tebd Türk Eğitim Bilimleri Dergisi 2459-1912 Gazi Üniversitesi 10.37217/tebd.1776543 Development of Vocational Education Mesleki Eğitim An Analysis on the Quality Comprehension of Ahilik and EFQM Quality Model in Vocational Education Mesleki Eğitimde Ahilik Anlayışı ile EFQM Kalite Modeli Üzerine Bir Analiz https://orcid.org/0000-0001-6940-9486 Beydoğan Gizem Şebnem KIRŞEHİR AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ https://orcid.org/0000-0002-2957-4767 Beydoğan Hacı Ömer KIRŞEHİR AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ Advanced Online Publication 429 456 09 02 2025 01 05 2026 Copyright © 2003, Türk Eğitim Bilimleri Dergisi 2003 Türk Eğitim Bilimleri Dergisi

In this study, which conceptually addresses the principles of ahilik and the European Foundation for Quality Management Excellence Model, the philosophical, political, religious, and ethical elements that contributed to the emergence of ahilik are examined, and the traces of a holistic approach to human development through vocational education are reviewed. Individuals are equipped with a quality-oriented approach to vocational education. The understanding of creating a quality society from quality individuals by providing products and services that are as honest, error-free, and high-quality as possible has become dominant. The content, principles, and criteria of the European Foundation for Quality Management Excellence Model of thewhich guides educational institutions on quality issues today, have been compared with the principles of ahilik to identify the points of convergence and divergence. The research is a compilation study that analyzes the philosophy, formal operation, scope, and inclusiveness of the two institutional structures based on literature data. As a result, it was determined how changes in the philosophical context from the past to the present have been reflected in quality practices and what kinds of changes they have caused in the perception of quality. It was found that the principles and criteria put forward by ahilik, which has a long history, have contributed to social harmony and formed the basis of quality practices.

Ahiliğin ve Avrupa Kalite Yönetimi Mükemmellik Modeli’nin kavramsal olarak ele alındığı bu çalışmada; ahiliğin ortaya çıkışını besleyen, felsefi, siyasi, dini, ahlaki ögeler üzerinde durularak, mesleki eğitim yoluyla bütüncül insan yetiştirme yaklaşımının izleri gözden geçirilmiştir. Ahilik temelli mesleki eğitimde kalite odaklı bir eğitim anlayışıyla bireyler donatılmıştır. Mümkün olduğunca dürüst, hatasız ve kaliteli ürün ve hizmet verilerek, kaliteli bireylerden kaliteli bir toplum yaratma anlayışı baskın hale gelmiştir. Günümüzde kalite konusunda eğitim kurumlarına rehberlik eden Kalite Yönetimi Mükemmellik Modeli’nin içeriği, ilkeleri ve ölçütleri, ahilik ilkeleri ile karşılaştırılarak örtüşen ve ayrışan noktalar belirlenmeye çalışılmıştır. Yapılan araştırma derleme türünde bir çalışma olup iki kurumsal yapının, felsefesi, biçimsel işleyişi, kapsamı ve kapsayıcılığı alanyazın verileri ışığında incelenerek analiz edilmiştir. Sonuç olarak geçmişten günümüze felsefi bağlamda değişimin, kalite anlayışındaki uygulamalara nasıl yansıdığı ve kalite algısında ne tür değişikliklere yol açtığı tespit edilmiştir. Uzun bir geçmişi olan ahiliğin ortaya koyduğu ilke ve ölçütlerin toplumsal yaşamda huzura yol açan ve kalite anlayışına temel teşkil eden uygulamalara yer vermiş olduğu tespit edilmiştir.

