. Güneş Uyar, A. (2020). 1982 anayasasının demokratik evrimi: Yapılan değişikliklere yönelik eleştirel bir analiz. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
16. Hakyemez, Y. Ş. (2010). 2010 Anayasa değişiklikleri ve demokratik hukuk devleti. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 14(2), 387-406.
17. İpek, A. (2012). Çocuk haklarının gelişimi ve karşılaştırmalı olarak anayasal açıdan değerlendirilmesi. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 20(1), 151-173.
18. Kaboğlu, İ. Ö. (2010). Değişiklikler ışığında 1982 Anayasası: Halk neyi oylayacak. Ankara: İmge Yayınevi. Kapani, M. (1993). Kamu hürriyetleri. Ankara: Yetkin Yayınları.
19. Karaaslan, R. (2022). Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi yargısı ve Türkiye. A. Yılmaz ve Ş. Akdemir (Ed.). Kurumsal ve işlevsel boyutlarıyla Türkiye’de insan hakları problematikleri içinde (ss. 123-150). Bursa: Ekin Yayınevi.
20. Kavsıracı, O. (2022). Suç, şiddet ve insan hakları kavramları çerçevesinde kadın ve güvenlik. F. G. Çetin Can (Ed.). Kadın ve toplum: Değişen roller, ilişkiler, sonuçlar içinde (ss. 299-314). Ankara: Orion Yayınları.
21. Keskinsoy, Ö. ve Kaya, S. B. (2021). 2017 anayasa değişikliğinin demokratik nitelik sorunu. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2021(155), 51-78.
22. Kılıç, F., ve Yalçın Atalay, N. (2023). 1982 Anayasasında 2010 tarihine kadar yapılan değişiklikler. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, 6(5), 691-700.
23. Koçak, B. (2021). Türk anayasaları üzerinde gerçekleştirilen önemli değişiklikler. Avrasya Dosyası Dergisi, 12(2), 57-83.
24. Korkmaz, A. (2014). İnsan hakları bağlamında özel hayatın gizliliği ve korunması. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2014(3), 99-103.
25. Nohutçu, A., ve Aslan, H. (2022). 1982 Anayasası ve değişiklikleri. Anayasa Hukuku Çalışmaları, 22(1), 110-115.
26. Nohutçu, K., ve Ziyrek, O. (2020). Askeri mahkemelerin kaldırılması ve sıkıyönetim rejimi. Hukuk ve Demokrasi Çalışmaları, 851-860.
27. Özbudun, E. (2011). Türk anayasa hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları.
28. Özbudun, E. (2019). Türk anayasa hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları.
29. Özbudun, E., ve Gençkaya, Ö. F. (2010). Türkiye'de demokratikleşme ve anayasa yapımı politikası. İstanbul: Doğan Yayınları.
30. Özkul, F. (2016). Anayasalarımızda yargının bağımsızlığı ve tarafsızlığı. Ankara Barosu Dergisi, (3), 201-263.
31. Sağlam, M. (2002). 2001 anayasa değişiklikleri ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi. İnsan Hakları Dergisi, 7(4), 100-105.
32. Tanör, B. (2007). Osmanlı-Türk anayasal gelişmeleri (1789-1980). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
33. Teziç, E. (2009). Anayasa hukuku. İstanbul: Beta Yayınları.
34. Topuzkanamış, Ş. E. (2019). 1982 Anayasasında temel hak ve özgürlükler. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 21(2), 1767-1793.
35. Turhan, A. (2013). İnsan hakkı kuşakları arasındaki tamamlayıcılık ilişkisi. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 4(2), 357-378.
36. Turhan, M. (1994). Anayasa ve Anayasacılık. Amme İdaresi Dergisi, 27(3), 3-12.
37. Yancı Özalp, N. (2017). 2017 anayasa değişikliklerinin yasama-yürütme ilişkilerine ve yargı bağımsızlığına etkileri. Anayasa Hukuku Dergisi, 6(11), 117-136.
38. Yılmazoğlu, Y. E. ve Perdecioğlu, G. E. (2019). Türkiye Cumhuriyeti anayasası (gerekçeli). Ankara: Anayasa Mahkemesi Yayınları.
39. Yokuş, S. (2020). Özgürlükler bağlamında 1982 Anayasası’nın evrimi. Anayasa Yargısı, 37(2), 1-30.