NE KÖY NE MAHALLE: KIRSAL MAHALLE UYGULAMASI VE ANKARA ÖRNEĞİ

Öz

2012 yılında kabul edilen; ancak kimi önemli maddeleri 30 Mart 2014 tarihinde yapılan yerel seçimlerle birlikte yürürlüğe giren 6360 sayılı “On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile yerel yönetim sisteminde yaşanan değişim bugüne kadarki en köklü olanlardan biridir. Büyükşehir belediyesinin hizmet alanını, ilin sınırlarıyla eş tutan bu Kanun’da gerçekleşen değişikliklerin başında, büyükşehir belediye sınırlarındaki bütün köylerin tüzel kişiliklerinin kaldırılarak anılan yerlerin mahalleye dönüştürülmesi gelmektedir. Otuz büyükşehirde, bir gecede tüm köylerin “kent” kapsamındaki “mahalle” statüsüne geçmesi ve kırsal yaşam süren vatandaşların kentsel vergi ve prosedürlere tabi kılınması beraberinde önemli sorunları getirmiştir. Öte yandan sürdürülebilirliği mümkün gözükmeyen bu düzenleme, “kırsal mahalle ve kırsal yerleşik alan” değişikliğiyle yumuşatılmaya çalışılmıştır. Çalışmada, bu durum mali ve yönetsel açıdan ele alınmış sisteme dair eleştiri ve önerilere yer verilmiştir. Ankara ili örnek alınarak literatür taraması ile doküman analizi suretiyle değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Büyükşehir Belediyesi
• Kırsal Mahalle
• Kırsal Yerleşik Alan
• 6360 Sayılı Kanun
• Ankara

Neither a Village Nor a Neighborhood: Rural Neighborhood Practice and the Ankara Case

Öz

The Law No. 6360, titled The Establishment of Metropolitan Municipalities in Fourteen Provinces and Twenty-Seven Districts and Amendments to Certain Laws and Decree Laws, adopted in 2012 and partially enacted with the local elections held on 30 March 2014, represents one of the most comprehensive transformations in Turkey’s local government structure. By redefining the administrative boundaries of metropolitan municipalities to coincide with provincial borders, the Law significantly altered the spatial and functional organization of local governance. Among its most critical changes was the abolition of the legal personality of villages located within metropolitan boundaries and their conversion into urban neighborhoods. This sudden administrative reclassification, whereby all villages in thirty metropolitan provinces were incorporated into the “urban” category overnight, subjected rural residents to urban taxation and regulatory frameworks, leading to considerable challenges. As the implementation of this arrangement proved unsustainable in practice, it was subsequently moderated through the introduction of the “rural neighborhood and rural settlement area” regulation. The present study considers this transformation from fiscal and administrative perspectives, offering a critical evaluation of the existing system along with policy recommendations. Using literature review and document analysis methods, it evaluates Ankara as a case study.

Anahtar Kelimeler

• Metropolitan Municipality
• Rural Neighborhood
• Rural Settlement
• Law No. 6360
• Ankara

Kaynakça

1. Ankara Büyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığı. (2017). 2038 Ankara Çevre Düzeni Planı ve Ekleri.
2. Alıcı, O. V. ve Yaman, A. (2023). Büyükşehir belediyelerinde kırsal mahalle-kırsal yerleşik alan uygulaması ve bir model önerisi. Amme İdaresi Dergisi, 56(1), 29-57.
3. Alıcı, O. V. Deran, A. Yaman, A. ve Işıldaklı, B. (2024). Kırsal mahalle uygulamasının su ve kanalizasyon idarelerinin hizmet sunumuna etkisi ve analizi: Mersin örneği. Kent Akademisi, 17(6), 2169-2193.
4. Arıkboğa, E. (2018). Yerinden yönetim ve merkezileşmiş büyükşehir sisteminde yetkilerin dağıtılması. Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 6(1), 1-34.
5. Aydın, F. (2025). Yeni büyükşehir modeli Ankara kırsalında on yıllık uygulama. Ankara: İdealkent Yayınları.
6. Aydınlı, H. İ. ve Çiftçi, S. (2015). Türkiye’de kır-kent kavramının değişen niteliği ve mevzuatın sürece etkisi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 14(54), 192-200.
7. Bayar, R. ve Karabacak, K. (2020). Başkentin merkezinde köy kalmak: çankaya ilçesinin (ankara) kırsal mahalleleri. Ege Coğrafya Dergisi, 29(1), 87-106.
8. Ceyhan, S. ve Tekkanat, S. S. (2018). 6360 sayılı kanun ve Ankara iline etkileri. Bitlis Eren Üniversitesi Akademik İzdüşüm Dergisi, 3(2), 20-42.

9. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). On İkinci Kalkınma Planı Yerel Yönetimler Özel İhtisas Komisyonu Raporu.
10. Çetin, Z. Ö. (2015). Türkiye’de il özel idaresi sisteminin dönüşümü ve 6360 sayılı kanunun dönüşüme etkileri. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 20(2), 247-266.
11. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2015). 2014 yılı mahalli idareler genel raporu. https://webdosya.csb.gov.tr/db/yerelyonetimler/icerikler//2014_yili_faaliyet_raporu-20190429162813.pdf
12. Çevre ve Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (t.y.). Kentsel-kırsal nüfus oranı. https://cevreselgostergeler.csb.gov.tr/kentsel---kirsal-nufus-orani-i-85670#_edn1
13. Dik, E. (2014). 6360 sayılı kanun bağlamında köylerin mahalleye çevrilmesi sorunu. Mülkiye Dergisi, 38(1), 75-102.
14. Genç, F. N. (2014). 6360 sayılı kanun ve Aydın’a etkileri. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1, 1-29.
15. Görmez, K. ve Başarmak, H. I. B. (2024). Ankara Büyükşehir Belediyesi. Ayşegül Mengi ve Can Giray Özgül (Ed.). 6360 sayılı yasanın büyükşehirlerde 10 yıllık uygulama deneyimi içinde (ss. 59-88). Ankara: Ankara Üniversitesi Yayınları.
16. Gözler, K. (2013). 6360 sayılı kanun hakkında eleştiriler: Yirmi dokuz ilde il özel idareleri ve köylerin kaldırılması ve ilçe belediyelerinin büyükşehir ilçe belediyesi haline dönüştürülmesi anayasamıza uygun mudur?. Legal Hukuk Dergisi, 11(122), 37-82.
17. İzci, F. ve Turan, M. (2013). Türkiye’de büyükşehir belediyesi sistemi ve 6360 sayılı yasa ile büyükşehir belediyesi sisteminde meydana gelen değişimler: van örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(1), 117-152.
18. Kalkınma Bakanlığı. (2014). Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018) Yerel Yönetimler Özel İhtisas Komisyonu Raporu.
19. Karakaya, O. (2022). Türkiye’de Büyükşehir Belediyeciliğinin Bilançosu. İstanbul: Alan Yayıncılık.
20. Karalezli, G. (2021). Mahalle ve köyün birleştirilmesi ile oluşan yeni birim: kırsal mahalleler. Kent ve Çevre Araştırmaları Dergisi, 3(1), 50-61.
21. Kavuncu, A. Ç. (2023). Türk yerel yönetim yapısında kırsal mahallelerin sorunları. İdealkent, 41(15), 609-629.
22. Kılıç, Ö. ve İpek, S. (2022). Kırsal mahalle: Büyükşehirlerde tekrar köye dönüş mü?. Troy Academy International Journal of Social Sciences, 7(1), 1-16.
23. Oktay, T. (2016). Metropol kent yönetimi yaklaşımları ve uygulama modelleri. Strategic Public Management Journal, 2(4), 49-71.
24. Ömürgönülşen, U. ve Sadioğlu, U. (2014). Mahalle yönetiminin dönüşümü ve bütünşehir modelinde yeniden yorumlanması. XII. Kamu Yönetimi Forumu (KAYFOR), Kamu Yönetiminde Değişim, Bildiri Özetleri Kitabı, 293-302.
25. Özçağlar, A. (2014). Ankara büyükşehir belediyesinin yönetsel sınırlarındaki değişimin ankara şehrine ve ankara iline etkileri. Yönetsel Coğrafya, Arazi Kullanımı, Planlama, CBS Uygulamaları, 177-188.
26. Taşcıer, A. M. (2019). Neoliberalizm, yerelleşme ve Türkiye. İstanbul: Tekin Yayınevi.
27. TÜİK. (2024). Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçları 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2024-53783
28. Ürkmez, G. K. ve Çelik, H. Z. (2016). 6360 sayılı yasayla mekansal ilişki sisteminin kır-kent ikileminde yeniden yapılanışı ve yerel yönetimler: Kayseri ili örneği. Çağdaş Yerel Yönetimler, 25(3), 69-94.
29. Yıkıcı, A. ve Çolak, Ç. (2023). Büyükşehirlerdeki kırsal mahalle ve kırsal yerleşik alanların tespiti sürecine yönelik bir araştırma: Trabzon örneği. Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 9(2-1), 100-111.
30. Yoloğlu, A. C. ve Zorlu, F. (2020). Türkiye’de kırsallığın ve kırsal alanların tanımlanması: Bir yöntem denemesi. Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü e-Dergisi, 3(2), 145-176.