tebd Türk Eğitim Bilimleri Dergisi 2459-1912 Gazi Üniversitesi 10.37217/tebd.1724225 Turkish Education Türkçe Eğitimi A Comparative Analysis of Narrative and Informative Texts in 7th and 8th Grade Turkish Textbooks 7 ve 8. Sınıf Türkçe Ders Kitaplarındaki Kurmaca ve Öğretici Metinlerin Karşılaştırmalı Analizi https://orcid.org/0009-0000-9529-7254 Solak Mustafa GAZİ ÜNİVERSİTESİ https://orcid.org/0009-0008-3104-6593 Yüce Sefa GAZİ ÜNİVERSİTESİ, GAZİ EĞİTİM FAKÜLTESİ 03 30 2026 Advanced Online Publication 92 109 06 20 2025 12 19 2025 Copyright © 2003, Türk Eğitim Bilimleri Dergisi 2003 Türk Eğitim Bilimleri Dergisi

Today, the quality of texts included in Turkish textbooks has a direct impact on students' language development, aesthetic sensitivity, and critical thinking skills. Therefore, it is important that the content and presentation of texts in textbooks meet academic standards. The purpose of this study is to examine the quality of selected educational and fictional texts in the 7th and 8th grade Turkish textbooks published by Ministry of National Education Publications for the 2023-2024 academic year in terms of their compliance with the text criteria. The study, conducted using the document analysis method from qualitative research methods, examined the texts “Dost Acı Söylemeli” and ‘Eskici’ from the 7th grade textbook and “İyimserlik ve Kötümserlik Üzerine” and “Kaşağı” from the 8th grade textbook. Fictional texts were evaluated based on the criteria of subject, theme, plot, character, narration, use of time and space, and originality, while instructional texts were evaluated based on the criteria of accuracy, context, style, and organization. According to the research findings, fictional texts were found to be functional in imparting a taste for language and creating aesthetic awareness, while educational texts were found to be not entirely appropriate for the level of the students and to be overly didactic. Accordingly, it is recommended that the texts included in textbooks be age-appropriate, interesting, and supportive of language awareness.

Günümüzde Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin niteliği; öğrencilerin dil gelişimi, estetik duyarlılığı ve eleştirel düşünme becerileri üzerinde doğrudan etkili olmaktadır. Bu nedenle, ders kitaplarındaki metinlerin içerik ve sunum açısından akademik ölçütlere uygunluğu önem taşımaktadır. Bu araştırmanın amacı, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında okutulan Millî Eğitim Bakanlığı Yayınlarına ait 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan seçilmiş öğretici ve kurmaca metinlerin, metin ölçütlerine uygunluk açısından niteliklerini incelemektir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesiyle yürütülen çalışmada, 7. sınıf kitabından “Dost Acı Söylemeli” ve “Eskici”, 8. sınıf kitabından ise “İyimserlik ve Kötümserlik Üzerine” ile “Kaşağı” metinleri incelenmiştir. Kurmaca metinler; konu, tema, kurgu, karakter, anlatım, zaman-mekân kullanımı ve özgünlük ölçütlerine göre; öğretici metinler ise doğruluk, bağlam, üslup ve organizasyon ölçütlerine göre değerlendirilmiştir. Araştırma bulgularına göre, kurmaca metinlerin dil zevki kazandırmada ve estetik farkındalık oluşturmada işlevsel olduğu; öğretici metinlerin ise öğrenci seviyesine tam olarak uygun olmadığı ve didaktik yönünün ağır bastığı tespit edilmiştir. Bu doğrultuda, ders kitaplarında yer alan metinlerin yaş grubuna uygun, ilgi çekici ve dil bilincini destekleyici nitelikte olması gerektiği önerilmektedir.

 Türkçe dersi Öğretici metin Kurmaca metin Ders kitabı Turkish course Informative text Fictional text Textbook Aksan, D. (2009). Her yönüyle dil: Ana çizgileriyle dilbilim. Türk Dil Kurumu. Apple, M. W. & Christian-Smith, L. K. (1991). The politics of the textbook. Routledge. Arslan, M. & Karahan, H. (2015). Türkçe öğretiminde metin analizi. Eğitim. Arslan, R. & Kaya, E. (2019). İlköğretim Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin karakter özellikleri bakımından incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 17(4), 325–348. Beaugrande, R. de & Dressler, W. U. (1981). Introduction to text linguistics. Longman. Çalışkan, S. (2011). Türkçe öğretiminde metin türleri ve özellikleri. Pegem. Çelik, A. (2020). Türkçe ders kitaplarında kullanılan kurmaca metinlerin öğrenci başarısına etkisi. International Journal of Turkish Literature Education, 7(1), 75–92. Demir, T. (2021). Türkçe ders kitaplarında anlatım türleri ve metin yapısı. Milli Eğitim Dergisi, 50(3), 210–235. Demirel, Ö. (2019). Eğitimde program geliştirme: Kuramdan uygulamaya. Pegem. Dilidüzgün, S. (2008). Çağdaş çocuk yazını. Morpa. Doğenoğlu, B. N. (2023). Türkçe ders kitabındaki metin, soru ve etkinliklerin öğrenci ve öğretmen görüşleri açısından karşılaştırmalı olarak incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 34, 240-272. https://doi.org/10.29000/rumelide.1317599 Eagleton, T. (1996). Literary theory: An introduction. Blackwell. Göğüş, B. (2007). Türkçe öğretimi ve sorunları. Grafiker. Gültekin, A. (2018). İlköğretim Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin dil becerileri açısından analizi. Dilbilim ve Uygulamaları Dergisi, 5(2), 98–120. Güneş, F. (2013). Türkçe öğretimi ve zihinsel yapılandırma. Pegem. Karaca, M. (2006). Metin türleri ve anlam bilgisi. Pegem. Karatay, H. (2011). Metin türlerine göre yazma becerileri ve metin oluşturma süreci. Türkçe Öğretimi El Kitabı, 2, 353–376. Kavcar, C., Oğuzkan, F., & Sever, S. (2017). Edebiyat ve eğitim. Anı. Öztürk, A. (2005). Metin kuramı ve uygulamaları. Ege Üniversitesi. Öztürk, B. & Karakuş, M. (2022). Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin metinsellik ölçütlerine göre değerlendirilmesi. Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 10(2), 155–178. Sever, S. (2013). Türkçe öğretimi ve tam öğrenme. Anı. Sever, S. (2015). Çocuk ve edebiyat. Tudem. TDK. (2010). Metin. Büyük Türkçe sözlük. Türk Dil Kurumu. Tomlinson, B. (2011). Materials development in language teaching. Cambridge University. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. b.). Seçkin. Yörük, M. (2011). Metin ve metinlerarası ilişkiler. Bilgi. Yücel, Ç. (2016). Çocuk edebiyatı eserlerinin eğitsel işlevleri. Eğitim ve Bilim, 41(183), 297–311.