 Ahilik EFQM Modeli Kültür Paydaş eğitimi Kalite Bütüncül eğitim Ahilik EFQM Model Culture Stakeholder training Quality Holistic education Ağın, K. (2020). Yönetimlerde Kaizen felsefesi. 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 67-74. Akarsu, B. (1988). Felsefe terimleri sözlüğü (4. b.). İnkılâp. Akça, G. (2017). Fütüvvetçilikte ve Türk fütüvvetçiliğinde (ahilik) ideal insan ve ahlâkı. International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 12(3), 41-58. Aksoy, A. (2018). 13. ve 14. yüzyılda anadolu’da ahi teşkilatı, etkisi ve siyaseti. Medeniyet ve Toplum, 2(1), 19-35. Akyüz, Y. (2015). Türk eğitim tarihi (27. b.). Pegem. Altun, T. & Çolak, C. (2011). Toplam kalite yönetimi formatör öğretmenlerinin ve idarecilerinin hazırlanan stratejik planların eğitimde değişim ve yenilik hareketlerine katkısı hakkındaki görüşleri. Bayburt Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(I-II), 65-78. Arslan, M. (2010). Ülgener’in dikotomik yönteminde meslek ahlakı ve ahilik. İ.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), 55-77. Arslandere, M. & Tekin, M. (2017). Üretimde hata önleme aracı olarak poka-yoke sistemi ve bir uygulama örneği. Kesit Akademi Dergisi, 3(11), 339-350. Aygün, E. & Kılınç, N., Ş. (2023). Kurumsal kalite ve ekonomik büyüme ilişkisi: Ekonometrik bir uygulama. Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi (JEBPIR), 9(1), 107-125. Balcı, D. (2019). Bir kurum ve eğitimi örneği olarak hilik teşkilatında eğitim. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, XLVI(1), 363-384. Bakanlar, M., Büyükipekçi, S., & Erbaşı, A. (2010). Türk dünyası işletmelerinin ekonomik yapılarının güçlendirilmesinde ahilik anlayışından yararlanılması. Journal of Azerbaijani Studies, 783-798. Barlı, Ö., Avcı İ., & Avcı, S. B. (2012). EFQM mükemmellik modelinin Türkiye’deki bazı üst kurullarda değerlendirilmesi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 26(2), 27-38. Başer, S. (2011). Kutadgu Bilig’de kut ve töre. İrfan. Bayraktar, L. (2024). Ahilik ve ahlak. Bizim Külliye Dergisi, 99, 12-14. Candan, H. & Kulle, H. (2019). İmam Gazali ve Sabri Fehmi Ülgener’in melamiliğe yönelik değerlendirmeleri. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 6(41), 2197-2205. Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2007). Research methods in education (6. b). Routledge. Cora, İ. (2017). Örgütlerin yönetimi açısından ahilik örgütüne genel bir bakış: Tarihi bir araştırma. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 9(16), 251- 279. Çağatay, N. (1989). Bir Türk kurumu olan Ahilik. Türk Tarih Kurumu. Çağatay, N. (1997). Ahlakla sanatın bütünleştiği Türk kurumu Ahilik nedir. Türkiye Esnaf ve Sanatkârlar Konfederasyonu Yayını, No: 40. Çakmak, M. (2014). Ahiliğin tasavvufi temelleri ve Ahilik-Fütüvvet ilişkisi. Hikmet Yurdu Düşünce – Yorum Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 7(13), 143-158. Çalışkan, H. (2019). Sağlık kurumlarında stratejik insan kaynakları yönetiminin örgütsel inovasyona etkisi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 22(2), 341-358. Çekmegül, M. (2005). Toplam kalite yönetiminde kalite ödül modelleri. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Çelen, A. (2014). Toplam kalite yönetimi’ nin çekirdeği: Ahilik. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 4(1), 5-14. Çoban, M. (2018). Değerler eğitimi ve Ahilik ilkeleri. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (AEÜSBED), 4(1), 87-102. Çüçen, A. K. (1999). Felsefeye giriş. Erkam. Deveci, S. (2021). Ahilik teşkilatı ve esnaf zümreleri. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5[Fütüvvet, Ahilik ve İktisadi Hayat Özel Sayısı], 54-87. DiMaggio, P. J. & Powell, W. W. (1983). The iron cage revisited: Institutional isomorphism and collective rationality in organizational fields. American Sociological Review, 48, 147-160. Durak, İ. & Yücel, A. (2010). Ahiliğin sosyo-ekonomik etkileri ve günümüze yansımaları. Süleyman Demirel Üniversitesi İİBF Dergisi, 15(2), 151-168. Efil, İ. (1999). Toplam kalite yönetimi ve ISO 9000 kalite güvence sistemi. Alfa. Efil, İ. (2010). Toplam kalite yönetimi. Dora. EFQM. (2003). Mükemmellik Modeli: Kamu ve sivil toplum için Mükemmellik Modeli el kitabı. KalDer. EFQM. (2009). EFQM Excellence Model 2010 Version. EFQM. Ekinci, Y. (2001). Ahilik. Talat. Ekinci, Y. (2008). Ahilik (10. b.). Özgün. Erken, V. (1999). Ahi teşkilatının vizyonu. II. Uluslararası Ahilik Kültürü Sempozyumu içinde (s. 125-138) Kültür Bakanlığı. Eroğlu, İ. & Bektaş, Ç. (2022). İktisadi, sosyal ve eğitim perspektifinden ahilik kurumuna güncel bir bakış. Ekonomi Bilimleri Dergisi, 14(2), 158-175. Ersoy, M. & Ersoy, A. (2011). Kalite yönetimi- toplam kalite yönetimi ve kalite denetimi. İmaj. Fidan, T. (2017). Kurumsalcılık yaklaşımları ve yeni kurumsalcılık perspektifinden eğitim örgütleri. Medeniyet Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(1), 1-16. Gök, G. (2018). Ahilikte tüketicinin korunması. Kesit Akademi, 13(13), 313-321. Göksoy, S. (2014). Eğitim sistemlerinde kalite standartları ve kalite standart alanları. 21. Yüzyıl Eğitim ve Toplum Eğitim Bilimleri ve Sosyal Araştıralar Dergisi, 3(7), 85-99. Görenak, Š. (2015). European foundation for quality management excellence model can encourage ISO 26000 implementation. V. Bobek (Ed.), Perspectives on business and management içinde (s. 23-43). InTech. Görücü, Ö. F. (2022). İhvan-ı Safa felsefesinde vahiy ve mucize. Disipl. Sosyal Bilimler Dergisi, 12, 59-85. Günbayı, I. (2020). Action research as a mixed methods research: Definition, philosophy, types, process, political and ethical issues and pros and cons. Journal of Mixed Methods Studies(2), 16-25. Hamitoğulları, B. (1986). İktisadi kalkınmamızda Ahiliğin anlam ve önemi, Ahilik ve esnaf. İstanbul Esnaf ve Sanatkârlar Dernekleri. İnan A, T., Yayla, Y., & Yıldız, A. (2010). An applicatıon on the investigation of basic performance results through EFQM excellence model. Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi Sigma, 28, 335-345. Kabul, H. (2016). Kurumsal iletişimin EFQM mutlak mükemmellik modeline göre incelenmesi. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 1(1), 68-84. KalDer. (2013). EFQM Mükemmellik Modeli tanıtım kitapçığı. Türkiye Kalite Derneği Raporu. Karakaya, A. & Karaarslan, Z. (2012). Kardemir A.Ş.’de EFQM Mükemmellik Modeli tasarımı üzerine bir araştırma. International Iron & Steel Symposium’da sunulmuş bildiri, 2-4 Nisan, Karabük. Karatop, B., Karahan, A. G., & Kubat, C. (2011). First application of total quality management in ottoman empire: Ahi Organization. 7th Research/Expert Conference with International Participations QUALITY 2011’de sunulmuş bildiri, 1- 4 Nisan 2011 Neum, Bosna Hersek Daugavpils University, Latvia. Karatop, B. & Kubat, C. (2018). Ahiliğin Türk kalite yönetim sistemine etkisi. Akademik İncelemeler Dergisi, 13(1), 351-368. Kaya, A. (2014). Anadolu’nun Türk İslam yurdu haline gelişinde ahilerin rolü ve önemi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(29), 548-561. Keleş, B. (2017). Bir esnaf teşkilatı olarak Ahiliğin idari ve mesleki yapısına genel bir bakış. Türk Dünyası Araştırmaları, 117(231), 137-156. Keskin, H., Akgün-Ekber, A., & Koçoğlu, İ. (2016). Örgüt teorisi (1. b.). Nobel. Kılıç, T. (2015). Kurum kültürü: Bir kamu kuruluşunda mevcut ve arzulanan kurum kültürü üzerine bir araştırma. Toros Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(4), 57-73. Kueng, P. (2000). Process performance measurement system: A tool to support process-based organizations. Total Quality Management, 11(1), 67-85. Özcan, M. (2007). İnsanlaşma süreci olarak eğitim ve platon. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, 3, 67-74. Özerkmen, N. (2004). Ahiliğin tarihsel-toplumsal temelleri ve temel toplumsal fonksiyonları-sosyolojik yaklaşım. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi, 44(2), 57-78. Özkaral, M. (2018). Örgütler neden benzeşir ve/veya farklılaşır? Türkiye’deki kamu yönetimi lisans bölümleri üzerine bir inceleme. İstanbul Gelişim Üniversitesi SBE Dergisi, 6(2), 68-90. Öztürk, N. (2002). Ahilik teşkilatı ve günümüz ekonomisi, çalışma hayatı ve iş ahlakı açısından değerlendirilmesi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi(7), 1-12. Pakdil, F. (2004). Kalite kültürünü etkileten faktörler üzerine bir derleme. Dokuz Eylül Üniversitesi SBE Dergisi, 6(3), 167-183. Saat, M. (2000). Kalite denetiminde Taguchi yaklaşımı. G.Ü İİBF Dergisi, 2(3), 97-108. Softa, S. (2009). Tarihi yansımalarıyla yâran meclisi ve Ahilik (eleştirel bir yaklaşım). Çankırı Araştırmaları Dergisi, 4(4), 117- 142. Şener, İ. (2004). Bir esnaf teşkîlâtı olarak Ahîlik'in târihçesi ve tasavvufî yönü. Yâran Kültürü ve Çankırı, Çankırı Belediyesi, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Tezcan, M. (2004). Türk kültürünün simgesi olarak Çankırı yâran kültürü. II. Çankırı Kültürü Bilgi Şöleni Bildirileri içinde (s. 18-31). Çankırı Valiliği. Turhan, E. (2002). Toplam Kalite ödüllerinin işletmeler açısından önemi, kalite ödülleri üzerine bir uygulama. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Türk Standartlar Enstitüsü ISO 8402. (1994). Quality Management and Quality Assurance Vocabulary. https://standards.globalspec.com/std/571282/iso-8402 sayfasından erişilmiştir. Uçma, İ. (2003). Bir sosyal siyaset kurumu olarak Ahilik. (Doktora Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Uğurlu, K., Aymankuy, Ş. Y., & Ar, H. (2015). Turizmde toplam kalite yönetimi ve Ahilik ilişkisi. Akademik Bakış Dergisi Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi, 52, 310-328. Uludağ, S. (1996). Fütüvvet. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (c. 13) içinde (s. 259-261). Türkiye Diyanet Vakfı. Uygur, A. & Sümerli, S. (2013). EFQM Excelence Model. International Review of Managment and Business Research, 3(4), 980-993. Ülgener, S. (1981). Zihniyet ve din. Der. Yavuz, A. (2010). Sürdürülebilirlik kavramı ve işletmeler açısından sürdürülebilir üretim stratejiler. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(14), 63-86. Yazıcı, S. (2000). Mükemmellikte yeni arayışlar: EFQM mükemmellik modeli ve örgütsel öğrenme. Önce Kalite Dergisi, 7(39), 32-38. Yazıcıoğlu, Ö. (2010). Türklerin kültür tarihi. Kalipso. Yılmaz, A. (1995). Ahilikte din ve ahlak eğitimi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Yılmaz, Y. & Köse, G. (2022). Ahilik teşkilatı ve günümüzde üreticinin finansman bulma seçenekleri üzerine bir değerlendirme. Turcology Research, 73, 137-145. Yücel, A. (1999). Ahilikte eğitim ve amaçları. II. Uluslararası Ahilik Kültürü Sempozyumu Bildirileri içinde (s. 315-322). Kültür Bakanlığı. Yüksel, İ. (2019). Ahilik felsefesinden günümüz meslek ahlakı tartışmalarına bir bakış. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(2), 500-537. Zhang, J., H. Li, V. Li, B. Xia, & Skitmore, M. (2020). Internal relationships of market-oriented EFQM enablers in the Chinese construction industry. Engineering, Construction & Architectural Management, 28(3), 765–787.